Αυτεπάγγελτος έλεγχος των νομικών πλημμελειών των διοικητικών πράξεων στη διοικητική δίκη
Η εξουσία αυτεπάγγελτου ελέγχου των νομικών πλημμελειών αποτελεί συνέπεια της γενικής δικονομικής αρχής ότι ο δικαστής εφαρμόζει αυτεπαγγέλτως τους προσήκοντες κανόνες δικαίου (iura novit curia) στη μείζονα πρόταση του δικανικού του συλλογισμού, ταυτόχρονα, όμως, συνιστά αναγκαίο συμπλήρωμα της αρχής της νομιμότητας, την τήρηση εφαρμογής της οποίας αναλαμβάνει ο δικαστής στη διοικητική δίκη να ελέγξει, αλλά απορρέει, έμμεσα, ως παρακολούθημά του, και από το ανακριτικό σύστημα οργάνωσης της διοικητικής δίκης, το οποίο είναι αποδεκτό ότι υπολαμβάνει την εξουσία του διοικητικού δικαστηρίου να ελέγχει αυτεπαγγέλτως τις ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες των διοικητικών πράξεων.[1] Το νομοθετικό θεμέλιο του αυτεπάγγελτου αυτού ελέγχου ως προς τις υποθέσεις κυρίως φορολογικού περιεχομένου είναι το άρθρο 75 του προϊσχύοντος Κώδικα Φορολογικής Δικονομίας‐ εφεξής ΚΦΔ‐ (ν.4125/1960‐ΦΕΚ Α΄202, που μεταγλωττίστηκε στη δημοτική με το π.δ 331/1985). Σύμφωνα με την παρ.1 του π.δ 331/1985 ορίζεται ότι: «1. Με την προσφυγή η υπόθεση άγεται ενώπιον του δικαστηρίου και ελέγχεται ως προς το νόμω βάσιμο της πράξης στο σύνολό της, ενώ ως προς το ουσία βάσιμο της πράξης μέσα στα όρια της προσφυγής.» Ο αυτεπάγγελτος έλεγχος των νομικών πλημμελειών των πράξεων υποστηρίζεται στη νομολογία των διοικητικών δικαστηρίων επί φορολογικών υποθέσεων, όπως για παράδειγμα στην απόφαση 1281/2011 του Συμβουλίου της Επικρατείας, όπου προβλέπεται ότι «επομένως, πράξη της φορολογικής αρχής με την οποία επιβάλλεται ενιαίο πρόστιμο για λήψη και καταχώριση εικονικού τιμολογίου είναι νομικώς πλημμελής, κατά την έννοια του άρθρου 75 του Κώδικα Φορολογικής Δικονομίας (κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του Ν. 4125/1960, ΦΕΚ Α 202) και του άρθρου 79 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (Ν. 2717/1999, ΦΕΚ Α 97), την οποία το διοικητικό πρωτοδικείο οφείλει και αυτεπαγγέλτως να ακυρώσει». Ομοίως και στην απόφαση 2686/2013 του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών προβλέπεται ότι «επομένως, συνυπολογισμός του Φ.Π.Α. για τον προσδιορισμό του ως άνω προστίμου από την φορολογική αρχή συνιστά νομική πλημμέλεια της σχετικής καταλογιστικής πράξεως, κατά την έννοια του άρθρου 75 του Κώδικα Φορολογικής Δικονομίας (κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του ν. 4125/1960, ΦΕΚ Α΄202) και του άρθρου 79 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ν. 2717/1999, ΦΕΚ Α΄ 97), την οποία, κατά τα παγίως κριθέντα (ΣτΕ Ολομ. 1389/1994) εξετάζει αυτεπαγγέλτως το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, μόνο στην περίπτωση, κατά την οποία το πρωτοβάθμιο παρέλειψε τον έλεγχο αυτό. (ΣτΕ 2641/2007, 3403/2010, 963, 964/2012)».
Συνεπώς, λαμβάνοντας υπόψη την ανακριτική αρχή σε συνδυασμό με την αρχή της νομιμότητας που διέπει τη δράση της δημόσιας διοίκησης προκύπτει ότι το δικαστήριο και αυτεπάγγελτα ελέγχει τις νομικές πλημμέλειες διοικητικών πράξεων δυνάμει των οποίων έχουν επιβληθεί και δυσμενή μέτρα στον διοικούμενο. Σε περίπτωση που δεν υφίστατο ο αυτεπάγγελτος έλεγχος, η φορολογούσα αρχή θα προχωρούσε σε ανέλεγκτη κατάφωρη παραβίαση της αρχής νομιμότητας εις βάρος των δικαιωμάτων του φορολογουμένου.
Χαρά Ζούκα, Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr
[1] https://www.edd.gr/images/conferences/vboukouvala.pdf, σελ.1-2