Η παράβαση της εργατικής νομοθεσίας που δεν έχει αποκτήσει τελεσίδικο και δεσμευτικό χαρακτήρα, δύναται να θεμελιώσει λόγο αποκλεισμού του οικονομικού φορέα από τη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης;

Οι λόγοι αποκλεισμού των οικονομικών φορέων στις δημόσιες συμβάσεις ρυθμίζονται στις διατάξεις του άρθ. 73 του Ν. 4412/2016, δια του οποίου ο νομοθέτης μετέφερε και ενσωμάτωσε στην ελληνική έννομη τάξη τις διατάξεις του άρθ. 57 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ. Ειδικότερα, οι υποχρεωτικοί λόγοι αποκλεισμού ενός οικονομικού φορέα για κάθε διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης αναφέρονται στην παρ. 1 και 2 του άρθ. 73 του ως άνω νόμου, ενώ οι δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού εγχαρτώνονται στην παρ. 4 αυτού.

Δέον, ωστόσο, να επισημανθεί ότι διατάξεις που αφορούν στον αποκλεισμό υποψήφιων οικονομικών φορέων από τη διαδικασία σύναψης μίας δημόσιας σύμβασης, περιλαμβάνονται και σε άλλες εθνικές διατάξεις (λ.χ. αναφορικά με τις συμβάσεις εργολαβίας παροχής υπηρεσιών καθαριότητας ή/ και φύλαξης, τέτοιες ειδικές διατάξεις προβλέπονται στην περίπτ. γ΄ της παρ. 2 του άρθ. 68 του Ν. 3863/2010, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει δυνάμει της παρ. Β του άρθ. 39 του Ν. 4488/2017), οι οποίες είτε εξειδικεύουν περισσότερο τις υποχρεώσεις των οικονομικών φορέων είτε προβλέπουν άλλους «εθνικούς» λόγους αποκλεισμού, πέραν των προβλεπόμενων στις διατάξεις της προμνησθείσης Οδηγίας.

Κατ’ αρχάς, δέον να σημειωθεί ότι με δεδομένη, αφενός, μεν, την έξαρση του φαινομένου της αδήλωτης εργασίας και των εν γένει παραβάσεων της εργατικής νομοθεσίας, αφετέρου, δε, της πρόσβασης σε δημόσιο χρήμα επιχειρήσεων που υποπίπτουν επανειλημμένως σε παραβιάσεις του εργατικού δικαίου, κρίθηκε αναγκαίο να δοθούν επιπρόσθετα κίνητρα στους εργοδότες για την τήρηση των συναφών υποχρεώσεών τους, ίνα δοθεί η πρέπουσα βαρύτητα στα ως άνω φαινόμενα και στις οικονομικές τους προεκτάσεις. Για το λόγο αυτόν, στην περίπτ. γ΄ της παρ. 2 του άρθ. 73 του Ν. 4412/2016, η οποία προστέθηκε με την παρ. Α1΄ του άρθ. 37 του Ν. 4488/2017, εισάγονται λόγοι αποκλεισμού – με υποχρεωτική εφαρμογή από τις αναθέτουσες αρχές – οι οποίοι αφορούν – μεταξύ άλλων – σε παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας[1].

Πιο συγκεκριμένα, η αναθέτουσα αρχή έχει υποχρέωση να αποκλείει οικονομικό φορέα από τη σύναψη δημόσιας σύμβασης, εφόσον γνωρίζει ή μπορεί να αποδείξει με τα κατάλληλα μέσα ότι έχουν επιβληθεί σε βάρος του, μέσα σε χρονικό διάστημα δύο (2) ετών πριν από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής προσφοράς ή της αίτησης συμμετοχής: αα) τρεις (3) πράξεις επιβολής προστίμου από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας που χαρακτηρίζονται σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 2063-Δ1632/2011 ΥΑ (Β΄ 266), όπως αυτή εκάστοτε ισχύει, ως «υψηλής» ή «πολύ υψηλής» σοβαρότητας, οι οποίες προκύπτουν αθροιστικά από τρεις (3) διενεργηθέντες ελέγχους, ή ββ) δύο (2) πράξεις επιβολής προστίμου από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας που αφορούν την αδήλωτη εργασία, οι οποίες προκύπτουν αθροιστικά από δύο (2) διενεργηθέντες ελέγχους. Οι προαναφερόμενες, δε, υπό στοιχ. αα΄ και ββ΄ κυρώσεις σύμφωνα με την ως άνω διάταξη, θα πρέπει να έχουν αποκτήσει τελεσίδικη και δεσμευτική ισχύ.

Μολαταύτα, η παράβαση της εργατικής νομοθεσίας, που δεν έχει αποκτήσει τελεσίδικο και δεσμευτικό χαρακτήρα, δύναται να θεμελιώσει λόγο αποκλεισμού, δεδομένου ότι τόσο η 2014/24/ΕΕ Οδηγία στην παρ. 4 περίτπ. α΄ του άρθ. 57 όσο και ο Ν. 4412/2016 στην παρ. 4 περίπτ. α΄ του άρθ. 73 με ευθεία παραπομπή στην παρ. 2 του άρθ. 18 του ιδίου Νόμου, η οποία κι επισημαίνει την υποχρέωση τήρησης από τον οικονομικό φορέα των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εργατική νομοθεσία, προέβλεψαν την παραβίαση των διατάξεων του εργατικού δικαίου ως αυτοτελή δυνητικό λόγο αποκλεισμού του οικονομικού φορέα από τη σύναψη δημόσιας σύμβασης. Αναφορικά, δε, με τους δυνητικούς λόγους αποκλεισμού, η Οδηγία 2014/24/ΕΕ εναπόθεσε στη διακριτική ευχέρεια των κρατών – μελών είτε να ορίσουν στην εθνική έννομη τάξη κάποιους εξ αυτών ή και όλους ως υποχρεωτικούς λόγους αποκλεισμού είτε να παράσχουν την εν λόγω διακριτική ευχέρεια στις αναθέτουσες αρχές τους. Στην ελληνική έννομη τάξη, με τις διατάξεις του Ν. 4412/2016, η ως άνω διακριτική ευχέρεια μεταφέρθηκε στις αναθέτουσες αρχές[2]. Έτσι, οι υποχρεωτικοί – εκ της Οδηγίας – λόγοι αποκλεισμού τίθενται υποχρεωτικά από τις αναθέτουσες αρχές στα έγγραφα της σύμβασης και οι δυνητικοί κατά τη διακριτική ευχέρεια των τελευταίων. Σε περίπτωση, λοιπόν, επιλογής από την αναθέτουσα αρχή οιουδήποτε δυνητικού λόγου αποκλεισμού και πρόβλεψής του στη διακήρυξη, η τελευταία αποκλείει υποχρεωτικά τον οικονομικό φορέα, στο πρόσωπο του οποίου συντρέχει ο συγκεκριμένος λόγος αποκλεισμού[3].

Τέλος, προσήκει να σημειωθεί ότι η υποχρέωση αποκλεισμού του οικονομικού φορέα από τη διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης λόγω παράβασης της εργατικής νομοθεσίας, ισχύει και για τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών καθαρισμού ή/ και φύλαξης, ως ειδικότερα προέβλεψε ο εθνικός νομοθέτης στην παρ. Β΄ του άρθ. 37 του Ν. 4488/2017, η οποία τροποποίησε την περίπτ. γ΄ της παρ. 2 του άρθ. 68 του Ν. 3863/2010, με μία όμως, πολύ σημαντική διαφοροποίηση: στη διάταξη αυτή δεν ορίζεται ότι οι ως άνω κυρώσεις θα πρέπει να έχουν αποκτήσει τελεσίδικη και δεσμευτική ισχύ.

 

Αγγελική Πολυδώρου, δικηγόρος

email: info@efotopoulou.gr

[1] Δημήτριος Γ. Ράικος, Ευαγγελία Γ. Βλάχου, Ευανθία Κ. Σαββίδη, Δημόσιες Συμβάσεις Ν. 4412/2016, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Τόμος Ι΄, σελ. 671

[2] Δημήτριος Γ. Ράικος, Ευαγγελία Γ. Βλάχου, Ευανθία Κ. Σαββίδη, Δημόσιες Συμβάσεις Ν. 4412/2016, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Τόμος Ι΄, σελ. 665

[3] Δημήτριος Γ. Ράικος, Ευαγγελία Γ. Βλάχου, Ευανθία Κ. Σαββίδη, Δημόσιες Συμβάσεις Ν. 4412/2016, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Τόμος Ι΄, σελ. 673