Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Εκποιητική σύμβαση υπέρ τρίτου;

Ως εκ του ότι ο νομοθέτης αριθμεί το κεφάλαιο για τις συμβάσεις υπέρ τρίτου ως όγδοο κεφάλαιο του δεύτερου βιβλίου του Αστικού Κώδικα, ήτοι του βιβλίου που τιτλοφορείται «Ενοχικό Δίκαιο», στο δε άρθρο 411 ΑΚ κάνει λόγο για δικαίωμα του τρίτου να απαιτήσει την παροχή, καθίσταται σαφές ότι οι προβλέψεις των άρθρων 410-414 ΑΚ αφορούν στην υποσχετική σύμβαση υπέρ τρίτου. Αναφύεται, λοιπόν, το ερώτημα, εάν είναι δυνατή η κατάρτιση εκποιητικής σύμβασης υπέρ τρίτου και, αν ναι, πώς αυτή θα ρυθμίζεται[1]. Εκποιητική σύμβαση υπέρ τρίτου είναι αυτή που προσπορίζει σε τρίτο κατευθείαν δικαίωμα (ενοχικό ή εμπράγματο) και δεν του παρέχει απλώς μία απαίτηση. Παραδείγματα τέτοιων συμβάσεων αποτελούν η εκχώρηση απαίτησης υπέρ τρίτου, η άφεση χρέους τρίτου, η μεταβίβαση κυριότητας υπέρ τρίτου και η σύσταση περιορισμένου εμπράγματου δικαιώματος υπέρ τρίτου.

Στη θεωρία έχουν υποστηριχθεί οι ακόλουθες απόψεις: α) Σύμφωνα με την πρώτη, οι συμβάσεις υπέρ τρίτου (γνήσιες) δημιουργούν στο πρόσωπο του τρίτου μόνο δικαίωμα να ζητήσει την παροχή από το συμβαλλόμενο που την υποσχέθηκε, ανεξάρτητα από τη βούληση των μερών. Έτσι, λ.χ., και όταν ο Α συνάψει με τον Β σύμβαση εκχώρησης της απαίτησής του κατά του τελευταίου στον Γ, ο Γ αποκτά μονάχα δικαίωμα να απαιτήσει από τον Α να του εκχωρήσει την απαίτηση κατά του Β, δε γίνεται αμέσως εκδοχέας και ειδικός διάδοχος του Α. β) Η δεύτερη άποψη δέχεται ότι είναι επιτρεπτή η ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων 410-414 ΑΚ και σε συμβάσεις με περιεχόμενο τη διάθεση δικαιώματος σε τρίτο μη συμβαλλόμενο μέρος. γ) Κατά τον Λιτζερόπουλο, εκφραστή μίας ενδιάμεσης άποψης, θα πρέπει να αρνούμαστε την εγκυρότητα τέτοιων συμβάσεων, μόνο όταν η κατάρτισή τους αντίκειται στο πνεύμα του νόμου, διάγνωση που θα χωρεί in concreto, ανάλογα με τις ειδικότερες περιστάσεις εκάστης περίπτωσης. Κρατούσα στη θεωρία είναι η άποψη υπέρ της εγκυρότητας των εν λόγω συμβάσεων κατ’ ανάλογη εφαρμογή των άρθρων 410 επ. ΑΚ, εφόσον όμως τηρηθούν και οι σχετικές διατυπώσεις δημοσιότητας που τυχόν προβλέπονται. Αντιθέτως, η νομολογία δέχεται ότι ο τρίτος μόνο ενοχικό δικαίωμα έχει να απαιτήσει τη σύσταση ή μεταβίβαση σ’ αυτόν εμπράγματου δικαιώματος[2].

Όπως, πάντως, παρατηρείται προς επίρρωση της θέσης που καταφάσκει τη δυνατότητα σύναψης εκποιητικής σύμβασης υπέρ τρίτου, οι περιπτώσεις άμεσης απόκτησης δικαιωμάτων στον ΑΚ δεν είναι ούτε παρενθετικές ούτε αμελητέες: λ.χ. 471 ΑΚ (αναδοχή χρέους), 484 ΑΚ (άφεση χρέους) και 1414 ΑΚ (λήξη της κοινοκτημοσύνης έναντι τρίτων). Εκτός αυτού, οι όποιες αντιρρήσεις μπορούν να καμφθούν με την τήρηση των διατυπώσεων – προϋποθέσεων δημοσιότητας, όπου αυτές απαιτούνται, και με το αναφαίρετο δικαίωμα του τρίτου να αποποιηθεί το προσποριζόμενο με τη σύμβαση δικαίωμα (413 ΑΚ). Ως προς την εκχώρηση, για παράδειγμα, επιστρατεύεται ένα επιχείρημα a maiore ad minus (από το μείζον στο έλασσον), συνιστάμενο στο ότι, ενώ με τη γνήσια σύμβαση υπέρ τρίτου ο τρίτος αποκτά μία νέα απαίτηση (μείζον) που γεννιέται στο πρόσωπό του, με την εκχώρηση τού εκχωρείται μία ήδη υφιστάμενη απαίτηση την οποία και εδώ μπορεί να αποποιηθεί κατά το 413 ΑΚ (έλασσον). Θα ήταν, επομένως, παράλογο να μην αναγνωρίζεται η εγκυρότητα της εν λόγω σύμβασης. Άλλωστε, η τελική αποδοχή από πλευράς του τρίτου πιθανολογείται σε μεγάλο βαθμό, ενώ ο τρίτος δεν απεκδύεται του δικαιώματός του να αποποιηθεί (413 ΑΚ). Μάλιστα, το εν λόγω σχήμα δεν είναι άγνωστο νομικά, αφού εφαρμόζεται στο κληρονομικό δίκαιο με τους κληρονόμους να αποκτούν αυτοδικαίως, έχοντας όμως και το δικαίωμα προς αποποίηση.

Όσον αφορά στη σύμβαση υπέρ τρίτου με αντικείμενο εμπράγματο δικαίωμα, είναι απαραίτητη η τήρηση των προβλεπόμενων τύπων δημοσιότητας, οι οποίοι επέχουν μάλιστα θέση όρων του ενεργού της σύμβασης. Το δικαίωμα αποποίησης του τρίτου δε θίγεται, τούτο μάλιστα, όταν ασκείται, θα ανατρέπει αναδρομικά την περιέλευση του δικαιώματος στον τρίτο. Βέβαια, για λόγους ασφάλειας των συναλλαγών, θα πρέπει και η δήλωση αποποίησης να περιβάλλεται τον ίδιο τύπο δημοσιότητας, όπως και η εκποιητική σύμβαση υπέρ τρίτου.

Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] Για το παρόν άρθρο βλ. Ι. Κ Καράκωστα, Αστικός Κώδικας, Ερμηνεία – Σχόλια – Νομολογία, Ενοχικό Δίκαιο, Άρθρα 287-495, Τόμος Τρίτος, Νομική Βιβλιοθήκη, Έκδοση 2006, σελ. 672-674 (Εισαγωγικές Παρατηρήσεις για τη σύμβαση υπέρ τρίτου και σε βάρος τρίτου) και Β. Α. Βαθρακοκοίλη, ΕρΝομΑΚ, Ερμηνεία-Νομολογία Αστικού Κώδικα (Κατ’ άρθρο), Τόμος Β΄, Γενικό Ενοχικό, Άρθρα 287-495, Αθήνα 2003, σελ. 460 (υπό άρθρο 410), αμφότεροι με περαιτέρω παραπομπές.

[2] Βλ. ΑΠ 23/1985, ΝοΒ 33, σελ. 1417, ΕφΑθ 4594/1981, Αρμ 36, σελ. 282, ΕφΘεσσ 927/1979, Αρμ 1980, σελ. 22, ΕφΑθ 418/1970, Αρμ 24, σελ. 633.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί