Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Αρμόδιο όργανο για την αλλαγή/προσθήκη επωνύμου ανηλίκου τέκνου γεννημένου εντός γάμου

Σύγχυση έχει επικρατήσει αναφορικά με την αρμόδια αρχή για την τροποποίηση/προσθήκη επωνύμου ανηλίκου τέκνου γεννημένου εντός γάμου. Πάγια φαίνεται να είναι πλέον η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, αν και με γνώμη αντίθετη μειοψηφίας, περί της αρμοδιότητας των Δήμων για την προσθήκη/τροποποίηση αυτή και όχι των πολιτικών δικαστηρίων.

Τη σύγχυση πιθανόν να έχει προκαλέσει η θέση του Τμήματος Αστικής και Δημοτικής κατάστασης του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο με το από 06/04/2017 με Α.Π: ΤΑΔΚ 282/2017 έγγραφό του, το οποίο έχει γνωστοποιήσει προς τους Δήμους της χώρας, έχει αποφανθεί: «… σας γνωρίζουμε ότι η υπηρεσία μας με πλήθος άλλων εγγράφων της προς τους Δήμους της Χώρας εμπεριστατωμένα και λεπτομερώς έχει κάνει γνωστό ότι δεν υφίσταται αρμοδιότητα του Δημάρχου να προβεί σε αλλαγή επωνύμου ανηλίκων τέκνων όταν για αυτά υφίσταται αμετάκλητος προσδιορισμός επωνύμου με δήλωση των ασκούντων τη γονική μέριμνα αυτών, επειδή σε αντίθετη περίπτωση καταστρατηγούνται διατάξει αναγκαστικού δικαίου. Όπως έχουμε επισημάνει, η αρμοδιότητα του Δημάρχου περί αλλαγής επωνύμου, η οποία απορρέει από τις διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 94 του ν. 3852/2010 (87 Α΄) σε συνδυασμό με αυτές της παρ. 1α του άρθρου 282 του ν. 3852/2010, είναι περιορισμένη και αφορά στις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες δεν υφίσταται σχετική ρύθμιση από τις, αναγκαστικού δικαίου, διατάξεις του Αστικού Κώδικα περί επωνύμου, οι οποίες είναι ειδικές και υπερισχύουν των γενικών διατάξεων για πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου. Έτσι, οι αποφάσεις Δημάρχων περί αλλαγής επωνύμου ανηλίκων τέκνων για τα οποία έχει προηγηθεί προσδιορισμός επωνύμου από τους γονείς κατά την τέλεση του γάμου, εκδίδονται καθ’ υπέρβαση αρμοδιότητας, συνεπώς είναι ανυπόστατες και δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα, ήτοι δεν μπορούν να καταχωριστούν στα Δημοτολόγια και στα Μητρώα Αρρένων».

Η άποψη αυτή ωστόσο φαίνεται να υιοθετεί την απόφαση της μειοψηφίας του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία υποστηρίζει ότι το άρθρο 1505 του Αστικού Κώδικα ρυθμίζει υποχρεωτικώς και κατά τρόπο εξαντλητικό τη νομική κατάσταση των εντός γάμου τέκνων από την άποψη του επωνύμου. Ορίζεται ειδικώς ότι το επώνυμό τους προσδιορίζεται πριν από την τέλεση του γάμου με αμετάκλητη κοινή δήλωση των μελλονύμφων, καθιερώνεται δε επομένως η αρχή της σταθερότητας και του αμεταβλήτου (πρβλ. ΣτΕ 1602/2005, 7μ., ΣτΕ 3218- 3220/2015) του προβλεπομένου με το άρθρο αυτό ως κοινού για όλα τα τέκνα επωνύμου. Εκ τούτων συνάγεται ότι –κατά την έννοια του άρ. 1505 ΑΚ- το προσδιοριζόμενο βάσει των διατάξεων αυτών επώνυμο γονέως, το οποίο και φέρει το τέκνο, δεν είναι επιτρεπτό να αντικατασταθεί ή να συμπληρωθεί με εκείνο του άλλου γονέως, ενόσω η έννομη σχέση γονέων και τέκνου υφίσταται. Ο κατά τα ανωτέρω αμετάκλητος χαρακτήρας της κοινής δηλώσεως των γονέων για το επώνυμο των τέκνων τους δεν αποκλείει, βεβαίως, σύμφωνα με την ίδια άποψη, τη δυνατότητα να διαρρηχθεί η εν λόγω δήλωση για ελάττωμα της βουλήσεως και ως εκ τούτου να ακυρωθεί βάσει των γενικών περί δικαιοπραξιών διατάξεων κατά τη διαδικασία της αμφισβητουμένης δικαιοδοσίας. Στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για μεταβολή γνώμης, η οποία προσκρούει στο εκ του νόμου αμετάκλητο, αλλά για αποκατάσταση της αληθούς βουλήσεως (βλ. Πολ. Πρωτ. Αθ. 1047, 2371/2007, 1044/1996, 2882/1999, Πολ. Πρωτ. Θεσ. 21355/2000). Εξ άλλου, η ως άνω, υπό του άρθρου 1505 ΑΚ, ρύθμιση του ζητήματος του επωνύμου τέκνου, γεννηθέντος εντός γάμου, κατισχύει ως ειδική των γενικών περί αλλαγής επωνύμου ρυθμίσεων του ν. δ/τος 2573/1953 και της εκτελεστικής του νομοθεσίας (πρβλ. ΣτΕ 4167/2009, 1810/1987). Δεν είναι δυνατόν, επομένως, καταλήγει η μειοψηφούσα άποψη, να χωρήσει κατά την προβλεπομένη στα νομοθετήματα αυτά διαδικασία αλλαγή του επωνύμου (πατρικού ή μητρικού), του οποίου φορέας είναι το τέκνο, συνισταμένη, όπως εν προκειμένω, στην αντικατάστασή του με εκείνο του ετέρου γονέως.

Η απόφαση 337/2019 του Συμβουλίου της Επικρατείας έχει ξεδιαλύνει το ζήτημα αναφορικά με τον ανήλικο, μετά από σειρά αποφάσεων του ίδιου δικαστηρίου, που επίσης έχουν ασχοληθεί (3166/2017 ΣτΕ, 449/2018 ΣτΕ, 1852/2016 ΣτΕ, 2027/2015 ΣτΕ, 3935/2007 ΣτΕ, 1794/2016 ΣτΕ, βλ. και 53/2015 ΕιρΡόδου που απορρίπτει αίτηση αλλαγής επωνύμου λόγω αρμοδιότητας του Δημάρχου): «Επειδή, όπως έχει κριθεί (ΣτΕ 962/2011, 7μ., 1852/2016, κ.ά.), από τις παρατεθείσες στην προηγουμένη σκέψη διατάξεις προκύπτει ότι το επώνυμο αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, πλην η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει την δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών και των εννόμων εν γένει σχέσεων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ατόμου, χωρεί δε κατ’ αρχήν διά της διοικητικής οδού. Το αρμόδιο διοικητικό όργανο οφείλει σε κάθε περίπτωση, προπαντός, να εκτιμά τους λόγους που επικαλείται ο αιτών την μεταβολή του επωνύμου του και να αποφαίνεται εν όψει της σοβαρότητας των λόγων αυτών, αν ενδείκνυται ή όχι να εγκριθεί η ζητούμενη μεταβολή, αιτιολογώντας ειδικά, από την άποψη αυτή, την απόφασή του».

Τέλος να σημειωθεί ότι η δήλωση των γονέων περί του επωνύμου του τέκνου τους δύναται, πάντως, σε κάθε περίπτωση να ακυρωθεί, κατά τις γενικές περί δικαιοπραξιών διατάξεις, λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής, κατά τη διαδικασία της αμφισβητουμένης δικαιοδοσίας – βλ. σχετ. απόφ. ΠολΠρωτΑθ 2882/1989, ΠολΠρωτΑθ 1044/1996, ΠολΠρωτΘεσ 21355/2000), ζήτημα το οποίο είναι έτερο από την τροποποίηση/προσθήκη επωνύμου λόγω των αιτίων που αναγράφονται στην υπ’ αρ. Φ131360/22379/13 Εγκύκλιο του Υπουργείου Εσωτερικών.

Ευγενία Φωτοπούλου

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί