Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Ακούσιο κενό στη ρύθμιση του άρθρου 1483 παρ. 2 ΑΚ, το οποίο πρέπει να καλυφθεί με αναλογική εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 1483 παρ. 1 εδ. β΄ ΑΚ, ώστε η μετάθεση της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας του δικαιώματος για δικαστική αναγνώριση να ισχύει τόσο στην περίπτωση που η μητέρα ήταν έγγαμη μόνο κατά το χρόνο του τοκετού, όσο και στην περίπτωση που το δικαίωμα αναγνώρισης ασκείται από το τέκνο

Κατά το άρθρο 1483 ΑΚ «Το δικαίωμα της μητέρας να ζητήσει την αναγνώριση της πατρότητας του τέκνου της αποσβήνεται όταν περάσουν πέντε χρόνια από τον τοκετό. Το δικαίωμα του τέκνου αποσβήνεται, ένα έτος μετά την ενηλικίωσή του… Αν η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης του τέκνου, η προθεσμία του πρώτου εδαφίου της προηγουμένης παραγράφου αρχίζει αφότου γίνει αμετάκλητη η απόφαση που δέχεται την προσβολή της πατρότητας…».

Η προβλεπόμενη από την παρ. 2 της ανωτέρω διάταξης μετάθεση της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας για τη δικαστική αναγνώριση της πατρότητας στο χρόνο που η απόφαση για την προσβολή της γίνεται αμετάκλητη, σύμφωνα με το γράμμα της διάταξης αυτής, αναφέρεται μόνο στο δικαίωμα της μητέρας να ζητήσει την αναγνώριση του τέκνου της από το φυσικό του πατέρα και μόνον εφόσον αυτή ήταν έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης. Σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι να μην αποσβήνεται το δικαίωμα για δικαστική αναγνώριση, πριν ακόμη ανατραπεί το τεκμήριο καταγωγής του τέκνου από γάμο, γεγονός το οποίο επέρχεται όταν η απόφαση για την προσβολή της πατρότητας γίνει αμετάκλητη, διότι στην αντίθετη περίπτωση θα παρατηρείτο το παράδοξο να αποβάλλει το τέκνο την ιδιότητά του ως γνησίου και να μην είναι σε θέση να επιδιώξει δικαστικά την αναγνώρισή του από το φυσικό του πατέρα.Βασικός λόγος της ρύθμισης αυτής, επομένως, είναι η ισχύς του τεκμηρίου καταγωγής του τέκνου από γάμο και η ανάγκη της ανατροπής του με την αγωγή για την προσβολή της πατρότητας.

Ο σκοπός αυτός, όμως, υπάρχει και σε άλλες περιπτώσεις που δεν εμπίπτουν στο γράμμα της παρ. 2 του άρθρου 1483 του ΑΚ, μεταξύ των οποίων είναι το δικαίωμα του ίδιου του ενηλίκου τέκνου, για το οποίο ισχύει το τεκμήριο καταγωγής από γάμο, να ζητήσει τη δικαστική αναγνώριση από το φυσικό του πατέρα καθώς και η περίπτωση της μητέρας που είναι μεν άγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης, αλλά έγγαμη κατά το χρόνο του τοκετού. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις ισχύει το τεκμήριο καταγωγής του τέκνου από γάμο, όπως ακριβώς και στη ρυθμιζόμενη από την παραπάνω διάταξη περίπτωση, και συνακόλουθα και η δικαιολογητική αιτία που επιβάλλει την επέκταση της ρύθμισης και σε αυτές, τη μετάθεση δηλαδή της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας στο χρόνο της ανατροπής του τεκμηρίου. Ειδικά για την περίπτωση του δικαιώματος του ενηλίκου τέκνου παρατηρείται ότι, ενώ με τη μετάθεση της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας προστατεύεται το δικαίωμα της μητέρας του να ζητήσει τη δικαστική αναγνώρισή του από το φυσικό του πατέρα, δεν προστατεύεται το αντίστοιχο δικαίωμα του ίδιου του τέκνου, το οποίο είναι και το άμεσα ενδιαφερόμενο για την αναγνώριση. Υπάρχει επομένως ακούσιοκενό στη διάταξη του άρθρου 1483 παρ. 2 του ΑΚ, το οποίο πρέπει να καλυφθεί με αναλογική εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 1483 παρ. 1 εδ. β΄ β ΑΚ, ώστε η μετάθεση της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας του δικαιώματος για δικαστική αναγνώριση να ισχύει τόσο στην περίπτωση που η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το χρόνο του τοκετού, όσο και στην περίπτωση που το δικαίωμα ασκείται από το τέκνο.

Τα ως άνω συνιστούν παγιωμένη, πλέον, νομολογιακή παραδοχή[1].Σύστοιχα με τα ανωτέρω, παρατηρούνται από τον Βαθρακοκοίλη τα ακόλουθα[2]:«…Δεν ρυθμίζεται όμως στο νόμο το ζήτημα της προθεσμίας άσκησης της αγωγής από το ίδιο το ενήλικο τέκνο που καλύπτεται από το τεκμήριο καταγωγής όπως γίνεται με τη μητέρα του στην περίπτωση αυτή (αρ. 3) στην § 2, όταν η προσβολή της πατρότητας γίνεται μετά την ενηλικίωσή του, οπότε και, κατά κανόνα θα έχει παρέλθει η προθεσμία που θέτει η ΑΚ 1483 § 1 εδ. β΄ για την αγωγή αναγνώρισης του τέκνου. Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται ερμηνεία του εδ. β΄ σύμφωνη με το σκοπό του, που είναι βέβαια η γρήγορη εκκαθάριση του σχετικού θέματος, όχι όμως και η απώλεια του δικαιώματος για όσο τουλάχιστον χρόνο διαρκεί η ανηλικότητα του τέκνου. Για το λόγο αυτό, και για την κάλυψη σχετικού κενού της νομοθεσίας, αναγκαία εμφανίζεται εδώ, ως προς το σημείο αφετηρίας της ετήσιας προθεσμίας του άρθρ. 1483 § 1 εδ. β΄ ΑΚ, η αναλογική εφαρμογή του άρθρ. 1483 § 2 ΑΚ και στις περιπτώσεις  που το τέκνο καλύπτεται από το τεκμήριο καταγωγής από γάμο και η ανατροπή του τεκμηρίου λαμβάνει χώρα αφού έχει συμπληρωθεί ο χρόνος της ενηλικίωσής του. Έτσι στις περιπτώσεις που η προσβολή της πατρότητας και η μετάπτωση του τέκνου σε θέση τέκνου γεννημένου χωρίς γάμο λαμβάνει χώρα μετά την ενηλικίωσή του, η ετήσια προθεσμία του άρθρ. 1483 § 1 εδ. β΄ ΑΚ θα αρχίζει από το αμετάκλητο της απόφασης που δέχεται την προσβολή της πατρότητας».

Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1]Βλ. ΜονΠρΠειρ 2417/2018, ΠΠΑ 2935/2014, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 2033/2014, ΑΠ 1314/2007, ΑΠ 62/2005, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ = ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ. Σημειωτέον ότι η υπ’ αριθμ. 62/2005 απόφαση του Αρείου Πάγου ανέτρεψε, με το ανωτέρω παρατεθέν σκεπτικό,  την υπ’ αριθμ. 2825/2002 απόφαση του Εφετείου Αθηνών (δημοσιευμένη στην ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), η οποία υπέλαβε ότι ο νομοθέτης ηθελημένα δεν προέβλεψε την επέκταση της υπό κρίσιν ρυθμίσεως του άρθρου 1483 παρ. 2 εδ. α΄ ΑΚ και στις υπόλοιπες δύο προθεσμίες, μεταξύ των οποίων είναι και αυτή που τάσσεται για το τέκνο, διαλαμβάνοντας μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: «…Η προεκτεθείσα εξαιρετική ρύθμιση της παρ. 2 του άρθρου 1483 ΑΚ, κατά την οποία η πενταετής αποσβεστική προθεσμία για την έγγαμη κατά το χρόνο της συλλήψεως μητέρα αρχίζει αφότου γίνει αμετάκλητη η απόφαση που δέχεται την προσβολή της πατρότητας, είναι πρόδηλο, ότι υπαγορεύθηκε από λόγους καθαρά κοινωνικούς και οικογενειακής σκοπιμότητας, δοθέντος ότι, αν η μητέρα ήταν έγγαμη κατά το χρονικό σημείο της συλλήψεως του τέκνου, πολλές φορές δεν θα επιθυμεί, για το συμφέρον της οικογενείας της, να κινήσει οποιαδήποτε διαδικασία προσβολής της πατρότητας του συζύγου της (τεκμαιρόμενου πατέρα) και αναγνωρίσεως της πατρότητας του πραγματικού πατέρα, λόγοι που δεν συντρέχουν στην περίπτωση που η μητέρα ήταν άγαμη κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα της συλλήψεως, έστω και αν αυτή ήταν έγγαμη κατά το χρόνο της γεννήσεως του τέκνου, δοθέντος ότι στην τελευταία περίπτωση είτε το τέκνο προέρχεται από τον σύζυγο της μητέρας (πράγμα σύνηθες), οπότε δεν γεννάται πρόβλημα, αφού οι δύο σύζυγοι με το γάμο τους τακτοποίησαν, μεταξύ άλλων, και το θέμα της πατρότητας του τέκνου τους είτε το τέκνο προέρχεται από άλλον πατέρα, οπότε θα ανακύψει το πρόβλημα της πατρότητας (μαζί με άλλα προβλήματα π.χ. διαζύγιο) σε σύντομο σχετικά διάστημα, ώστε να μην υφίσταται ανάγκη επιμηκύνσεως της προθεσμίας για την άσκηση από τη μητέρα του δικαιώματος αναγνωρίσεως της πατρότητας. Ενόψει των προεκτεθέντων και, αφού από τη γραμματική ερμηνεία των παραπάνω διατάξεων διαπιστώνεται, ότι σ’ αυτές γίνεται χρήση λέξεων με τη συνήθη γλωσσική σημασία τους και κατά σαφή τρόπο, δεδομένου δε, ότι με την παρ. 2 του άρθρου 1483 ΑΚ θεσπίζεται αυτοτελής ρύθμιση ειδικά για τη μία από τις τρεις συνολικά και διαφορετικές μεταξύ τους προθεσμίες της παρ. 1 του ίδιου άρθρου (οι οποίες αναφέρονται στο δικαίωμα να ζητήσουν την αναγνώριση της πατρότητας η μητέρα, το τέκνο και ο πατέρας ή οι γονείς του τελευταίου), προκύπτει εξ αντιδιαστολής, ότι ο νομοθέτης ηθελημένα δεν προέβλεψε την επέκταση της ρυθμίσεως αυτής και στις υπόλοιπες δύο προθεσμίες, μεταξύ των οποίων είναι και αυτή που τάσσεται για το τέκνο. Επομένως, στην παραπάνω ρύθμιση δεν υπάρχει ασάφεια ούτε κενό, που να απαιτεί διασταλτική ερμηνεία και αναλογική εφαρμογή της παρ. 2 του άρθρου 1483 ΑΚ, ώστε η μετάθεση της αφετηρίας της αποσβεστικής προθεσμίας του δικαιώματος για δικαστική αναγνώριση (που ισχύει για την έγγαμη κατά το κρίσιμο διάστημα της συλλήψεως μητέρα) να ισχύει, τόσο στην περίπτωση, που η μητέρα ήταν άγαμη κατά το χρόνο της συλλήψεως αλλά έγγαμη κατά το χρόνο του τοκετού, όσο και στην περίπτωση, που το δικαίωμα αναγνωρίσεως ασκείται από το ενήλικο τέκνο, ενόψει και του ότι οι διατάξεις των άρθρων 69 παρ. 1 εδάφ. ε και 2 εδάφ. γ΄, 620 και 621 του ΚΠολΔ παρέχουν, τόσο στο ενήλικο τέκνο, όσο και στη μητέρα του, που ήταν έγγαμη μόνο κατά το χρόνο του τοκετού, τη δυνατότητα να ασκήσουν, μέσα στο διάστημα των προθεσμιών που τάσσει ο νόμος, παράλληλα με την αγωγή για την προσβολή της πατρότητας, και την αγωγή για τη δικαστική αναγνώριση υπό την αίρεση της ευδοκιμήσεως της πρώτης, οπότε το Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου εκκρεμεί η αγωγή για την αναγνώριση της πατρότητας, υποχρεούται να αναβάλει τη συζήτηση της αγωγής αυτής εωσότου εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση επί της αγωγής για την προσβολή της πατρότητας, αν δε η τελευταία αγωγή δεν έχει ασκηθεί το Δικαστήριο υποχρεούται να ορίσει προθεσμία γι’ αυτό χωρίς, κατά συνέπεια, να απορρίπτει αμέσως την ήδη ασκηθείσα αγωγή για την αναγνώριση της πατρότητας, ως νόμω αβάσιμη, όπως αντιθέτως συνέβαινε υπό το προϊσχύσαν δίκαιο, βάσει των παλαιών διατάξεων 1542 και 1544 του ΑΚ και ως εκ τούτου, τόσο το ενήλικο τέκνο, όσο και η μητέρα, που ήταν έγγαμη μόνο κατά τον τοκετό διαθέτουν επαρκή μέσα, για να αποτρέψουν την απόσβεση του δικαιώματός τους για δικαστική αναγνώριση πριν ή και κατά τη διάρκεια της δίκης για την προσβολή της πατρότητας… Η υποστηριζόμενη θεωρητικά από επιστημονική μερίδα αντίθετη άποψη, περί διασταλτικής ερμηνείας και αναλογικής εφαρμογής, αντίστοιχα, της παρ. 2 του άρθρου 1483 ΑΚ και στις περιπτώσεις της άγαμης μητέρας κατά το χρόνο της συλλήψεως αλλά έγγαμης κατά το χρόνο του τοκετού (διασταλτική ερμηνεία), καθώς και του ενήλικου τέκνου (αναλογική εφαρμογή), ώστε και στις περιπτώσεις αυτές να μετατίθεται η αφετηρία των αντίστοιχων αποσβεστικών προθεσμιών (πενταετούς για τη μητέρα από τον τοκετό και ενιαυσίας για το τέκνο από της ενηλικιώσεώς του) στο χρόνο αμετακλήτου της αποφάσεως που δέχεται την προσβολή της πατρότητας (βλ. Δεληγιάννη: Τέκνα γεννημένα χωρίς γάμο σελ. 58 σημ. 57, Μανωλεδάκη στον ΑΚ Γεωργιάδη – Σταθοπούλου άρθ. 1483 αριθ. 2-4 και σημ. 5, Θ. Κ. Παπαχρίστου: Εγχειρίδιο σικ. Δικ. Β΄ έκδ. σελ. 224-225, Γ. Παπαδημητρίου: Οικ. Δίκ. Β΄ έκδ. σελ. 589-590, σχόλιο Εύας Παπαπετροπούλου – Ταλιαδούρου κάτω από την αποφανθείσα αντιθέτως ΠΠρΠειρ 860/1986 ΕλΔ 29. 1464), αφενός μεν δεν ανταποκρίνεται στο αυστηρό γράμμα του νόμου, που δεν πρέπει να παραβλέπεται, ενόψει της σοβαρότητας του θέματος, για το οποίο γίνεται λόγος (από άποψη κυρίως των συνεπειών της σχετικής αποφάσεως), αφετέρου δε διατυπώνεται μάλλον ως ευχή, που θα μπορούσε ενδεχομένως να εκτιμηθεί, ως επιστημονική υπόδειξη προς το νομοθέτη (de lege ferenda) και δεν φαίνεται να εκφράζει το τεθειμένο δίκαιο (de lege lata) και την σαφώς διατυπωθείσα νομοθετική βούληση, αφού υπερακοντίζει αδικαιολόγητα την εκπεφρασμένη επιλογή του νομοθέτη».

[2]Βλ. Β. Α. Βαθρακοκοίλη, ΕρΝομΑΚ, Ερμηνεία-Νομολογία Αστικού Κώδικα (κατ’ άρθρο), Τόμος Ε΄, Οικογενειακό Δίκαιο, Άρθρα 1346-1694, Αθήνα 2004, σελ. 713 (υπό άρθρο 1483), με περαιτέρω εκτενείς θεωρητικές παραπομπές.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί