Περιορισμοί εξουσιών πνευματικού δημιουργού χωρίς έγγραφη συμφωνία

Το ηθικό δικαίωμα συνιστά την προσωπική σχέση που συνδέει τον δημιουργό με το δημιούργημά του, το έργο. Κατά το άρθρο 4 παράγραφος 3 του ν. 2121/1993 «το ηθικό δικαίωμα είναι ανεξάρτητο από το περιουσιακό δικαίωμα και παραμένει στο δημιουργό ακόμα και μετά τη μεταβίβαση του περιουσιακού δικαιώματος». Από αυτό συνάγεται ο αμεταβίβαστος χαρακτήρας του ηθικού δικαιώματος, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια ζωής του δημιουργού[1].

Το ηθικό δικαίωμα κατά την πρώτη παράγραφο του ίδιου άρθρου παρέχει στο δημιουργό ιδίως τις εξουσίες: α) της απόφασης για το χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό (δημοσίευση), β) της αναγνώρισης της πατρότητας του πάνω στο έργο και ειδικότερα την εξουσία να απαιτεί, στο μέτρο του δυνατού, τη μνεία του ονόματος του στα αντίτυπα του.

Συγκεκριμένα, δημοσίευση είναι κάθε ενέργεια που κάνει το έργο προσιτό στο κοινό. Η ηθική εξουσία της δημοσίευσης έχει μία θετική όψη, με την έννοια ότι αποβλέπει στην επικοινωνία του δημιουργού με το κοινό και μια αρνητική με την έννοια ότι ο δημιουργός έχει μόνος αυτός την εξουσία να αποφασίσει αν θα κάνει το έργο του προσιτό στο κοινό και πότε και πού και πώς. Η σύμβαση που θα υποχρέωνε το δημιουργό να μη δημοσιεύσει ποτέ τα έργα του ή κάποιο έργο του θα ήταν άκυρη ως παράνομη.[2]

Είναι δυνατή η συμφωνία παραγγελίας κατά την οποία ένα πρόσωπο αναλαμβάνει να δημιουργήσει ορισμένο πνευματικό έργο. Κατά τρόπο πρωτογενή αποκτά την πνευματική ιδιοκτησία ο πραγματικός δημιουργός του έργου, εκείνος που δέχτηκε και εκτέλεσε την παραγγελία.[3]

Σύμφωνα με την απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με αριθμό 970/2020 «8. Η διάταξη του άρθρου 14 ν. 2121/1993 ορίζει τα εξής: «Δικαιοπραξίες που αφορούν τη μεταβίβασηεξουσιών από το περιουσιακό δικαίωμα, την ανάθεση ή την άδεια εκμετάλλευσης και την άσκηση του ηθικού δικαιώματος είναι άκυρες αν δεν καταρτισθούν εγγράφως. Την ακυρότητα μπορεί να επικαλεσθεί μόνο ο πνευματικός δημιουργός». Με την διάταξη αυτή καθιερώνεται η υποχρέωση τήρησης έγγραφου τύπου για κάθε δικαιοπραξία που αφορά το περιουσιακό δικαίωμα, αποκλίνοντας από την αρχή του ατύπου των δικαιοπραξιών που εισάγει το άρθρο 158 ΑΚ (βλ. Γ. Κουμάντο, ό.π., σελ. 318, Κοτσίρη-Σταματούδη, Ερμ. ν. 2121/1993, α. 14, 1/Α. Δεσποτίδου). Η ακυρότητα είναι σχετική, καθώς μόνον ο δημιουργός δύναται να την επικαλεσθεί (βλ. ΑΠ 711/2017 ΔίΜΕΕ 2017.574, Δ. Καλλινίκου, ό.π., σελ. 204, Κοτσίρη-Σταματούδη, Ερμ. ν. 2121/1993, α. 14, 3/Α. Δεσποτίδου). Δηλαδή, η εκ του νόμου καθιέρωση συστατικού τύπου αποσκοπεί αποκλειστικώς στην προστασία των συμφερόντων ενός εκ των αντισυμβαλλομένων, και συγκεκριμένα του δημιουργού, ώστε να αποτρέπεται από την επιπόλαιη και με δυσμενείς όρους απαλλοτρίωση των δικαιωμάτων του»

Πρέπει να γίνει δεκτό ότι η μεταβίβαση της πνευματικής ιδιοκτησίας αναγκαστικά προκαλεί τον περιορισμό τουλάχιστον μιας από τις ηθικές εξουσίες του δημιουργού και συγκεκριμένα της εξουσίας να αποφασίζει για τη δημοσίευση του έργου είτε σε αναδημοσίευση είτε και σε πρώτη δημοσίευση κατά τρόπο σύμφωνο με την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη.[4]  Η μεταβίβαση όμως, όπως προαναφέρθηκε, μόνο με έγγραφο τύπο είναι ισχυρή.

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι αν ο δημιουργός έχει αναλάβει κατά παραγγελία άλλου να διεκπεραιώσει ένα έργο, χωρίς να έχει συμφωνήσει εγγράφως τη μεταβίβαση εξουσιών (όπως τη δημοσίευση) προς τον τελευταίο, δεν αποχωρίζεται αυτές τις εξουσίες. Κατ’ επέκταση και το μέρος που ανέθεσε το έργο δεν μπορεί να θέσει περιορισμούς στον δημιουργό αν δεν υπάρχει έγγραφος τύπος της μεταβιβαστικής δικαιοπραξίας.

Χριστίνα Ρήγα, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] Γιώργος Κουμάντος, Πνευματική ιδιοκτησία, όγδοη έκδοση, σελ. 249

[2] Ο.π. σελ. 253, 254.

[3] Ο.π. σελ. 173.

[4] Ο.π. σελ. 194