Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
Email: info@efotopoulou.gr

Η νομολογιακή αντιμετώπιση της αμφισβήτησης της ψυχικής και πνευματικής υγείας προσώπου από έτερο πρόσωπο ως ισχυρισμού δυνάμενου να βλάψει την τιμή και την υπόληψη του πρώτου ως άνω αναφερόμενου προσώπου υπό την έννοια των άρθρων 362 και 363 Π.Κ. και, άρα, να στοιχειοθετήσει αδικοπρακτική συμπεριφορά επιφέρουσα ηθική βλάβη του προσώπου αυτού, κατά τα άρθρα 914 και 932 ΑΚ

Σύμφωνα με το άρ. 362 Π.Κ., «όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι δύο ετών ή με χρηματική ποινή». Κατά το άρ. 363 Π.Κ., δε, αν στην περίπτωση του άρ. 362 Π.Κ. το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών.

Τι συνιστά, όμως, «γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη» κάποιου προσώπου; Εμπίπτει στην έννοια της φράσης αυτής – όπως την αντιλαμβάνεται η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων – η πάθηση ορισμένου ατόμου από κάποια ψυχική νόσο;

Στην προσπάθειά μας να προσεγγίσουμε εννοιολογικά την προρρηθείσα φράση και να απαντήσουμε στο προδιατυπωθέν ερώτημα περί του εάν στο σημασιολογικό της εύρος δύναται να ενταχθεί και η πάθηση από ψυχικές νόσους, σκόπιμο κρίνεται καταρχάς να εξετάσουμε κεχωρισμένως τους όρους που τη συναπαρτίζουν. Στο πλαίσιο αυτό, λεκτέον ότι «γεγονός» αποτελεί οποιοδήποτε συμβάν του εξωτερικού κόσμου, που ανάγεται στο παρόν ή το παρελθόν, υποπίπτει στις αισθήσεις και δύναται να αποδειχθεί, ενώ στην περί ης ο λόγος έννοια δεν αποκλείεται να υπαχθούν και χαρακτηρισμοί όταν άμεσα ή έμμεσα υποκρύπτονται συμβάντα και αντικειμενικά εκδηλωτικά στοιχεία, τα οποία στην εξεταζόμενη περίπτωση συνιστούν προσβολή της προσωπικότητας (ΑΠ 531/99, ΠοινΧρ 2000, σελ. 149 επ.). Περαιτέρω, η «τιμή» θεμελιώνεται επί της ηθικής αξίας που έχει ως πηγή την ατομικότητα και εκδηλώνεται με πράξεις ή παραλείψεις, ενώ η «υπόληψη» συνίσταται στο σύνολο της κοινωνικής αξίας που εκδηλώνουν οι τρίτοι για το πρόσωπο στο οποίο αφορά ο ισχυρισμός ή η διάδοση γεγονότος (ΑΠ 691/1996 ΠοινΧρ ΜΖ΄, 288). Η προσφορότητα, δε, των εκάστοτε υπό κρίση εκφράσεων να προσβάλλουν την τιμή ή την υπόληψη ορισμένου προσώπου εκτιμάται κατά την κοινή αντίληψη και όχι με κριτήρια υποκειμενικά. Πρέπει, δηλαδή, οι επίμαχες κάθε φορά εκφράσεις να είναι κατ’ αντικειμενική κρίση προσβλητικές της τιμής ή της υπόληψης άλλου (ΑΠ 146/2001 ΠοινΧρ ΝΑ΄, 900, ΑΠ 1144/1999 ΠοινΧρ Ν΄, 549).

Όσον αφορά, συγκεκριμένα, στην πάθηση προσώπου τινός από κάποια ψυχική νόσο, έχει γίνει δεκτό από τη νομολογία ότι η αμφισβήτηση της ψυχικής και πνευματικής υγείας ετέρου προσώπου επιφέρει βλάβη στην προσωπικότητα αυτού ως ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής οντότητας, καθώς επίσης και στην τιμή και την υπόληψή του. Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός ότι κάποιο πρόσωπο είναι ψυχικά πάσχον ή υστερεί πνευματικώς δύναται να θεμελιώσει ποινική ευθύνη του προβάλλοντος αυτόν (ενν. τον ισχυρισμό) για τα αδικήματα της απλής και της συκοφαντικής δυσφήμησης, εφόσον βεβαίως πληρούνται άπασες οι προϋποθέσεις εφαρμογής των σχετικών διατάξεων των άρθρων 362 και 363 Π.Κ.

Πράγματι, τις ως άνω παραδοχές διέλαβε η ΕφΠειρ 354/2016, σύμφωνα με την οποία «ο ισχυρισμός του εναγομένου  ότι  η ενάγουσα έπασχε από ψυχική νόσο και έχρηζε ακούσιας νοσηλείας», περιέχων «έντονη αμφισβήτηση της ψυχικής και πνευματικής υγείας της ενάγουσας, επέφερε βλάβη στην προσωπικότητά της ως ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής οντότητας, καθώς επίσης και στην τιμή και την υπόληψή της», εξ ου και «η ενάγουσα δικαιού[το] χρηματικής ικανοποίησης για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που υπέστη, με σκοπό την εξισορρόπηση της τρωθείσας δημόσιας εικόνας της συνεπεία των ως άνω περιγραφόμενων άδικων πράξεων» του ενάγοντος, ο οποίος προέβη σε «προσβολή της προσωπικότητας της ενάγουσας, που πληροί και την ειδική υπόσταση του εγκλήματος της συκοφαντικής δυσφήμησης κατ’ άρθρο 363 ΠΚ».

Παρομοίως, με την ΕφΠειρ 46/2015 κρίθηκε ότι η πρώτη εναγομένη, ισχυριζόμενη ότι «ο ενάγων είναι ψυχικά διαταραγμένος και επικίνδυνος για τους τρίτους και (…) χρήζει ακούσιας νοσηλείας σε δημόσιο ψυχιατρικό νοσηλευτικό ίδρυμα», «επέδειξ[ε] έναντι του ενάγοντα (…) αδικοπρακτική συμπεριφορά (…), προσβάλλοντας, συνακόλουθα, το δικαίωμα της προσωπικότητάς του. Δικαιούται, λοιπόν, σύμφωνα με τα άρθρα 57, 59, 914 και 932 ΑΚ σε συνδ. με άρθρ. (…) 362, 363 ΠΚ, να αξιώσει (…) (ενν. ο ενάγων) χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης».

Στην ίδια συνάφεια, η ΑΠ 421/2015 έκρινε επί υποθέσεως, στο πλαίσιο της οποίας το δικαστήριο της ουσίας είχε αποφανθεί ότι, προβαίνοντας στην «κατάθεση ψευδούς εγκλήσεως (…) και [την] επίκληση ψευδών γεγονότων εις βάρος της μητρός του και του αδελφού του (πολιτικώς ενάγοντος) που αφορούσαν στην πνευματική τους κατάσταση, στην κριτική τους ικανότητα και στην ικανότητά τους για διαχείριση θεμάτων της προσωπικής τους ζωής και περιουσίας», ο κατηγορούμενος «ισχυρίστηκε ενώπιον τρίτων (…) ψευδή περιστατικά που ήταν ικανά να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη» των ως άνω συγγενικών του προσώπων.

Τέλος, σύμφωνα με όσα διέλαβε η ΕφΠειρ 227/2014, διατεινόμενος ο εναγόμενος πως ο ενάγων αδελφός του «αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα που τον οδηγούν πολλές φορές να στρέφεται εναντίον άλλων ακόμα και με φανταστικές ιστορίες που πλάθει ο ίδιος», «προσέβαλε καταφανώς την τιμή και την υπόληψη και εν γένει την προσωπικότητα του ενάγοντος ως επαγγελματία (εργολάβου οικοδομών) και ως κοινωνικού ατόμου», με αποτέλεσμα να υποστεί ο τελευταίος «ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση της οποίας δικαιούται εύλογη χρηματική ικανοποίηση».

 

Ανδρέας Ματσακάς

Δικηγόρος παρ’ Εφέταις

LL.M. Ποινικών Επιστημών

Advanced LL.M. Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

E-mail: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί