Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Αποποίηση κληρονομίας για λογαριασμό ανηλίκου: απαιτείται άδεια εκ μέρους του αρμόδιου Δικαστηρίου, η οποία χορηγείται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρο 121 ΕισΝΑΚ), κατόπιν σχετικής αιτήσεως από τους νομίμους αντιπροσώπους του ανηλίκου, ήτοι τους γονείς του, ενεργούντες ως από κοινού ασκούντες τη γονική του μέριμνα – Έννομο συμφέρον για το παραδεκτό της αιτήσεως – Τοπική αρμοδιότητα – Αναστολή της 4μηνης προθεσμίας αποποίησης

Κατά το άρθρο 797 ΚΠολΔ -όπως αυτό ισχύει μετά την τροποποίησή του από το Ν. 4335/2015 (ΦΕΚ Α’ 87/23.7.2015) «όταν σύμφωνα με το νόμο ζητείται να δοθεί άδεια να ενεργήσουν κάποια πράξη ο ανήλικος, αυτός που ασκεί τη γονική μέριμνα, ο επίτροπος ανηλίκου, ο δικαστικός συμπαραστάτης ενηλίκου, ο ίδιος ο ενήλικος που βρίσκεται σε κατάσταση δικαστικής συμπαράστασης, ο κληρονόμος από απογραφή, ο κηδεμόνας σχολάζουσας κληρονομίας, ο εκκαθαριστής κληρονομίας και ο εκτελεστής διαθήκης, αρμόδιο είναι το ειρηνοδικείο της συνήθους διαμονής του ανηλίκου ή αυτού που τελεί υπό δικαστική συμπαράσταση ή το δικαστήριο της κληρονομίας. Για τις περιπτώσεις της δικαστικής επιμέλειας ξένων υποθέσεων αρμόδιο είναι το ειρηνοδικείο της συνήθους διαμονής αυτού που ζητεί το διορισμό του επιμελητή ή του τόπου όπου θα διεξαχθεί κυρίως η διαχείριση της υπόθεσης».

Από τη διάταξη του ως άνω άρθρου συμπεραίνεται ότι για την έγκυρη επιχείρηση ορισμένων πράξεων, προβλεπόμενων από το ουσιαστικό δίκαιο, απαιτείται η χορήγηση -κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (βλ. άρθρο 1 περ. β’ και άρθρα 739 επ. ΚΠολΔ)- σχετικής αδείας εκ μέρους του Δικαστηρίου, η οποία αποτελεί αναγκαίο όρο του ενεργού για την επέλευση των εννόμων συνεπειών των πράξεων αυτών. Οι πράξεις αυτές, που είναι κατ’ αρχήν είτε μονομερείς δικαιοπραξίες, είτε συμβάσεις του ιδιωτικού δικαίου, είτε απλές υλικές πράξεις, γίνονται προς όφελος ή υπέρ τρίτων προσώπων περιορισμένως ικανών. Μεταξύ των περιπτώσεων για τις οποίες προβλέπεται από το ουσιαστικό δίκαιο η ανάγκη παροχής αδείας, είναι και η προβλεπόμενη από τη διάταξη του άρθρου ΑΚ 1526, σύμφωνα με την οποία «οι γονείς δεν μπορούν, χωρίς την άδεια του δικαστηρίου, να επιχειρήσουν στο όνομα του τέκνου τις πράξεις που απαγορεύονται και στον επίτροπο ανηλίκου χωρίς άδεια του δικαστηρίου».

Η διάταξη αυτή αναφέρεται σε πράξεις, τις οποίες επιχειρούν οι γονείς ως νόμιμοι αντιπρόσωποι του τέκνου και όχι υπό άλλη ιδιότητα ή στο δικό τους όνομα (βλ. Πουλιάδη σε ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου άρθρο 1526, αρ. 7, ΕΙΡΧΑΝ 233/2013 ΤΝΠ Νόμος). Οι πράξεις δε, τις οποίες ο επίτροπος δεν μπορεί να επιχειρήσει χωρίς την άδεια του δικαστηρίου, περιλαμβάνονται στις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 1624 και ΑΚ 1625.

Προσέτι, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων ΑΚ 1510, 1526, 1625 περ. 1 και 797 ΚΠολΔ, οι γονείς δεν έχουν το δικαίωμα να αποποιούνται στο όνομα του ανηλίκου τέκνου τους και χωρίς την άδεια του δικαστηρίου, κληρονομία που επάγεται στον ανήλικο, κι επομένως για την έγκυρη αποποίηση κληρονομίας στο όνομα και για λογαριασμό ανηλίκου, απαιτείται να υποβληθεί στο αρμόδιο Δικαστήριο αίτηση από τους από κοινού ασκούντες την γονική του μέριμνα, γονείς, προκειμένου να χορηγηθεί η σχετική άδεια (βλ. Απαλλαγάκη, Ερμηνεία ΚΠολΔ, σελ. 1586). Εξάλλου, και στην εκούσια δικαιοδοσία (όπως και στην αμφισβητούμενη) η ικανότητα διαδίκου, καθώς και η ικανότητα δικαστικής παράστασης καθορίζονται, κατ’ αρχήν, από τις διατάξεις των άρθρων 62 – 64 ΚΠολΔ, κι έτσι, είναι απαράδεκτη οποιαδήποτε αίτηση ανηλίκου για παροχή αδείας προς επιχείρηση μιας από τις πράξεις του άρθρου ΑΚ 1624 ή του άρθρου ΑΚ 1625, όταν δεν υποβάλλεται από τους γονείς, στους οποίους ανήκει η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας του ανηλίκου (ΕΙΡΧΑΝ 272/2016, ΜΠΡΑΘ 855/2012, ΜΠΡΑΘ 223/1995 ΤΝΠ Νόμος).

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 68 ΚΠολΔ, 797 ΚΠολΔ, ΑΚ 1527 και ΑΚ 1625 συνάγεται ότι για να χορηγηθεί άδεια αποποίησης της κληρονομίας για ανήλικο θα πρέπει να προκύπτει το έννομο συμφέρον των αιτούντων προς άσκηση της υπόψη αιτήσεως, ήτοι να γίνεται επίκληση σε αυτήν ότι η ότι η αποδοχή της κληρονομίας -ακόμη και με το ευεργέτημα της απογραφής- δεν συνάδει προς το συμφέρον του ανηλίκου. Ειδικότερα, στην αίτηση θα πρέπει να εκτίθεται και να εξιστορείται το έννομο συμφέρον, δηλαδή ο λόγος που να συνάδει με το συμφέρον του ανήλικου τέκνου και να προκύπτει με σαφήνεια ποια είναι η προφανής ωφέλειά του από τη χορήγηση της άδειας για την επιχείρηση της αποποίησης της κληρονομίας στο όνομα και για λογαριασμό του, ήτοι ότι παρά την επαγωγή της κληρονομίας στον ανήλικο με το ευεργέτημα της απογραφής, υφίσταται προφανής ωφέλεια στο πρόσωπό του, αφενός μεν προς αποφυγή άσκοπων ταλαιπωριών, αφετέρου δε λόγω της παντελούς έλλειψης ενεργητικού της κληρονομίας αυτής ή λόγω του ότι η κληρονομία έχει παθητικό πολύ μεγαλύτερο από το ενεργητικό, συνεπαγόμενη βάρη για το ανήλικο τέκνο (βλ. ΕΙΡΧΑΝ 233/2013, ΕΙΡΡΟΔ 27/2016 ΤΝΠ Νόμος).

Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 744, 745 και 751 ΚΠολΔ προκύπτει ο ιδιόρρυθμος χαρακτήρας της εκούσιας δικαιοδοσίας ως μέσο προστασίας δημοσίων κυρίως συμφερόντων, ο οποίος και επιβάλει αξιολόγηση του πραγματικού υλικού της δίκης, επιτρέποντας τη δυνατότητα συμπλήρωσης με τις προτάσεις, των στοιχείων εκείνων της αίτησης, στα οποία το άρθρο 747 παρ. 2 ΚΠολΔ αναφέρεται (ΕΙΡΡΟΔ 80/2015 ΤΝΠ Νόμος).

Κατά τόπο αρμόδιο δικαστήριο για τη χορήγηση της κατά το νόμο απαιτούμενης άδειας είναι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 797 εδ. α’ ΚΠολΔ, το δικαστήριο (Ειρηνοδικείο) στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η κατοικία του ανηλίκου. Ως κατοικία θεωρείται η κύρια και μόνιμη εγκατάσταση φυσικού προσώπου σε ορισμένο τόπο (ΑΚ 51). Ο ανήλικος, λοιπόν, που τελεί υπό γονική μέριμνα έχει κατοικία την κατοικία των γονέων του ή του γονέα που ασκεί μόνος του τη γονική μέριμνα (ΑΚ 56 § 1 εδ. α’). Έτσι, αρμόδιο δικαστήριο για τη χορήγηση άδειας στους γονείς προς αποποίηση κληρονομίας είναι το δικαστήριο του τόπου της συνήθους διαμονής του ανηλίκου -και όχι αυτό της κληρονομιάς- το οποίο και δικάζει κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρο 121 ΕισΝΑΚ) (ΕΙΡΡΟΔ 19/2014, ΕΙΡΧΑΝ 233/2013, ΜΠΡΜΕΣΟΛ 108/2011, ΜΠΡΑΘ 477/2009, ΜΠΡΘΕΣ 39915/2008 ΤΝΠ Νόμος. Βλ. κ’ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου ΕρμΑΚ, άρθρο 1526, αριθ. 16, Κ. Παπαδόπουλου, Αγωγές Οικογενειακού Δικαίου εκδ. 2003, § 262.4, σελ.345, Κεραμέα/Κονδύλη/Νίκα ΙΙ, άρθρο 797, αριθ. 1, σελ. 1568, Β. Βαθρακοκοίλη, ΕρμΚΠολΔ, άρθρο 797, αριθ. 3, σελ. 548, Κ. Μπέη, ΠολΔ, άρθρο 797, §3.2.5).

Προϋπόθεση του παραδεκτού της συζήτησης της περί ου ο λόγος αίτησης είναι η προηγούμενη τήρηση της προβλεπόμενης από το άρθρο 748 παρ. 2 ΚΠολΔ προδικασίας, τουτέστιν η νομότυπη και εμπρόθεσμη επίδοση στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών ακριβούς επικυρωμένου αντιγράφου της αίτησης, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για παράσταση κατά τη συζήτηση (ΕΙΡΡΟΔ 19/2014 ΤΝΠ Νόμος).

Ιδιαίτερης προσοχής χρήζει η επισήμανση ότι από της καταθέσεως της σχετικής αίτησης για τη χορήγηση στους γονείς της άδειας του δικαστηρίου η 4μηνη προθεσμία αποποίησης για λογαριασμό του ανήλικου τέκνου αναστέλλεται μέχρις εκδόσεως της οριστικής δικαστικής απόφασης (βλ. άρθρο ΑΚ 1847§3, κατά το οποίο η προθεσμία αποποίησης αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται και η παραγραφή, με συνέπεια την ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων ΑΚ 255 επ.), καθόσον -όπως ήδη προελέχθη- χωρίς την άδεια του Δικαστηρίου δεν μπορούν θεμιτά οι γονείς να αποποιηθούν την κληρονομία που επήχθη στο ανήλικο τέκνο τους (ΕΙΡΡΟΔ 27/2016 ΤΝΠ Νόμος). Γίνεται, δηλαδή, δεκτό ότι συνιστά λόγο ανωτέρας βίας, που αναστέλλει τη συμπλήρωση της προαναφερόμενης προθεσμίας προς αποποίηση, ο χρόνος που μεσολαβεί από τότε που ο νόμιμος αντιπρόσωπος του ανηλίκου υποβάλλει στο δικαστήριο σχετική αίτηση για παροχή άδειας αποποίησης μέχρι την έκδοση της οριστικής απόφασης του δικαστηρίου (ΕΦΑΘ 2015/2015, ΑΠ 338/2004, ΕΙΡΡΟΔ 19/2014 ΤΝΠ Νόμος). Σύμφωνα με την υπ’ αρ. 272/2016 απόφαση του Ειρηνοδικείου Χανίων (ΤΝΠ Νόμος) «κατά τον χρόνο τούτο, δηλαδή από την υποβολή της αίτησης για την παροχή άδειας για αποποίηση κληρονομίας, που γίνεται για λογαριασμό ανηλίκου και μέχρι την δημοσίευση της σχετικής απόφασης αναστέλλεται, κατ’ άρθρο 255 εδ. α΄ ΑΚ, η προθεσμία προς αποποίηση λόγω ανωτέρας βίας, αφού η αποποίηση της κληρονομίας που θα γίνει από τους ασκούντες την γονική μέριμνα γονείς, εξαρτάται από γεγονός που δεν μπορεί να αποτραπεί ακόμη, και με την λήψη μέτρων άκρας επιμέλειας και δη από την παροχή άδειας εκ μέρους του δικαστηρίου (ΑΠ 338/2004 ΕλλΔνη 2005.1451, ΜΠρΡοδ 102/2012 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Συνεχιζόμενη δε αυτή (η προθεσμία) μετά τη λήξη της αναστολής, δεν μπορεί να συμπληρωθεί πριν από την παρέλευση τεσσάρων μηνών από την παύση της αναστολής, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 257 ΑΚ (Αστ. Γεωργιάδης, σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλου ΑΚ 1847-1848 αρ. 20-21, Ψούνη, Κληρονομικό Δίκαιο, έκδ. 2004, τόμος Ι, σελ. 158)». Εξυπακούεται, βέβαια, ότι το ανασταλτικό αποτέλεσμα δεν επέρχεται αν η περί ου ο λόγος αίτηση υποβληθεί μετά την παρέλευση της 4μηνης αποκλειστικής προθεσμίας προς αποποίηση.

Βικεντία – Άννα Μπενάκη

Δικηγόρος Αθηνών

Μ.Δ.Ε. Φιλοσοφίας Δικαίου Νομικής Αθηνών

info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί