Η διατροφή του ασθενέστερου οικονομικά συζύγου μετά τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης – άρθρο 1391 ΑΚ
Σύμφωνα με τα άρθ. 1389 και 1390 ΑΚ, οι σύζυγοι έχουν την υποχρέωση να συνεισφέρουν από κοινού και ανάλογα με τις δυνάμεις του ο καθένας στις ανάγκες της οικογένειας, στην υποχρέωση, δε, αυτή περιλαμβάνεται και η αμοιβαία υποχρέωση διατροφής τους. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθ. 1391 ΑΚ, προβλέπεται ότι «αν ο/η σύζυγος διέκοψε την έγγαμη συμβίωση για εύλογη αιτία, η διατροφή που του οφείλεται από τον άλλο πληρώνεται σε χρήμα και προκαταβάλλεται κάθε μήνα». Συνεπώς, η υποχρέωση αμοιβαίας διατροφής συνεχίζεται και μετά τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης υπέρ του συζύγου που την διέκοψε για εύλογη αιτία ή εγκαταλείφθηκε από τον άλλον. Όταν ειδικότερα διακοπεί η έγγαμη συμβίωση, οπότε δεν υπάρχει «κοινός οίκος» και «οικογενειακές ανάγκες» παύει μεν η υποχρέωση συνεισφοράς, διότι δεν είναι νοητή, αλλά ο σύζυγος, που διέκοψε την έγγαμη συμβίωση από εύλογη αιτία ή εγκαταλείφθηκε από τον άλλο, δικαιούται ν` απαιτήσει από αυτόν διατροφή σε χρήμα, προκαταβαλλομένη κάθε μήνα, με τις ίδιες προϋποθέσεις που τη δικαιούνταν κατά τη διάρκεια της συμβίωσης, με τη διαφορά, ωστόσο, ότι ενώ όταν υπάρχει συμβίωση οι υποχρεώσεις συνεισφοράς δεν συμψηφίζονται, αλλά εκπληρώνονται αθροιστικά, όταν διακοπεί η συμβίωση χωρεί ένα είδος συμψηφισμού των αμοιβαίων υποχρεώσεων για διατροφή, με την έννοια ότι δικαιούχος τελικά καθίσταται μόνο ο σύζυγος, ο οποίος υπό τους όρους της έγγαμης συμβίωσης, οφείλει τη μικρότερη συνεισφορά και στον οποίο, εφόσον διέκοψε την έγγαμη συμβίωση για εύλογη αιτία ή εγκαταλείφθηκε από τον άλλο σύζυγο, οφείλεται ως διατροφή σε χρήμα η διαφορά μεταξύ της μεγαλύτερης συνεισφοράς του άλλου και της δικής του μικρότερης[1]. Στο σημείο αυτό, δέον να τονισθεί ότι εύλογη αιτία για τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης, θεωρείται οποιοδήποτε γεγονός ανεξάρτητα από υπαιτιότητα του υποχρέου συζύγου, που μπορεί να δικαιολογήσει τη διάσπαση της συμβίωσης[2], ενώ ο τρόπος με τον οποίο επέρχεται η διάσπαση (εγκατάλειψη ή αποπομπή) είναι αδιάφορος.
Εκ των ως άνω, συνάγεται ότι προϋποθέσεις καταβολής της ως άνω διατροφής συζύγου είναι: α) να υφίσταται ο γάμος, β) να έχει επέλθει διακοπή της εγγάμου συμβιώσεως, είτε corpus (σωματικά/ εξωτερικά) είτε animus (βουλητικά/ ψυχολογικά), γ) η διακοπή να έχει γίνει από εύλογη αιτία, δηλαδή από γεγονός που να δικαιολογεί αντικειμενικά τη διακοπή της συμβίωσης ή από γεγονός αναγόμενο σε αποκλειστική υπαιτιότητα του άλλου συζύγου (υπόχρεου) και δ) η ασθενέστερη οικονομική κατάσταση του δικαιούχου. Δηλαδή, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τη διατροφή εκ του νόμου ή τη διατροφή μετά το διαζύγιο, στην περίπτωση του άρθ. 1391 ΑΚ, ο δικαιούχος δεν χρειάζεται να είναι άπορος και ο υπόχρεος δεν χρειάζεται να είναι εύπορος. Η φιλοσοφία, επομένως, του νομοθέτη στην περίπτωση της διάστασης είναι να διατηρείται και κατά τη διάρκειά της η ίδια οικονομική ισορροπία ως προς τη διατροφή που υπήρχε ανάμεσα στους συζύγους όσο διαρκούσε η συμβίωση, αφού ο γάμος δεν έχει λυθεί ακόμη, οι σύζυγοι εξακολουθούν να είναι τέτοιοι, και άρα, με βάση την αντίληψη που εκφράζει ο κανόνας της ισότιμης και αναλογικής συμβολής των συζύγων του αρθ. 1389 ΑΚ, δικαιολογείται ο ευπορότερος να συνεχίζει να βοηθά τον οικονομικά ασθενέστερο[3].
Τέλος, προσήκει να επισημανθεί ότι τυχόν αδράνεια του δικαιούχου διατροφής ως προς την άσκηση της αγωγής διαζυγίου, δεν συνεπάγεται την εξαφάνιση της εύλογης αιτίας διακοπής, αφού ο «δρόμος της διάζευξης» είναι μόνο δικαίωμα και όχι υποχρέωση και συνεπώς, ο δικαιούχος είναι ελεύθερος να αποφασίσει αυτός αν και πότε θα την ασκήσει, ενόψει και του συμφέροντος των κοινών τέκνων και ακόμη ίσως και της ελπίδας του να διασωθεί τελικά ο γάμος του[4].
Αγγελική Πολυδώρου, δικηγόρος
email:info@efotopoulou.gr
[1] ίδετε Ολ ΑΠ 9/1991 ο.π. ΑΠ 1206/2008, ΕφΑΔ 2009 σελ 175 – ΧρΙΔ 2009 σελ 222, ΑΠ 565/2002 ΕλΔνη 44 σελ 438, ΑΠ 1382/2000 ΕλΔνη 42 σελ 687, ΑΠ 594/1998 ΕλΔνη 39 σελ. 1292, ΕΑ 1723/2003 ΕλΔνη 45 σελ. 687 Στ. Ματθίας «Η συμβολή των συζύγων στις οικογενειακές ανάγκες και η αξίωση διατροφής ΝοΒ 31 σελ. 1476 Γ. Παπαδημητρίου Παρατηρήσεις κάτω από την 8909/1997 απόφαση Εφετείου Αθηνών ΕλΔνη 41 σελ. 778
[2] βλ. ΑΠ 804/1994 ΕλΔνη 1996 σελ. 98
[3] Έφη Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο, τόμος Ι, Δ΄ Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα 2008, σελ. 284-285
[4] Ματθία, ΕλλΔνη 29. 1304, Φίλιου, Οικογενειακό Δίκαιο (2007) 150, 151, Έφη Κουνουγέρη – Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο, τόμος Ι, Δ΄ Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα 2008, σελ. 287-288.