Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
Email: info@efotopoulou.gr

Συνταγματικό δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και της συνδικαλιστικής ελευθερίας. Απόρροιά του είναι η αρχή της πολλαπλότητας των μη κερδοσκοπικών σωματείων (βλ. σχετικά ΜΕφΑθ 4546/2012, ΔΕΕ 2013, 693)

Κατά το άρθρο 5 παρ. 1 του ισχύοντος Συντάγματος «καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη». Κατά δε το άρθρο 12 παρ. 1 του ίδιου Συντάγματος «οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνιστούν ενώσεις και μη κερδοσκοπικά σωματεία, τηρώντας τους νόμους, που όμως δεν μπορούν να εξαρτήσουν την άσκηση του δικαιώματος αυτού από προηγούμενη άδεια». Τέλος κατά το άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης «για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών», που κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ΝΔ 53/1974, «1. κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία του συνέρχεσθαι ειρηνικώς και στην ελευθερία συνεταιρισμού, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος ιδρύσεως μετ’ άλλων συνδικάτων και προσχωρήσεως σε συνδικάτα επί σκοπώ προασπίσεως των συμφερόντων του 2. Η άσκηση των δικαιωμάτων τούτων δεν επιτρέπεται να υπαχθεί σε άλλους περιορισμούς πέραν των υπό του νόμου προβλεπομένων και αποτελούντων αναγκαία μέτρα σε δημοκρατική κοινωνία, για την εθνική ασφάλεια, τη δημοσία ασφάλεια, την προάσπιση της τάξεως και πρόληψη του εγκλήματος, τη προστασία της υγείας και της εθνικής ή την προστασίαν των δικαιωμάτων, και ελευθεριών των τρίτων …».

Με τις διατάξεις αυτές κατοχυρώνεται το δικαίωμα να συνεταιρίζεται καθένας και να ιδρύει σωματεία μη κερδοσκοπικά, το δικαίωμα δε αυτό αποτελεί ειδικότερη μορφή της ελευθερίας της ομαδικής πνευματικής κίνησης και δράσης, καθώς και βάση της ελευθερίας της επαγγελματικής οργάνωσης. Απόρροια του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι και της συνδικαλιστικής ελευθερίας είναι αφενός μεν η αρχή της πολλαπλότητας των (μη κερδοσκοπικών) σωματείων, αφετέρου δε η ίδρυση και η λειτουργία του σωματείου υπόκειται μόνο σε δικαστικό έλεγχο νομιμότητας και όχι σε οποιονδήποτε έλεγχο σκοπιμότητας, με την έννοια ότι το δικαστήριο δεν μπορεί να ελέγξει αν το σωματείο είναι ή όχι κοινωνικά ωφέλιμο, αν πράγματι προάγει τα συμφέροντα των μελών του ή ακόμη αν ανταγωνίζεται ή όχι άλλο παρεμφερές-προϋπάρχον σωματείο. Η αρχή της πολλαπλότητας εκφράζεται με την ελεύθερη σύσταση και παράλληλη λειτουργία περισσότερων σωματείων, που απαρτίζονται από μέλη που επιδιώκουν τον ίδιο ή παρεμφερή σκοπό, για το ίδιο επάγγελμα ή τον ίδιο κλάδο, ή την ίδια επιχείρηση, ή στον ίδιο τόπο και κατά τον ίδιο χρόνο, κατά το μέτρο που κρίνεται σκόπιμο από τους ενδιαφερόμενους για την εξυπηρέτηση των υλικών και ηθικών συμφερόντων τους, μέσα στα πλαίσια των νόμων, οι οποίοι, με την επιφύλαξη της παραπάνω συνταγματικής επιταγής, δύνανται να καθορίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις ίδρυσης και συνύπαρξης σωματείων που επιδιώκουν τους αυτούς ή παρεμφερείς σκοπούς, αρκεί να μην εξαρτηθεί η ίδρυση του σωματείου από προηγούμενη άδεια της διοίκησης, όπως άλλωστε ορίζει και το άρθρο 2 της 87 Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας, κατά το οποίο η «σύσταση συνδικαλιστικής οργανώσεως γίνεται άνευ προηγούμενης αδείας».

Η εν λόγω αρχή της πολλαπλότητας υπάγει την άσκηση του δικαιώματος ίδρυσης σωματείου στον έλεγχο της κατάχρησης δικαιώματος (άρθρο 281 ΑΚ, σε συνδυασμό προς το άρθρο 25 παρ. 1 και 3 του Σ). Δηλαδή, το δικαίωμα προς ίδρυση σωματείων είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο και ελεύθερο όταν ασκείται μέσα στα πλαίσια του Συντάγματος και των σχετικών νόμων. Όμως δεν μπορεί να αποβαίνει η άσκησή του καταχρηστική, γιατί υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Υπέρβαση των νόμιμων ορίων του δικαιώματος για το οποίο γίνεται λόγος ενέχει και η ίδρυση περισσότερων σωματείων που έχουν την αυτή έδρα, επιδιώκουν τον αυτό σκοπό και συγκροτούνται από μέλη που ασκούν το αυτό επάγγελμα, αν επέρχεται σύγχυση στην εύρυθμη λειτουργία και τη συνολική δράση τους για επίτευξη του σκοπού τους, ιδίως λόγω της δυνατότητας δημιουργίας πλάνης περί την ταυτότητα του σωματείου λόγω ταυτεπωνυμίας, οπότε η ίδρυση του δεύτερου σωματείου αντιστρατεύεται τα πραγματικά συμφέροντα των μελών που το αποτελούν και δεν είναι νόμιμη. Σε τέτοια περίπτωση το προϋφιστάμενο νόμιμο σωματείο μπορεί να τριτανακόψει τη χωρίς κλήση ή συμμετοχή του εκδοθείσα απόφαση ίδρυσης του νέου επαγγελματικού σωματείου. Αντίθετα δεν υπάρχει σύγχυση στη δραστηριότητα και λειτουργία δύο σωματείων, όταν η επωνυμία τους δραστηριοποιείται επαρκώς, η διαφορά δε αυτή καθίσταται ευχερώς αντιληπτή από το υποψήφιο μέλος που επιδεικνύει τη συνηθισμένη επιμέλεια (ΑΠ 764/2005 ΕΕΝ 2006,22, ΕφΑθ 2679/1996 ΕΕργΔ 56,787).

Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί