Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
Email: info@efotopoulou.gr

Νομική φύση του σπέρματος – σύμβαση κατάθεσης και κρυοσυντήρησης του σπέρματος

Σύμφωνα με την κρατούσα στην ελληνική θεωρία άποψη, το σπέρμα, το οποίο συνιστά από κοινού με το ωάριο και το γονιμοποιημένο ωάριο το ανθρώπινο γεννητικό υλικό, έχει, όταν βρίσκεται εκτός του ανθρωπίνου σώματος, διττή νομική φύση, ήτοι αποτελεί ταυτόχρονα πράγμα κατά τον Αστικό Κώδικα (άρθρο 947 ΑΚ) και στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου (άρθρο 57 ΑΚ). Και τούτο διότι, διαθέτει υλική υπόσταση, αποσυνδέεται από το πρόσωπο του δότη του και χάνει τον προσωπικό του χαρακτήρα, εφόσον αποχωρίζεται από το ανδρικό σώμα και δεν εισέρχεται εκ νέου σε αυτό, αποτελώντας αυτοτελή ενότητα στο χώρο, ενώ, παράλληλα, ο άνθρωπος μπορεί να το περιορίσει και να το εξουσιάσει, ήτοι αποτελεί ενσώματο, απρόσωπο, αυθύπαρκτο αντικείμενο, δεκτικό ανθρώπινης εξουσίασης, και, συνεπώς, δύναται να αποτελέσει αντικείμενο κυριότητας, κατ’ άρθρο 999 ΑΚ.

Πέραν, όμως, της ιδιότητας του πράγματος, το σπέρμα, ως γεννητικό υλικό, εκφράζει αναμφίβολα τη δυνατότητα του δότη του να αποκτήσει φυσικούς απογόνους, και, στο μέτρο που η δυνατότητα για απόκτηση απογόνων είναι έκφραση του δικαιώματος της προσωπικότητας, το σπέρμα αποτελεί και στοιχείο της προσωπικότητας του δότη του. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι το σπέρμα αποτελεί αντικείμενο και όχι υποκείμενο δίκαιου, ήτοι στοιχείο που εξουσιάζεται και προσδιορίζεται από τον άνθρωπο, χωρίς να ταυτίζεται μαζί του (βλ. Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, Αρμ 1999. 465 επ.), ενώ ως αντικείμενο δικαίου αντιμετωπίζεται και από τον Έλληνα νομοθέτη, ο οποίος προβλέπει τη δυνατότητα παραχώρησής του σε τρίτους δότες (άρθρα 1459 ΑΚ, 8 του ν. 3305/2005 «περί εφαρμογής της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής»), κρυοσυντήρησής του (άρθρα 3, αριθ. 13 και 7 του ν. 3305/2005) και ιατρικής έρευνας επ” αυτού (άρθρα 11-12 του ν. 3305/2005) (βλ. Αικ. Φουντεδάκη σε Γεωργιάδη ΣΕΑΚ, Τομ. I Εισαγ 57-60 αριθ. 38, ΧρΙδΔ 2015. 561 επ.).

Αυτόθροη συνέπεια της ιδιότητάς του ως πράγματος είναι ότι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαιοπραξιών που καταρτίζονται από τον δότη, όπως είναι η σύμβαση κατάθεσης και κρυοσυντήρησης του σπέρματος, που συνάπτεται μεταξύ του δότη και της κλινικής ή της τράπεζας σπέρματος. Η σύμβαση αυτή χαρακτηρίζεται ως μικτή σύμβαση έργου (άρθρα 681 επ. ΑΚ) και παρακαταθήκης (άρθρα 822 επ. ΑΚ), εφόσον η τράπεζα σπέρματος δεν αναλαμβάνει, έναντι αμοιβής, μόνο τη φύλαξη, αλλά και τη διατήρηση του ως άνω γεννητικού υλικού σε ετοιμότητα, με εφαρμογή ορισμένης τεχνικής, ώστε να χρησιμοποιηθεί σε μελλοντική εξωσωματική γονιμοποίηση (βλ. Γ. Μούζουλα, ΝοΒ 1991. 997-998, Θ. Παπαχρίστου, ΝΟΜΟΣ 1996, σ. 649, Αικ. Φουντεδάκη. Ανθρώπινη Αναπαραγωγή και Αστική Ιατρική Ευθύνη, Εκδ. Σάκκουλα, 2007, σ. 298-299).

Συνεπώς, σε περίπτωση υπαίτιας καταστροφής του σπέρματος, γεννάται ευθύνη της κλινικής ή της τράπεζας, όχι μόνο λόγω πλημμελούς εκτέλεσης της ως άνω σύμβασης, αλλά και λόγω αδικοπραξίας, εφόσον προσβάλλεται το δικαίωμα κυριότητας του δότη επί του σπέρματός του (βλ. Έφη Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, ό.π. σ. 470), ενώ παράλληλα η υπαίτια καταστροφή του κρυοσυντηρημένου σπέρματος αποτελεί προσβολή του συνταγματικά προστατευόμενου (άρθρο 5 του Σ) δικαιώματος της προσωπικότητας του δότη (βλ. Κ. Χριστακάκου-Φωτιάδη, ΚριτΕπιθεωρ 1994. 35 επ.), αφού αποκλείει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του τελευταίου και, ειδικότερα, τη μοναδική πιθανότητα που έχει για να εκπληρώσει τη βασική ανάγκη και επιθυμία κάθε ανθρώπου, η οποία συνίσταται στην επέκταση της προσωπικότητάς του με τη δημιουργία οικογένειας και την απόκτηση απογόνων (βλ. Σ. Πατεράκη, ΕλλΔνη 2004. 14).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί