Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Η συμβατική παραίτηση από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, που γίνεται στο πλαίσιο της γενικότερης ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεων, πριν όμως από τη γέννηση της αξιώσεως, ενόψει κοινής συμφωνίας για τη λύση του γάμου με συναινετικό διαζύγιο και υπό την προϋπόθεση ότι ο γάμος θα λυθεί πράγματι με συναινετικό διαζύγιο είναι ένα ζήτημα το οποίο απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο εκδίδοντας την υπ’ αριθμ. 514/2018 πρόσφατη απόφασή του με την οποία το παρέπεμψε στην Ολομέλεια ως ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος

Η υπόθεση που απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο ήταν η κάτωθι:

Επί αγωγής αποκτημάτων κατά το άρθρο 1400 ΑΚ και επικουρικά αδικαιολογήτου πλουτισμού αναιρεσείουσας κατά αναιρεσίβλητου, πρώην συζύγου της, εκδόθηκε οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που την απέρριψε ως αβάσιμη. Η κατά της αποφάσεως αυτής έφεση της αναιρεσείουσας απορρίφθηκε με απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών κατά της οποίας η ενάγουσα άσκησε την ένδικη αίτηση αναίρεσης και τους πρόσθετους λόγους αυτής. Με το δεύτερο λόγο της αίτησης αναίρεσης επικαλέστηκε πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο, απορρίπτοντας τον πρώτο λόγο της έφεσής της, με τον οποίο επανέφερε τον ουσιώδη ισχυρισμό ότι η παραίτησή της από την ένδικη αξίωση αποκτημάτων ήταν άκυρη γιατί έγινε πριν γεννηθεί και επομένως αφορούσε άφεση (άρθρα 361, 454 ΑΚ) από μελλοντικό χρέος, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1400 και 454 ΑΚ.

Επί του κρισίμου αυτού ζητήματος κατά πόσο επιτρέπεται η παραίτηση του δικαιούχου συζύγου ή η σύναψη αντιθέτων συμφωνιών εκ των προτέρων, δηλαδή προτού γεννηθεί η εκ του άρθρου 1400 ΑΚ αξίωση του συζύγου για συμμετοχή στα αποκτήματα του άλλου, κρατεί ο διπλός κανόνας α) ότι η κατά τη διάρκεια του γάμου παραίτηση απαγορεύεται και είναι άκυρη διότι, όπως συνάγεται από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 3, 174, 178, 871, 1400 και 1441 ΑΚ, η διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ έχει, για λόγους προστασίας του δικαιούχου, το χαρακτήρα κανόνα αναγκαστικού δικαίου και β) ότι η ως άνω αξίωση, που είναι ενοχική και προσωποπαγής, γεννάται από τη στιγμή που θα λυθεί ή θα ακυρωθεί αμετακλήτως ο γάμος ή που θα συμπληρωθεί τριετία στη διάσταση των συζύγων.

Ωστόσο, έχει επικρατήσει νομολογιακά η άποψη ότι δεν αποκλείεται το ζήτημα των αποκτημάτων να γίνει αντικείμενο ενός γενικότερου διακανονισμού των περιουσιακών σχέσεων των συζύγων, στις διαπραγματεύσεις αυτών, για να καταλήξουν στην κατά το άρθρο 1441 ΑΚ συμφωνία συναινετικού διαζυγίου, οπότε, κατ’ εξαίρεση, η συμφωνία αυτή είναι ισχυρή, με τον όρο ότι θα πληρωθεί η αίρεση υπό την οποία τελεί, δηλαδή της λύσεως του γάμου με συναινετικό διαζύγιο.

Γίνεται περαιτέρω δεκτό ότι η ρυθμιστική αυτή για τα αποκτήματα συμφωνία, εφόσον δεν πληρωθεί η αίρεση υπό την οποία αναγκαίως τελεί, δηλαδή της λύσεως του γάμου με συναινετικό διαζύγιο, δεν επιφέρει αποτελέσματα και δεν μπορεί ως εκ τούτου να θεμελιώσει ανατρεπτική ένσταση υπέρ του άλλου (υποχρέου) συζύγου (ΑΠ 1522/2017, ΑΠ 336/2010, ΑΠ 1863/2009, ΑΠ 1872/2009, ΑΠ 63/2005, ΑΠ 819/2004, ΑΠ 668/2001). Η ανωτέρω νομολογική θέση συγκρούεται καταρχάς -χωρίς μάλιστα δογματική θεμελίωση- με τον κανόνα ότι η κατά τη διάρκεια του γάμου παραίτηση απαγορεύεται από την αναγκαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ για λόγους προστασίας του δικαιούχου. Επί πλέον πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι και η συνισχύουσα διάταξη του άρθρου 454 εδάφ. α’ ΑΚ, με βάση την οποία η ανωτέρω συμφωνία τυποποιείται ως αποσβεστικός λόγος και συγκεκριμένα ως άφεση χρέους, δεν πληρούται κατά το πραγματικό της μέρος με αποτέλεσμα μία τέτοια παραίτηση-άφεση να μην επιφέρει το επιζητούμενο αποσβεστικό αποτέλεσμά της. Και τούτο διότι, όπως παγίως γίνεται δεκτό, από τη διάταξη του άρθρου 454 ΑΚ, κατά την οποία όταν ο δανειστής συμφωνήσει με τον οφειλέτη την άφεση χρέους επέρχεται απόσβεση της ενοχής, προκύπτει ότι προϋπόθεση για να αφεθεί και να αποσβεσθεί με παραίτηση ένα χρέος είναι να έχει γεννηθεί η απαίτηση, δηλαδή να είναι το χρέος υπαρκτό και όχι μελλοντικό (ΑΠ 524/2001, ΑΠ 380/2005, ΑΠ 934/2014). Η προϋπόθεση όμως αυτή δεν πληρούται εν προκειμένω προτού λυθεί ή ακυρωθεί αμετακλήτως ο γάμος ή προτού συμπληρωθεί τριετία στη διάσταση των συζύγων.

Τέλος, για το ως άνω ζήτημα νέα διάσταση στον ερμηνευτικό προβληματισμό δίνει η πρόσφατη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 2 ν. 4356/2015, η οποία για τους συνάπτοντες σύμφωνο συμβίωσης ρητά πλέον και άνευ εξαιρέσεων ορίζει ότι «τα μέρη δεν μπορούν να παραιτηθούν από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα πριν από τη γέννησή τους», επαναλαμβάνοντας ουσιαστικά τις προαναφερόμενες νομολογιακές και ερμηνευτικές θέσεις του κανόνα περί απαγορεύσεως της παραιτήσεως πριν από τη γέννηση της αξιώσεως.

Ανακύπτει έτσι ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος ως προς τη φύση και το κύρος της συμβατικής παραιτήσεως από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, που γίνεται από το δικαιούχο σύζυγο στο πλαίσιο της γενικότερης ρυθμίσεως των περιουσιακών σχέσεών του με τον υπόχρεο σύζυγο, πριν όμως από τη γέννηση της αξιώσεως, δηλαδή προτού λυθεί ή ακυρωθεί αμετακλήτως ο γάμος ή προτού συμπληρωθεί τριετία στη διάσταση, ενόψει κοινής συμφωνίας αυτών για τη λύση του γάμου τους με συναινετικό διαζύγιο και υπό την προϋπόθεση ότι ο γάμος θα λυθεί πράγματι με συναινετικό διαζύγιο, ζήτημα το οποίο ήρθε προς κρίση με τον ως άνω αναιρετικό λόγο στο Ακυρωτικό Δικαστήριο.

Κατόπιν των ανωτέρω, η εν λόγω υπόθεση παραπέμφθηκε στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, αφού η απόφαση παραπομπής ήταν ομόφωνη, προκειμένου να κριθεί, ειδικότερα, το ως άνω διαγραφόμενο θέμα.

Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί