Η έννοια της «πλασματικής νομής» κατά την ΑΚ 983 – Η καθολική / κληρονομική διαδοχή της νομής και της κατοχής

Σύμφωνα με το άρθρο ΑΚ 983 «η νομή μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του νομέα».

Το νόημα της διάταξης αυτής είναι ότι με το θάνατο του νομέα η νομή απάντων των κληρονομιαίων πραγμάτων μεταβαίνει αμέσως και αυτοδικαίως (βλ. άρθρα ΑΚ 1710 § 1 και 1846) στους κληρονόμους του -ακόμη δε και στο κυοφορούμενο (ΕΙΡΠΑΤΡ 85/1982 Αρμ 36, 721)- χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσει αυτός φυσική εξουσίαση πάνω στα κληρονομιαία πράγματα, ακόμη δε κι αν αγνοεί το θάνατο του κληρονομουμένου ή την ύπαρξη των πραγμάτων ή την ιδιότητά του ως κληρονόμου (ΑΠ 1019/1975 ΝοΒ 23, 303, ΑΠ 244/1975 ΝοΒ 23, 1051, ΑΠ 33/1973 ΑρχΝ 24, 403, ΑΠ 577/1969 ΑρχΝ 21, 127). Αυτονόητο είναι ότι ο κληρονόμος δεν αποκτά αυτοδικαίως και τη φυσική εξουσία πάνω στα πράγματα της κληρονομίας, καθότι κάτι τέτοιο είναι πραγματικώς αδύνατο, δεδομένου ότι για να αποκτήσει ο κληρονόμος και τη φυσική εξουσίαση πάνω στα πράγματα, θα πρέπει να προβεί επιπλέον στη σωματική κατάληψή τους.

Έχοντας κατά νουν ότι η νομή συνίσταται αφενός μεν από την πραγματική κατάσταση της κατοχής (corpus), ήτοι του φυσικού εξουσιασμού (ή τη δυνατότητα φυσικού εξουσιασμού) πάνω στο πράγμα, αφετέρου δε από το βουλητικό στοιχείο της διάνοιας κυρίου (animus possidendi), μπορεί κανείς να αντιληφθεί ευχερέστερα το νόημα και το σκοπό της διάταξης του ΑΚ 983, η οποία αναγνωρίζει απλώς στον κληρονόμο τη νομική διάσταση του δικαιώματος της νομής, όπως ακριβώς αυτό κληρονομήθηκε αυτό τον κληρονομούμενο, με όλες τις εξ αυτού απορρέουσες έννομες συνέπειες, αποδίδοντάς του την ως άνω εικαζόμενη βούληση κυρίου και κατοχυρώνοντάς του με τον τρόπο αυτό τη νομική προστασία που προβλέπεται στα άρθρα ΑΚ 984 επ., έτσι ώστε το μόνο που να απομένει σε αυτόν να είναι η ίδρυση του φυσικού εξουσιασμού επί των κληρονομιαίων πραγμάτων. Το νόημα, συνεπώς, της διάταξης του άρθρου ΑΚ 983, είναι ότι στον κληρονόμο μεταβιβάζεται το δικαίωμα της νομής, δυνάμει του οποίου μπορεί πια αυτός να επιβληθεί επί του πράγματος και να ιδρύσει νέα, δική του σωματική εξουσία, σκοπός δε της ρύθμισης αυτής είναι η προστασία του κληρονόμου κατά τις διατάξεις για τη νομή ή κατοχή, ακόμη κι αν δεν απέκτησε ακόμη τη φυσική εξουσία πάνω στα κληρονομιαία πράγματα.

Περαιτέρω, γίνεται δεκτό ότι ο όρος «νομή» στο ΑΚ 983 πρέπει να νοηθεί με την ευρεία έννοια του όρου, που περιλαμβάνει -πέρα από τα διάφορα είδη νομής- επίσης την κατοχή (ΠΡΙΩΑΝ 1/1962 ΕΕΝ 29, 943, ΠΡΜΥΤ 969/1954 ΝοΒ 3, 472, ΕΙΡΑΘ 2407/1979 ΕΕΝ 46, 818). Το κληρονομητό της νομής και κατοχής και η αυτούσια μεταβίβασή τους από τον κληρονομούμενο στον κληρονόμο, ήτοι η απόκτηση από τον κληρονόμο της ίδιας ακριβώς νομής (καθολικής νομής, οιονεί νομής, συννομής, νομής μέρους πράγματος κ.ο.κ.) ή κατοχής (ως μισθωτής, θεματοφύλακας, χρησάμενος, αγοραστής υπό αναβλητική αίρεση κ.ο.κ.) που είχε και ο κληρονομούμενος κατά το θάνατο του, συμφωνεί με την αρχή της καθολικότητας που ισχύει στην κληρονομική διαδοχή (ΑΚ 1710 § 1), σύμφωνα με την οποία ο κληρονόμος υπεισέρχεται στο σύνολο των περιουσιακών σχέσεων του κληρονομουμένου, όπως ακριβώς αυτές είχαν διαμορφωθεί κατά το χρόνο θανάτου του. Επομένως, εφόσον ο κληρονομούμενος είχε το πράγμα στην κατοχή του δυνάμει ειδικής ενοχικής σχέσης (π.χ. μίσθωσης, παρακαταθήκης, χρησιδανείου, πώλησης υπό αναβλητική αίρεση κ.ο.κ.), τότε και ο κληρονόμος θεωρείται κάτοχος, έχων κατά τρίτων τις αγωγές της νομής (ΑΚ 997), ανεξαρτήτως αν απέκτησε ή όχι τη φυσική εξουσία του πράγματος και αν γνώριζε ή αγνοούσε το θάνατο του κληρονομουμένου, ή την ύπαρξη του πράγματος, ή το γεγονός ότι καλείται στην κληρονομία.

Σημειωτέον ότι η νομή ακινήτου μεταβιβάζεται -κατά το άρθρο ΑΚ 983- στον κληρονόμο, εφόσον ανήκε στον κληρονομούμενο, από και διά του θανάτου, δηλαδή πριν και από τη μεταγραφή της δήλωσης αποδοχής κληρονομίας (ΑΚ 1193) ή του κληρονομητηρίου (ΑΚ 1195 εδ. β΄), και τούτο διότι η μεταγραφή αποτελεί κατά νόμο (ΑΚ 1198) αναγκαία προϋπόθεση μόνο για την κτήση της κυριότητας ακινήτου, όχι δε και για την κτήση νομής ακινήτου (ΑΠ 577/1969 ΝοΒ 18, 305, ΑΠ 421/1977 ΝοΒ 26, 26, ΑΠ 617/1980 ΝοΒ 28, 1978, ΑΠ 614/1974 ΝοΒ 23, 170, ΕΦΑΘ 1579/1986 ΕλλΔνη 27, 658).

[Βιβλιογραφική Πηγή: Απόστολος Σ. Γεωργιάδης, Εμπράγματο Δίκαιο Ι, Αθήνα 1991, § 19 ΙΙ, σελ. 182 επ.]

Μπενάκη Βικεντία – Άννα

Δικηγόρος Αθηνών

Μ.Δ.Ε. Φιλοσοφίας Δικαίου Νομικής Αθηνών

info@efotopoulou.gr