Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Ακυρότητα σύμβασης λόγω εικονικότητας. Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν.

Από τις διατάξεις των άρθρων 138 §1 και 180 ΑΚ προκύπτει ότι δήλωση βούλησης που δεν έγινε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά, αποκαλείται εικονική και είναι άκυρη. Εικονική, συνεπώς, είναι η δήλωση βούλησης, η οποία σε γνώση του δηλούντος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σκοπός της δήλωσης αυτής είναι να δημιουργηθεί στους άλλους η εντύπωση μεταβολής της νομικής κατάστασης, χωρίς να υπάρχει στο δηλούντα πρόθεση τέτοιας πραγματικής μεταβολής. Εικονική μπορεί να είναι η δήλωση βούλησης όχι μόνο σε μονομερή δικαιοπραξία, αλλά και σε σύμβαση. Στην τελευταία αυτή περίπτωση για την αντίστοιχη ακυρότητα της σύμβασης προϋποτίθεται γνώση της εικονικότητας από τον αντισυμβαλλόμενο του δηλούντος (ΑΠ 446/2018 ΧρΙΔ 2019.96, ΑΠ 253/2018, ΑΠ 1340/2017, ΑΠ 365/2015 ΤΝΠ NOMOS). Επομένως, ουσιώδες στοιχείο στην εικονικότητα μιας σύμβασης είναι η γνώση και συμφωνία όλων των, κατά το χρόνο της κατάρτισής της, συμβαλλομένων, για το ότι η σύμβαση που συνάφθηκε είναι εικονική και δεν παράγει έννομες συνέπειες (ΑΠ 1360/2018, ΑΠ 1024/2018 ΤΝΠ NOMOS, ΑΠ 159/2013 ΕπισκΕΔ 2013.69). Για την εικονικότητα της σύμβασης αρκεί το γεγονός ότι η δηλωθείσα βούληση των συμβαλλομένων βαρύνεται με ελάττωμα, που συνίσταται στο ότι δεν αποσκοπεί πράγματι στην παραγωγή των εννόμων αποτελεσμάτων της δικαιοπραξίας που καταρτίζεται, χωρίς να είναι ανάγκη να προκύπτει και ο σκοπός για τον οποίο έγινε η ελαττωματική αυτή δήλωση ή τα αίτια που οδήγησαν στην ελαττωματική αυτή δήλωση (βλ. ΑΠ 1024/2018 ό.π., ΑΠ 446/2018 ό.π., ΑΠ 563/2016 ΤΝΠ NOMOS, ΑΠ 713/2006 ΕλλΔνη 2008.1025). Και δεν αρκεί για τον χαρακτηρισμό της δήλωσης ως εικονικής ότι έγινε για κάποιο μελλοντικό σκοπό, ο οποίος ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκε (ΠΠρΑθ 1285/2012 ΤΝΠ NOMOS). Η εικονικότητα δεν εμποδίζεται, άλλωστε, όταν η δήλωση βούλησης έγινε ενώπιον συμβολαιογράφου, αφού αυτός είναι εντεταλμένος απλώς να πιστοποιεί τη δήλωση των δικαιοπρακτούντων, όπως αυτή εμφανίζεται εξωτερικά και όχι να συμπράττει με τη βούλησή του στη δικαιοπραξία (ΑΠ 1427/2017 ΤΝΠ ΝΟΜΟS, ΑΠ 563/2016 ό.π., ΑΠ 2049/2009 ΤΝΠ ΝΟΜΟS). Κατά συνέπεια, η δήλωση βούλησης που έγινε ενώπιον συμβολαιογράφου μπορεί να προσβληθεί ως εικονική, χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη προσβολή του περιέχοντος αυτή συμβολαίου ως πλαστού (ΑΠ 1360/2018 ό.π.). Η εικονική δικαιοπραξία είναι άκυρη και θεωρείται σαν να μην έγινε. Η ακυρότητα αυτή, που αφορά τη δημόσια τάξη, είναι απόλυτη, μπορεί δηλαδή να προταθεί από καθέναν που έχει έννομο συμφέρον (βλ. ΑΠ 253/2018 ΤΝΠ NOMOS) να αποκαλύψει την ανυπαρξία της δικαιοπραξίας αλλά και εναντίον τρίτων, οι οποίοι τελούσαν σε γνώση της εικονικότητας και συναλλάχθηκαν με εκείνον που απέκτησε άκυρα δικαίωμα από την εικονική δικαιοπραξία (ΑΠ 1360/2018 ό.π.). Για το λόγο αυτό ακριβώς η παραίτηση από την προβολή της εικονικότητας είναι ανίσχυρη και η ακυρότητα της δικαιοπραξίας δεν θεραπεύεται, εάν μεταγενέστερα εκλείψει ο λόγος ακυρότητας με αναγνώριση από τα συμβληθέντα μέρη ή με συμβιβασμό (ΑΠ 1360/2018 ό.π., ΑΠ 291/2018 ΤΝΠ NOMOS). Ταυτόχρονα, εφόσον η εικονική δικαιοπραξία έχει αδιαίρετο περιεχόμενο, δηλαδή οι επιμέρους όροι της δεν έχουν αυτοτέλεια, με την έννοια ότι δεν αποτελούν αντικείμενο αυτόνομης ρύθμισης, η ακυρότητα εκτείνεται στο σύνολο της δικαιοπραξίας (άρθρο 181 ΑΚ) (ΑΠ 1005/2010 ΕλλΔνη 2011.754). Τέτοια αυτοτέλεια δεν έχει προφανώς η συνήθης στην πρακτική δήλωση που γίνεται από το δωρητή στο πλαίσιο μιας σύμβασης δωρεάς ότι παραιτείται από κάθε δικαίωμα ανάκλησης της δωρεάς, διάρρηξης ή ακύρωσης της σύμβασης, που καταρτίστηκε μεταξύ αυτού και του δωρεοδόχου για οποιοδήποτε λόγο ουσιαστικό και τυπικό και αιτία (βλ. ΤρΕφΔωδ 74/2018 ΤΝΠ ΝΟΜΟS) αλλά ούτε και η δήλωση ότι ο δωρητής αποξενώνεται ανεπιφύλακτα από κάθε εν γένει τίτλο και δικαίωμα κυριότητας, νομής και κατοχής επί του δωρηθέντος ακινήτου και ότι αναγνωρίζει το δωρεοδόχο κύριο, νομέα και κάτοχο (βλ. ΑΠ 1005/2010 ό.π.). Η ακυρότητα λόγω εικονικότητας επέρχεται αυτοδίκαια πάντως και γι’ αυτό δεν απαιτείται η άσκηση αγωγής για την κήρυξή της, ενώ είναι επιτρεπτή μόνο n άσκηση αναγνωριστικής αγωγής (άρθρο 70 ΚΠολΔ) για αναγνώριση της ακυρότητας (ΑΠ 1360/2018 ό.π., 19/2019 ΠΠΡ ΦΛΩΡ).

Λένα Πολύζου

Δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί