Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Η δικαστική απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας

Η απογραφή πραγμάτων, η οποία αποβλέπει στην επακριβή βεβαίωση της υπάρξεως ή της καταστάσεως των απογραφομένων πραγμάτων, με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην είναι δυνατή η αμφισβήτηση της υπάρξεώς τους ή η απόκρυψή τους, διακρίνεται σε δικαστική και εξώδικη. Η δικαστική απογραφή, είτε επιβάλλεται ευθέως από το νόμο, είτε διατάσσεται προς αποτροπή κινδύνου. Όταν η απογραφή επιτάσσεται από διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, δεν είναι απαραίτητη η συνδρομή του όρου της αποτροπής κινδύνου για την ενέργειά της. Η απογραφή της κληρονομίας, η οποία επιβάλλεται ρητά από το νόμο (άρθρο 1902 Α.Κ.) στον κληρονόμο, ο οποίος αποδέχθηκε με το ευεργέτημα της απογραφής είναι δικαστική απογραφή, φέρει δε το χαρακτήρα ρυθμιστικού μέτρου, το οποίο λαμβάνεται, κατά τις διατάξεις της εκουσίας δικαιοδοσίας και κατά το άρθρο 838 Κ.Πολ.Δ., χωρίς να απαιτείται η συνδρομή του όρου της αποτροπής κινδύνου[1].

Από τη θεσπισθείσα προς το συμφέρον των δανειστών της κληρονομίας και από το λόγο αυτό αναγκαστικού δικαίου διάταξη του άρθ. 1903 του ΑΚ, η προς τον κληρονόμο επιτασσόμενη υποχρέωση σύνταξης απογραφής για την κληρονομική περιουσία πρέπει να περατωθεί μέσα σε τέσσερις μήνες αφότου γίνει η δήλωση του άρθρου 1902 ΑΚ, δηλαδή από τη δήλωση στην γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομία περί αποδοχής τούτης με το ευεργέτημα της απογραφής. Βέβαια δεν αποκλείεται η σύνταξη απογραφής να ενεργηθεί και πριν από τη δήλωση αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής ή ακόμη και η περάτωσή της πριν απ’ αυτή. Η εμπρόθεσμη απογραφή εντός της ανωτέρω προθεσμίας συνιστά επιβαλλόμενη από το νόμο πράξη διοίκησης της κληρονομίας. Η εμπρόθεσμη σύνταξη απογραφής δεν αποτελεί στοιχείο του κύρους της απογραφής, αλλά επιτασσόμενη από το νόμο πράξη διοίκησης της κληρονομίας, η παράλειψη της οποίας εντός της τετράμηνης  αποκλειστικής προθεσμίας χωρίς να περατωθεί η απογραφή, δηλ. η καταγραφή όλων των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού της κληρονομίας, έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια του ευεργετήματος και την απεριόριστη ευθύνη του κληρονόμου και προσθέτως, την αποκατάσταση της από την παράλειψη τυχόν απελθούσας ζημίας των δανειστών[2].

Αν ο κληρονόμος παραλείψει τη σύνταξη απογραφής εντός τεσσάρων μηνών από το χρονικό σημείο που έκανε τη δήλωση αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής επέρχεται έκπτωση από το ευεργέτημα (άρθρο 1911 αρ. 1 ΑΚ, ΑΠ 246/1993, ΝοΒ 42, 667), όπως ανωτέρω ελέχθη. Ο όρος «συνέταξε» υποστηρίζεται ότι είναι ερμηνευτέος συσταλτικά για τον κληρονόμο, δηλαδή πρέπει να νοηθεί ότι η υποβολή της αίτησης για να διατάξει την απογραφή ο ειρηνοδίκης (άρθρο 838 ΚΠολΔ) υποβλήθηκε εμπροθέσμως. Έτσι, η έκπτωση δεν επέρχεται, αν προηγήθηκε εμπρόθεσμη αίτηση, αλλά η προς τούτο απόφαση εκδόθηκε ή η απογραφή που πραγματοποιήθηκε από το συμβολαιογράφο (άρθρα 839 επ. ΚΠολΔ), πραγματώθηκε καθυστερημένα. Αν ο κληρονόμος καθυστέρησε στην υποβολή της αίτησης αλλά εμπρόθεσμης, δεν χάνει το άνω ευεργέτημα, αλλά μπορεί να υπέχει ευθύνη κατά την 1907 ΑΚ[3].  Ωστόσο υποστηρίζεται νομολογιακά και η αντίθετη άποψη, ότι αν η απογραφή δεν ολοκληρωθεί εντός του προβλεπόμενου τετραμήνου, τότε, ακόμη και αν έχει κατατεθεί εμπροθέσμως η αίτηση, ο κληρονόμος εκπίπτει από το ευεργέτημα της απογραφής και ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της επαχθείσης σε αυτόν κληρονομιαίας περιουσίας.

Αναφορικά με την κατά τόπον αρμοδιότητα, κατά τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 838 παρ. 1 εδ. 2 του ΚΠολΔ, αρμόδιος Ειρηνοδίκης για την διαταγή της απογραφής είναι αυτός, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκονται τα πράγματα. Η δε απογραφή διενεργείται από το Συμβολαιογράφο. Αρμόδιος είναι ο συμβολαιογράφος στην περιφέρεια του οποίου ευρίσκονται τα πράγματα. Σε περίπτωση κληρονομιάς, όταν πρόκειται να απογραφούν πράγματα ευρισκόμενα σε περισσότερες περιφέρειες, ο Συμβολαιογράφος μπορεί να ζητήσει τη μεταφορά των κινητών και την εκτίμηση των ακινήτων από τους πραγματογνώμονες, για να περιληφθούν και τα στοιχεία αυτά στην ίδια απογραφή, ένεκα της ενότητας της απογραφικής διαδικασίας και προς οικονομία χρόνου και δαπάνης και προκειμένου να μην προστίθεται στον εξ απογραφή κληρονόμο μεγαλύτερο βάρος από αυτό που ήδη έχει αποκτήσει από την επιβαλλόμενη από το νόμο υποχρέωσή του για απογραφή. Σε τέτοια περίπτωση  (κληρονομιαίων πραγμάτων σε περισσότερες περιφέρειες), μπορεί να διατάξει την απογραφή ο Ειρηνοδίκης της περιφέρειας που βρίσκεται ένα από τα πράγματα (βλπ. ΕιρΧαλ 670/2008  Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών Δ.Σ.Α ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΕιρΧαλ 892/2005 Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών Δ.Σ.Α. «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ», ΕιρΛαρ 326/2018 Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών Δ.Σ.Α. «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ»).

Εν κατακλείδι, η απογραφή πρέπει να είναι ακριβής, δηλαδή να περιλαμβάνει όλη την κληρονομική περιουσία, δηλαδή όλα τα ανήκοντα  στον κληρονόμο αντικείμενα και όλες τις υποχρεώσεις. Η σύνταξη απογραφής είναι αναγκαία και αν δεν υπάρχει ενεργητικό στην κληρονομία, καθόσον αυτό επιτάσσει το συμφέρον των δανειστών. Για το κύρος της απογραφής δεν απαιτείται να προηγηθεί σφράγιση της κληρονομίας. Αν δεν τηρήθηκαν οι διατυπώσεις του άρθρου 838 του ΚΠολΔ (μη καταγραφή όλων των αντικειμένων όχι από πρόθεση) δεν επέρχεται έκπτωση του κληρονόμου από το ευεργέτημα, ούτε ακυρότητα της απογραφής[4].

Κατερίνα Μπασιαρίδου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1]Βλπ. Μπέη, Αι Διαδικασίαι, τόμος Β, σελ. 385

[2]Βλπ. Βασίλη Αντ. Βαθρακοκοίλη, ΕΡΝΟΜΑΚ, Ερμηνεία Νομολογία Αστικού Κώδικα, Κατ’ άρθρο, Τόμος ΣΤ, Ημίτομος Β΄, Κληρονομικό Δίκαιο, Άρθρα 1871-2035, σελ.240 επ.

[3]Βλπ. Β. Βαθρακοκοίλη, Ερμηνεία – Νομολογία Αστικού Κώδικα, τόμος ΣΤ’, άρθρο 1911, αρ. 4, σελ. 264, Απ. Γεωργιάδη – Μιχ. Σταθόπουλου, Αστικός Κώδικας, Κατ’ άρθρο ερμηνεία, τόμος Χ’, άρθρο 1911, αρ. 4, σελ. 288-289, Ν. Ψούνη, Κληρονομικό Δίκαιο, τόμος Ι, σελ. 113, Παντελίδου, Η ευθύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, σελ. 188, η ίδια σε Γεωργιάδη – Σταθόπουλου ΑΚ 1911-1912 αρ. 4

[4]Βλπ. Β. Βαθρακοκοίλη, ό.π., άρθρο 1903, αρ. 8, σελ. 242.

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί