Μπορεί ο ανήλικος να αποκτήσει κυριότητα με έκτακτη χρησικτησία αρκεί να έχει την ικανότητα για κατάληψη του πράγματος, αφού η κατάληψη αυτή δεν απαιτεί δικαιοπρακτική ικανότητα
Από τις διατάξεις των άρθρων 1045, 1046 και 974 του ΑΚ, για την απόκτηση κυριότητας ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία απαιτείται η επί εικοσαετία νομή του πράγματος, χωρίς να έχει σημασία ο τρόπος με τον οποίο αποκτήθηκε η νομή αυτού. Για την ύπαρξη νομής, σύμφωνα με την τελευταία από τις διατάξεις αυτές, απαιτούνται δύο στοιχεία: α) η φυσική εξουσίαση του πράγματος, την οποία αποτελεί η άσκηση πράξεων που προσιδιάζουν στη φύση και στον προορισμό του πράγματος, ώστε, κατά την αντίληψη των συναλλαγών, να θεωρείται ότι αυτό βρίσκεται κατά τρόπο σταθερό στη διάθεση του νομέα και β) η διάνοια κυρίου, η πρόθεση δηλαδή για διαρκή, απεριόριστη και αποκλειστική εξουσίαση του πράγματος, όμοια ή ανάλογη με εκείνη που απορρέει από το δικαίωμα της πλήρους κυριότητας, η οποία εκδηλώνεται με τη μεταχείριση του πράγματος, κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να το μεταχειριστεί ο ιδιοκτήτης αυτού, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η πρόθεση αυτή να κατευθύνεται σε έννομη κτήση της κυριότητας, ούτε και να συνοδεύεται από την πεποίθηση αυτού που εξουσιάζει το πράγμα ότι έχει και την κυριότητα αυτού (ΟλΑΠ 15/2004, ΝοΒ 2005, 54, ΑΠ 262/2007, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Περί της συνδρομής δε ή όχι των ανωτέρω στοιχείων κρίνει το δικαστήριο κατά την κοινή αντίληψη με βάση τις εμφανείς υλικές πράξεις επί του πράγματος, οι οποίες προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του και με τις οποίες εκδηλώνεται η θέληση εξουσιάσεως αυτού με διάνοια κυρίου (ΑΠ 110/2005,ΕλλΔνη 2005, 816, ΑΠ 1159/1999, ΕλλΔνη 41, 451, ΑΠ 1260/1976, ΑρχΝ 28, 301).
Εκ των ανωτέρω λεχθέντων προκύπτει ότι στην έκτακτη χρησικτησία (στην οποία δεν απαιτείται νόμιμος τίτλος ούτε καλή πίστη) για το συνυπολογισμό της νομής των προκτητόρων του χρησιδεσπόζοντος πράγμα κινητό ή ακίνητο στην ίδια νομή του, προς συμπλήρωση του απαιτούμενου γι’ αυτήν από το νόμο χρόνο νομής (εικοσαετίας), δεν απαιτείται ειδική διαδοχή στο δικαίωμα κυριότητας πάνω στο πράγμα, αλλ’ αρκεί απλώς ειδική διαδοχή στη νομή, αναγνωριζόμενη από τον Αστικό Κώδικα, χωρεί με παράδοση και τη βούλησης του πρώτου νομέα (ΑΚ 976) και έχει την έννοια ότι σ’ εκείνον που αποκά μεταβιβάζεται η ίδια νομή, την οποία έχει εκείνος που μεταβιβάζει και παραδίδει.
Αφού δε η νομή δεν είναι εμπράγματο δικαίωμα, γιατί δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των περιοριστικώς στο άρθρο 973 ΑΚ αναφερόμενων δικαιωμάτων, η συμφωνία για μεταβίβασή της και όταν ακόμη πρόκειται για ακίνητο, δεν υπόκειται στο συμβολαιογραφικό τύπο της διατάξεως του άρθρου 369 ΑΚ ούτε και σε μεταγραφή κατά τα άρθρα 1033 και 1098 ΑΚ, αποτελεί δε περαιτέρω η συμφωνία αυτή, αφού ο νόμος δεν απαιτεί (όπως στη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου, άρθρ. 1033 ΑΚ) την ύπαρξη νόμιμης αιτίας (976 ΑΚ), αφηρημένη δικαιοπραξία, το κύρος της οποίας έτσι, και όταν η παράδοση της νομής γίνεται για ορισμένη αιτία μεταθέσεως της κυριότητας (1033 ΑΚ), δεν επηρεάζεται από την ακυρότητα ή ανυπαρξία της αιτίας αυτής (λ.χ. ακυρότητας της εκποιητικής δικαιοπραξίας από τη μη τήρηση του απαιτούμενου γι’ αυτήν τύπου) εκτός αν κατά τη βούληση των μερών το κύρος της συμφωνίας αυτής για μεταβίβαση της νομής είχε εξαρτηθεί από την αιτία που υπαγόρευσε αυτήν και διατυπώθηκε αυτό ως αίρεση της δικαιοπραξίας (ΟλΑΠ 1593/1979, 1594/1979).
Τέλος, από τα άρθρα 974 επ και 1045 ΑΚ προκύπτει ότι ο ανήλικος μπορεί να αποκτήσει κυριότητα με έκτακτη χρησικτησία αρκεί να έχει την ικανότητα για κατάληψη του πράγματος, αφού η κατάληψη αυτή δεν απαιτεί δικαιοπρακτική ικανότητα. (ΑΠ 291/1989, ΕλλΔνη 1990, 1031, Τσούμας, Χρησικτησία, Νομολογία-Υποδείγματα, 2007, 42). Όπως δε γίνεται δεκτό δικαιοπρακτική ικανότητα του χρησιδεσπόζοντος δεν απαιτείται αλλά αρκεί η φυσική ικανότητα βουλήσεως στην περίπτωση της αυτοπρόσωπης κτήσεως της νομής. Εξάλλου, δεν αποκλείεται η κτήση της νομής (και γενικότερα: η χρησικτησία) να γίνεται επ’ ονόματι του ανικάνου από το νόμιμο αντιπρόσωπό του (Σπυριδάκης, Η χρησικτησία, 1998, 99).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος