Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Απόσβεση δικαιώματος για ανάκληση δωρεάς υπό τρόπο και υπαιτιότητα ως προς την παράλειψη εκτέλεσης του τρόπου

Προϋποθέσεις γέννησης του δικαιώματος ανάκλησης της δωρεάς υπό τρόπο (ΑΚ 507) είναι: α) η παράλειψη εκτέλεσης τρόπου εκ μέρους του δωρεοδόχου και β) η ύπαρξη υπαιτιότητάς του ως προς την παράλειψη αυτή (βλ. ενδεικτικά Α.Π 1627/2008, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ – Α.Π 1711/2006, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ).

Προκειμένου να ανακληθεί η δωρεά για μη εκτέλεση του τρόπου κατά την ΑΚ 507, ο δωρητής (ή ο κληρονόμος του) υποχρεούται να επικαλεστεί και να αποδείξει: 1) την κατάρτιση της σύμβασης δωρεάς, 2) τη συνομολόγηση του τρόπου και 3) τη μη εκτέλεση του τρόπου από το δωρεοδόχο (δηλ. ότι παρήλθε άπρακτη η «ταχθείσα» προθεσμία ή ότι παρά την «όχληση», ο δωρεοδόχος δεν εκτέλεσε τον τρόπο).

Το δικαίωμα ανάκλησης της δωρεάς για μη εκτέλεση του τρόπου λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (ΑΠ 1470/98 ΕλΔνη 1999.1324). Το δικαίωμα αυτό ανάκλησης παρέχεται εκτός από το δωρητή και στους κληρονόμους του δωρητή, οι οποίοι μπορούν αυτοτελώς να το ασκήσουν μετά το θάνατό του, εφόσον η μη εκτέλεση του τρόπου εξακολουθεί να υφίσταται (βλ. ενδεικτικά Α.Π. 1711/2006, Α΄ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ). Θεωρείται μάλιστα ότι ο κληρονόμος του δωρητή προβαίνει «εξ ιδίου δικαίου» στην ανάκληση της δωρεάς (ΕφΠατρ 345/1974 ΕλΔνη 1974.532, ΑΠ 147/1977 ΝοΒ 25.1152).

Η μη εκπλήρωση του τρόπου πρέπει να οφείλεται σε υπαιτιότητα του δωρεοδόχου, πρέπει να σχετίζεται δηλαδή με συμπεριφορά του δωρεοδόχου που να μπορεί να του καταλογιστεί, δηλαδή να οφείλεται σε γεγονός για το οποίο έχει ευθύνη ο δωρεοδόχος (βλ. Ιωάννη Κ. Καράκωστα, Ερμηνεία-Σχόλια-Νομολογία Αστικού Κώδικα, Ειδικό Ενοχικό Δίκαιο, άρθρο 507 [Τριάντος]). Συνεπώς, ο δωρητής (ή ο κληρονόμος του) θα δικαιούται να ανακαλέσει τη δωρεά στο πλαίσιο της ΑΚ 507, μόνο εάν ο δωρεοδόχος δεν εκπληρώνει τον τρόπο και αυτό οφείλεται τουλάχιστον σε ελαφρά αμέλεια του τελευταίου, η οποία τεκμαίρεται (ΕφΠατρ 95/1961, ΕλλΔνη 1961.1084). Ειδικότερα η παράλειψη εκτέλεσης τρόπου είναι δυνατόν να συνίσταται σε πράξη ή παράλειψη, ανάλογα με το περιεχόμενο του τρόπου (ειδικότερα με παράλειψη τελείται όταν η υποχρέωση του δωρεοδόχου συνίσταται στο να πράξει κάτι, πράγμα που αυτός παραλείπει να πράξει), ενώ αρκεί οποιοδήποτε είδος υπαιτιότητας (τουλάχιστον ελαφρά αμέλεια) (Α.Π 176/1972, ΝοΒ 20/878), η οποία τεκμαίρεται και ο δωρεοδόχος οφείλει να αποδείξει ότι η μη εκτέλεση δεν οφείλεται σε δικό του πταίσμα (Α.Π 164/2009, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ). Υπαίτια παράλειψη εκτέλεσης του τρόπου συνιστούν η υπαίτια αδυναμία εκτέλεσης, η υπαίτια πλημμελής εκτέλεση και η υπερημερία ως προς την εκτέλεση. Η τελευταία προϋποθέτει είτε άπρακτη πάροδο της τυχόν ταχθείσας προθεσμίας για εκτέλεση και άπρακτη πάροδο της προθεσμίας αυτής (Π. Κορνηλάκης, ΕιδΕνοχΔικI, 2012, σελ. 58). Ο δωρεοδόχος μπορεί να αποκρούσει την άσκηση του δικαιώματος ανάκλησης, αποδεικνύοντας ότι η μη εκτέλεση (ή η μη προσήκουσα ή μη εμπρόθεσμη εκτέλεση) του τρόπου οφείλεται σε γεγονός για το οποίο δεν έχει ευθύνη (336, 342 ΑΚ), αφού λόγω του συμβατικού χαρακτήρα της ενοχής του δωρεοδόχου, το πταίσμα του τεκμαίρεται (ΑΠ 1608/2010, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 164/2009 ΕλλΔνη 2010.724, ΑΠ 297/2008 ΝοΒ 2008.1583, ΕφΔυτΜακ 106/2007 Αρμ 2007.1915, ΕφΙωαν 307/2004 ΕλλΔνη 2006.237, ΑΠ 1438/1995 ΕλλΔνη 1998.555, 588, ΑΠ 606/1982 ΝοΒ 1983.488, πάγια νομολογία και κρατούσα άποψη στην θεωρία).

Ειδικά αναφορικά με το θέμα αυτό της υπαιτιότητας, έχει επικρατήσει η νόθος αντικειμενική ευθύνη του δωρεοδόχου με τελολογική ερμηνεία της ΑΚ 507, το οποίο πρακτικά σημαίνει «ότι απόκειται στον δωρεοδόχο να επικαλεστεί και να αποδείξει, προς απαλλαγή του, είτε ότι εκπλήρωσε τον τρόπο, είτε ότι η μη εκπλήρωση οφείλεται σε γεγονός για το οποίο δεν υπέχει αυτός (ο δωρεοδόχος) ευθύνη. Τούτο δε διότι σύμφωνα με τα άρθρα 336 και 342 του ΑΚ τεκμαίρεται το πταίσμα της μη εκπλήρωσης λόγω του συμβατικού χαρακτήρα της εκ του τρόπου ενοχής και γι’ αυτό το βάρος αποδείξεως του ανυπαιτίου μη εκπληρώσεως φέρει ο δωρεοδόχος» (όπως αναφέρει στην μείζονα πρότασή της η ΑΠ 164/2009, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, βλ. σχετ. και μελέτη Δ. Φλάμπουρα, «Δωρεά ακινήτου υπό τρόπο καλυπτόμενη από εικονική σύμβαση πώλησης-Το ζήτημα του τύπου και η ανάκληση της δωρεάς λόγω υπαίτιας μη εκτέλεσης του τρόπου (ιδίως εξ αφορμής της ΑΠ 164/2009», δημ. στις ΕφΑΔ 4/2011-Έτος 4ο, σελ. 378-410).

Τέλος, αναφορικά με την άσκηση του δικαιώματος ανάκλησης εντός της αποσβεστικής προθεσμίας του άρθρου 510 παρ. 1 του ΑΚ, θα πρέπει να αναφερθούν τα κάτωθι: στην περίπτωση του άρθρου 507 του ΑΚ, η προθεσμία δεν αρχίζει ενόσω συνεχίζεται η παράλειψη εκτέλεσης του τρόπου, αφού ο δικαιούμενος σε ανάκληση μπορεί να αγνοήσει προηγούμενες παραλείψεις (δηλαδή να μην ασκήσει γι’ αυτές το δικαίωμα ανάκλησης), ενώ παράλληλα κάθε νέα παράλειψη του δωρεοδόχου δημιουργεί νέο λόγο ανάκλησης (Π. Κορνηλάκης, ό.π., σελ. 67-68 με την εκεί παρατεθείσα νομολογία: ΑΠ 327/2008, ΑΠ 648/2008, 1225/1995, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 982/2004, ΕφΑθ 7893/2006 ΕλλΔνη 2007.549, ΑΠ 1043/2000 ΝοΒ 2001.1451, ΑΠ 1470/1998 ΕλλΔνη 1999.1314).

 

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί