Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Παροχές πριν από το ν. 1329/1983 – Υπολογισμός νόμιμης μοίρας μεριδούχου επί συνδρομής επιζώντος συζύγου του κληρονομούμενου

Σύμφωνα με το άρθρο 88 του ν. 1329/1983 προβλέπεται ότι: «ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας, το τι καταλογίζεται σ` αυτήν, καθώς και η συνεισφορά προικών ή άλλων παροχών, γίνεται, προκειμένου για παροχές που δόθηκαν από τον κληρονομούμενο εν ζωή πριν από την έναρξη της ισχύος αυτού του νόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1831, 1833, 1834 και 1895 ΑΚ, όπως αυτές ίσχυαν πριν από την τροποποίηση τους με τον παρόντα νόμο». Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1825, 1827, 1831, 1833 και 1834 του ΑΚ, όπως οι τρεις τελευταίες ίσχυαν πριν από την αντικατάστασή τους με το άρθρο 26 του ν. 1329/1983, συνάγεται, ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας οποιουδήποτε μεριδιούχου, η οποία είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του, λαμβάνεται ως βάση η κατάσταση και η αξία της κληρονομιάς κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, δηλαδή όλα τα κατά το χρόνο εκείνον στοιχεία που υπάρχουν στην κληρονομιά, δεκτικά κληρονομικής διαδοχής (πραγματική κληρονομική ομάδα), από την οποία αφαιρούνται τα χρέη της κληρονομιάς και οι δαπάνες της κηδείας του κληρονομουμένου και της απογραφής της κληρονομιάς. Ακολούθως, προστίθενται και θεωρούνται ότι υπάρχουν στην κληρονομιά (πλασματική κληρονομική ομάδα), με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, όσα ο κληρονομούμενος παραχώρησε, κατά τη διάρκεια της ζωής του, σε μεριδούχο με τον όρο να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα, όπως και κάθε δωρεά κατά τα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατο του (εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον). Επί της προσδιοριζόμενης, έτσι, αυξημένης κληρονομικής ομάδας εξευρίσκεται η νόμιμη μοίρα του κληρονόμου, στην οποία καταλογίζονται και όσα, κατά τα προαναφερόμενα, ο κληρονομούμενος παραχώρησε στο μεριδούχο.

Περαιτέρω, για τον καταλογισμό στη νόμιμη μοίρα των λοιπών, εκτός από την προίκα, εν ζωή παροχών του κληρονομουμένου σε νόμιμο μεριδούχο του, απαιτείται να έχουν γίνει αυτές με τον όρο του καταλογισμού τους στη νόμιμη μοίρα, σύμφωνα με το άρθρο 1833 § 1 του ΑΚ, όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί από το ν. 1329/1983. Ο όρος του καταλογισμού πρέπει να έχει γίνει είτε συνάμα με την παροχή και ως στοιχείο αυτής, είτε και πριν απ` αυτή, αλλά, πάντως, αναφορικά με την επικείμενη παροχή, ενώ η δήλωση του διαθέτη που γίνεται μετά την παροχή, καθώς και η θέληση του, η οποία εκδηλώνεται για πρώτη φορά στη διαθήκη, για τον καταλογισμό της στη νόμιμη μοίρα, κατά την έννοια του νόμου, δεν έχει ενέργεια[1].

Εξάλλου, όταν πρόκειται να υπολογιστεί η νόμιμη μοίρα περισσότερων κατιόντων, κατά τη διάταξη του άρθρου 1834 ΑΚ (για το λόγο ότι υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς) και συντρέχει και σύζυγος του κληρονομουμένου, τότε, κατά την άποψη που επικρατεί στη θεωρία και στη νομολογία, πρώτα αποχωρίζεται το εξ αδιαθέτου κληρονομικό μερίδιο του συζύγου, δηλαδή το 1/4 από την πραγματική κληρονομική ομάδα και, στη συνέχεια, προστίθενται, πλασματικά στην κληρονομιά που θα μοιραστούν οι κατιόντες, οι παροχές που και συνεισφέρονται και καταλογίζονται, κατά τις διατάξεις των άρθρων 1813, 1820 § 1, 1825, 1827, 1831, 1832, 1834, 1895 και 1899 ΑΚ[2].

Υπό το φως των ανωτέρω σκέψεων, το Εφετείο Αθηνών με την υπ’ αριθμ. 283/2009 απόφασή του[3] έκρινε τα εξής αναφορικά με τη νόμιμη μοίρα της εκεί εκκαλούσας: «Η αξία της πραγματικής κληρονομιάς ανέρχεται σε 14.189.778 δρχ., από την οποία πρέπει, πρώτα, ν” αποχωριστεί το κληρονομικό μερίδιο (1/4) της συζύγου του κληρονομουμένου, δηλαδή 3.547.445 δρχ. και απομένει, έτσι, υπόλοιπο 10.642.333 δρχ. Από το ποσό αυτό αφαιρούνται τα χρέη της κληρονομιάς και οι δαπάνες κηδείας του κληρονομουμένου, συνολικού ύψους 958.914 δρχ. και στο υπόλοιπο που εναπομένει των (10.642.333 μείον 958.914 =) 9.683.419 δρχ. προσθέτονται οι συνεισεκτέες και καταλογιστέες παροχές των διαδίκων, συνολικού ύψους 28.452.816 δρχ. (4.499.016 + 25.000 + 25.000 + 23.903.800), οπότε η αξία της πλασματικής κληρονομιάς ανέρχεται σε 38.136.235 δρχ. (9.683.419 + 28.452.816). Άρα, η εξ αδιαθέτου κληρονομική μερίδα της ενάγουσας ανέρχεται σε 19.068.117 δρχ. (38.136.235 : 2) και η νόμιμη μοίρα της 19.068.117 : 2 μείον 23.903.800 = αρνητικό υπόλοιπο (κατά τις αρχές της συνεισφοράς – άρθρα 1834, 1895 και 1899 ΑΚ), χωρίς ν` απαιτείται, περαιτέρω, και ο καταλογισμός (= αφαίρεση) της αξίας της παροχής της ενάγουσας, κατά τη μισή της αξία, στη νόμιμη μοίρα της, κατ` άρθρο 1834 § 2 ΑΚ, αφού ήδη έχει προκύψει αρνητικό υπόλοιπο. Με άλλα λόγια, η ενάγουσα με την παροχή, (προίκα), σε ζωή του πατέρα της, έλαβε περιουσιακό στοιχείο που καλύπτει, όχι απλώς τη νόμιμη μοίρα της, αλλά και την εξ αδιαθέτου μερίδα της στην κληρονομιά του πατέρα της».

Αγγελική Πολυδώρου, δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

[1] ΑΠ 1996/2006 ΧρΙΔ 7.606 και ΝοΒ 55.1817, ΑΠ 27/2005 ΕλΔ 46.803 και ΧρΙΔ 5.520, ΑΠ 217/2003 ΧρΙΔ 4.609, ΑΠ 1303/ 2001 ΕλΔ 44.472, ΑΠ 1412/2000 ΕλΔ 42.711, ΑΠ 1306/1999 ΕλΔ 44.765, ΑΠ 71/1998 ΝοΒ 47.405

[2] ΑΠ 371/1995 ΕΕΝ 1996.306, ΑΠ 65/1985 ΑρχΝ 1985.713, ΕφΑΘ 7397/ 2007 ΕλΔ 49.589, ΕφΙωαν 168/2005 ΕλΔ 47.578, Μπαλής, Κληρονομικό Δίκαιο, έκδ. 5η, § 153, Παπαντωνίου, Κληρονομικό Δίκαιο, έκδ. 5η, § 129, Ανδρ. Τούσης, Κληρονομικό Δίκαιο, έκδ. 1969, § 114, σελ. 294-296, σημ. 5, στοιχ. Ε. Βουζίκας, Κληρονομικό Δίκαιο, § 148 VI3, Ν. Ψούνη, Κληρονομικό Δίκαιο, Τόμος 1ος, έκδ. 2004, § 9, Χ4, σελ. 391-394 – αντίθ., πάντως, Φίλιος, Κληρονομικό Δίκαιο, Ειδικό Μέρος, έκδ. 2006, § 195, σελ. 400-403

[3] δημοσ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί