Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου

Στην περίπτωση της ανώνυμης εταιρείας, το άρθρο 1 του κ. ν. 2190/1920 ορίζει ότι «η ανώνυμη εταιρεία είναι κεφαλαιουχική εταιρεία με νομική προσωπικότητα, για τα χρέη της οποίας ευθύνεται μόνο η ίδια με την περιουσία της».

Το εν λόγω άρθρο ρυθμίζει την αυτοτέλεια του νομικού προσώπου έναντι των μελών του, ως αρχή του δικαίου της ανώνυμης εταιρείας, γεγονός που επηρεάζει κατ’ επέκταση και την αρχή της έλλειψης υποχρεώσεων του μετόχου για τα χρέη του νομικού προσώπου, η οποία και εμφανίζει αντίστοιχες αποκλίσεις. Δηλαδή βασικό χαρακτηριστικό των ανωνύμων εταιρειών σε αντίθεση με τις προσωπικές εταιρείες είναι η εν γένει έλλειψη προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης των μετόχων εις ολόκληρον με την εταιρεία για τα εταιρικά χρέη.

Η αυτοτέλεια του νομικού προσώπου συνιστά γενική αρχή του δικαίου των νομικών προσώπων έναντι των μελών του, το οποίο (δίκαιο) βασίζεται, ακριβώς σ” αυτή την αναγνώριση της χωριστής νομικής προσωπικότητας του νομικού προσώπου έναντι εκείνης των μελών του. Το νομικό πρόσωπο είναι ξεχωριστό υποκείμενο δικαίου, έχοντας δική του νομική προσωπικότητα, υφίσταται και δρα ανεξαρτήτως από την ταυτότητα και δράση των μελών του, έχει ικανότητα δικαίου (ΑΚ 62), ικανότητα προς δικαιοπραξία και αδικοπραξία (ΑΚ 70, 71), ικανότητα διαδίκου (ΚΠολΔ 62 εδαφ. α’) και ικανότητα παράστασης στο δικαστήριο (ΚΠολΔ 63 παρ. 1 εδαφ. β’). Συνέπεια των ανωτέρω, δηλαδή της χωριστής προσωπικότητας του νομικού προσώπου, είναι η ουσιώδους σημασίας αναγνώριση για τις συναλλαγές περιουσιακής του αυτοτέλειας έναντι των μελών του, με αποτέλεσμα να είναι ο αποκλειστικός φορέας των δικών του υποχρεώσεων και δικαιωμάτων, όπως ακριβώς το φυσικό πρόσωπο. Τα μέλη του δεν φέρουν ευθύνη για τις υποχρεώσεις που γεννώνται στο πρόσωπο του και αντιστρόφως τούτο δεν φέρει ευθύνη για τις υποχρεώσεις που γεννώνται στα πρόσωπα των μελών του. Έτσι, η περιουσία του νομικού προσώπου, αλλά και εκείνη των μελών του (ενεργητικό και παθητικό), δεν συγχέονται μεταξύ τους, τουλάχιστον a priori.

Η χρησιμοποίηση του εταιρικού μορφώματος της ανώνυμης εταιρείας, λόγω της αρχής της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου, δεν πρέπει να αποβλέπει στην εξυπηρέτηση διαφορετικών σκοπών, που αποδοκιμάζονται από την έννομη τάξη, καθώς η πρακτική αυτή συνιστά απαγορευμένη από το νόμο κατάχρηση του θεσμού της εταιρείας. Η καταχρηστική αυτή συμπεριφορά δεν ρυθμίζεται ειδικά από το νόμο, εντάσσεται όμως στο ρυθμιστικό πλαίσιο της διάταξης του άρθρου 281 του Αστικού Κώδικα, ώστε οι συνέπειές της αντιμετωπίζονται σε αναλογία με τις συνέπειες της κατάχρησης δικαιώματος. Έτσι, έχουν κριθεί νομολογιακά ως περιπτώσεις κατάχρησης της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου οι κάτωθι: (1) η ουσιαστική σύγχυση ή ταύτιση της εταιρικής με την προσωπική περιουσία του μετόχου, (2) η ανεπαρκής υποκεφαλαιοδότηση του νομικού προσώπου, (3) η επιλογή των προσώπων της διοίκησης απ’ ευθείας από τον μέτοχο με ουσιαστική κατάλυση των αρχών και κανόνων της εσωτερικής έννομης τάξης, (4) η χρησιμοποίηση της εταιρείας ως alter ego του μετόχου με βάση τις αντιλήψεις των τρίτων, (5) η εικονικότητα του νομικού προσώπου, (6) η συνολική συμπεριφορά του προσώπου προς τα έξω, η οποία αποκρούει την ύπαρξη εταιρείας, αλλά και (7) η συμπεριφορά του εταίρου που δημιουργεί την αντικειμενική εντύπωση της προσωπικής του ευθύνης. Ως προς το εν λόγω ζήτημα, έχει κριθεί ότι περαιτέρω, για την άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου κεφαλαιουχικής εταιρίας δεν αρκεί απλή μόνο μετοχική ιδιότητα ούτε η ιδιότητα του φυσικού προσώπου (που είναι ο μοναδικός μέτοχος ή κάτοχος του μεγαλυτέρου μέρους των μετοχών) ως διαχειριστή (ΑΠ Ολ 5/1996 ΕλΔ 37/1046), αλλά απαιτείται η συνδρομή πραγματικών περιστατικών που να καταδεικνύουν βούληση για καταστρατήγηση των διατάξεων που αφορούν στα νομικά πρόσωπα (ΠΠρΠειρ 1742/2001, ό.ά. Θ. Αιακόπουλο, ό.ά., σ. 159 επ. Ν. Ρόκα, Εμπορικές εταιρίες, εκδ. 2η, παρ. 32, σ. 166). Κατά τα πορίσματα δε της ελληνικής επιστήμης, κατάχρηση της νομικής προσωπικότητας υπάρχει όταν ο κυρίαρχος εταίρος χρησιμοποιεί τη νομική προσωπικότητα για να καταστρατηγήσει τον νόμο, ή για να προκαλέσει δολίως ζημιά σε τρίτο ή για να αποφύγει την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του (ΠολΠρΠειρ 1673/2003, ΔΕΕ 2003/791, ΕΕμπΔ 2004/80, 535, ΠΠρΠειρ 4208/1999 ΝοΒ 2000, 82, ΠολΠρΠειρ 2400/2010, ΔΕΕ 2011/59). Η υπό φυσικού προσώπου κατάχρηση της νομικής προσωπικότητας της εταιρείας δεν δημιουργεί εις ολόκληρον συνευθύνη φυσικού και νομικού προσώπου, αλλά μεταφέρει την ευθύνη του νομικού προσώπου στο φυσικό ή ορθότερα στο κυρίαρχο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, το οποίο και μόνο υπέχει ευθύνη (ΕφΠειρ 213/2007 ΝΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 348/2005 ΠειρΝ 2005/310).

Συνεπώς, με βάση τα ανωτέρω, για την άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου ανώνυμης εταιρείας, απαιτείται η συνδρομή συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών τα οποία καταδεικνύουν βούληση καταστρατηγήσεως των διατάξεων που αφορούν στα νομικά πρόσωπα (Καραβάς, Εγχειρίδιον Εμπορικού Δικαίου, Α`, 1962, παρ. 131 επ., Παμπούκης, Συνέπειες της εμπορικότητας, 1986, παρ. 44II, Αθ. Λιακόπουλος, ό.π., σελ. 173), δηλαδή απαιτείται για την άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου πρόθεση του μετόχου να καταστρατηγήσει τις διατάξεις του νόμου, οπότε στην περίπτωση αυτή θα ευθύνεται ο ίδιος προσωπικά.

 

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί