Αναζήτηση αληθινής βούλησης θανόντος συζύγου στη μεταθανάτια γονιμοποίηση (ΕφΑθ 5887/2018, δημ. ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ)
Το δικαίωμα στην αναπαραγωγή είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο και κατά την ορθότερη άποψη, αποτελεί μια ειδικότερη έκφανση του δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας [Θ. Παπαχρίστου, Εγχειρ. Οικογενειακού Δικαίου (2005), 215, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου VIΙΙ2 (2007), Εισαγ. Παρατ. στα άρθρα 1455 – 1460, αριθ. 21], που προστατεύεται από τη διάταξη του άρθρου 5 § 1 του Συντάγματος. Βέβαια, η παρεχόμενη συνταγματική προστασία είναι σχετική, αφού το Σύνταγμα ορίζει ότι «καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του …, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα και τα χρηστά ήθη». Τίθενται, λοιπόν, περιορισμοί στο δικαίωμα της απόκτησης απογόνων με τεχνητή γονιμοποίηση σε τρεις περιπτώσεις α) στη μεταθανάτια γονιμοποίηση, β) στην τεχνητή γονιμοποίηση άγαμων μοναχικών γυναικών και γ) στη χρησιμοποίηση «παρένθετης» κυοφόρου γυναίκας.
Ειδικότερα, στην πρώτη περίπτωση, ο περιορισμός προβλέπεται στο άρθρο 1457 ΑΚ και συνίσταται στο ότι ο σύζυγος, ο οποίος πάσχει από ασθένεια με πιθανό κίνδυνο στειρότητας ή με κίνδυνο θανάτου και επιθυμεί να συναινέσει στη μεταθανάτια γονιμοποίηση του κρυοσυντηρηθέντος γεννητικού του υλικού με αυτό της συζύγου του, ώστε αυτή να αποκτήσει τέκνο μετά το θάνατό του, πρέπει τη συναίνεσή του αυτή να την υποβάλει στο συμβολαιογραφικό τύπο για να υπάρχει πλήρης διασφάλιση για τη σοβαρότητα της σχετικής βούλησης του άνδρα για μια πράξη που θα γίνει όταν αυτός δε θα υπάρχει πια, έτσι ώστε να προκύπτει η αληθινή βούλησή του για υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, όχι μόνο όσο ο ίδιος ζει, αλλά και σε χρόνο μετά το θάνατό του. Επομένως, ο νομοθέτης ενέκρινε ως πλέον ασφαλές στοιχείο για την αναζήτηση της αληθινής βούλησης του συζύγου στη μεταθανάτια γονιμοποίηση την τήρηση του συμβολαιογραφικού εγγράφου. Τούτο, όμως, δε σημαίνει ότι ο νομοθέτης ήθελε να αποκλείσει το Δικαστήριο από την αναζήτηση της αληθούς βούλησης του συζύγου στη μεταθανάτια γονιμοποίηση κατ’ άλλο ασφαλή τρόπο, άλλως, η παρέμβαση του Δικαστηρίου θα ήταν μόνο διαπιστωτική και τούτο δε συνάγεται ότι ήθελε ο νομοθέτης.
Στην προκειμένη περίπτωση, η αιτούσα με την ένδικη αίτηση, επικαλούμενη ότι βρισκόταν σε ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής και ότι ο αποθανών σύζυγός της ………, προ του θανάτου του και αφότου διαγνώσθηκε με καρκίνο και ο κίνδυνος να υποστεί σοβαρές βλάβες το σπέρμα του ή να πεθάνει ήταν υπαρκτός, παρέδωσε το σπέρμα του για κρυοσυντήρηση και συναίνεσε εγγράφως στη μεταθανάτια γονιμοποίησή του, με σκοπό να γονιμοποιηθεί εξωσωματικώς με το δικό της γεννητικό υλικό μετά το θάνατό του, ο οποίος επήλθε στις 8-1-2014, ζήτησε να της παρασχεθεί η άδεια να προβεί σε τεχνητή (εξωσωματική) γονιμοποίηση μετά το θάνατό του, με χρήση του κρυοσυντηρημένου γεννητικού του υλικού, προκειμένου να κυοφορήσει τέκνο ή τέκνα σε περίπτωση πολύδυμης κύησης. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την εκκαλουμένη απόφασή του απέρριψε την αίτηση ως μη νόμιμη, δεχόμενο ότι η συναίνεση του συζύγου της αιτούσας για μεταθανάτια γονιμοποίηση δεν δόθηκε με συμβολαιογραφικό έγγραφο. Το Δευτεροβάθμιο Δικαστήριο έκρινε όμως τα εξής: «[…] Λαμβανομένων τούτων υπόψη και συγκεκριμένα: α) του θανάτου του συζύγου, β) της αποδεδειγμένης προϋπάρχουσας ασθένειας του συζύγου με κίνδυνο στειρότητας ή κίνδυνο θανάτου, γ) της διακαούς διάθεσης του ζεύγους για απόκτηση τέκνων, δ) της ύπαρξης έγγραφης συναίνεσης του ζεύγους στην κρυοσυντήρηση και κατάψυξη του σπέρματος του συζύγου ακόμη και μετά το θάνατό του, για χρησιμοποίηση σε εξωσωματική γονιμοποίηση με το γεννητικό υλικό της συζύγου, που τέθηκε ενυπόγραφα από τους συζύγους σε προδιατυπωμένο έντυπο του Κέντρου Εξωσωματικής Αθηνών, ενώπιον της μάρτυρος και αρμόδιας υπαλλήλου του Κέντρου ……… και ε) της έλλειψης νομικών γνώσεων των συζύγων, αβίαστα συνάγεται ότι η αληθής βούληση του θανόντος συζύγου της αιτούσας και της ίδιας, ήταν η χρησιμοποίηση των μη αναλωθέντων κρυοσυντηρημένων σπερμάτων του να γίνει και μετά το θάνατό του, οποτεδήποτε ζητηθεί απ’ αυτήν για εξωσωματική γονιμοποίηση με το δικό της γεννητικό υλικό, η δε μη ύπαρξη συμβολαιογραφικού εγγράφου οφείλεται σε δικαιολογημένη άγνοιά τους, προϋπόθεση, την οποία, αν γνώριζαν, είναι βέβαιο ότι θα είχαν τηρήσει. […]».
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος