Η υποχρέωση ενημέρωσης του ιατρού στον ασθενή και οι πηγές προέλευσής της ως προς τη νομική της φύση
Αυθαίρετη και κατά συνέπεια παράνομη είναι η ιατρική πράξη που έγινε χωρίς ενημέρωση και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του ασθενούς. Το σφάλμα περί την ενημέρωση σχετικά με τις παρενέργειες, το είδος και την έκταση της θεραπευτικής αγωγής σε σχέση με την αυθαίρετη ιατρική πράξη εντάσσεται στο ιατρικό-επιστημονικό σφάλμα. Η υποχρέωση ενημέρωσης, αποτελεί υποχρέωση απορρέουσα από την ενδοσυμβατική σχέση ιατρού και ασθενή, προκειμένου να αναπτύσσεται μια προσωπική συνεργασία μεταξύ τους, που να οδηγεί τελικά στο επιθυμητό για τον ασθενή αποτέλεσμα. Ως υποχρέωση εντοπίζεται νομοθετικά εκτός από τον κώδικα ιατρικής δεοντολογίας (άρθρο 11 του ν. 3418/2005) και στη Διακήρυξη της Λισσαβώνας (1981), όπου αναφέρεται ρητά ότι: « ο ασθενής έχει το δικαίωμα, αφού ενημερωθεί για την κατάσταση υγείας του, να συμφωνήσει με τη θεραπεία που του προτείνεται ή να διαφωνήσει με αυτή και να μη δεχθεί θεραπεία». Η υποχρέωση ενημέρωσης ως μέσο μετασχηματισμού σύμφωνης γνώμης του ασθενούς δύναται να προέρχεται είτε ως τμήμα συμβατικών υποχρεώσεων του ιατρού και υποχρέωση συναλλακτικής πίστης, είτε και ως το πραγματικό παράνομης πράξης βάσει της οποίας κατά το ισχύον δίκαιο συρρέει η ενδοσυμβατική και αδικοπρακτική ευθύνη του ιατρού. Επειδή η ιατρική επιστήμη γνωρίζει πράγματα, τα οποία ο απλός άνθρωπος τα αγνοεί, ο ασθενής βρίσκεται ως αντισυμβαλλόμενος σε μειονεκτική θέση σχετικά με την ασθένειά του λόγω της έλλειψης γνώσης επί αυτής. Η επέμβαση του ιατρού κατά την προσπάθεια παροχής των ιατρικών υπηρεσιών θίγει την προσωπικότητα του ασθενούς και για το λόγο αυτό ο ιατρός οφείλει να ενημερώσει τον ασθενή για οτιδήποτε αφορά την υγεία του. Η ενημέρωση συνιστά τμήμα της σύμβασης ιατρικής αγωγής και προστάδιο της διάγνωσης ή της θεραπείας. Θεωρείται ως ξεχωριστή της κύριας παροχής υποχρέωση, η οποία σε περίπτωση που αθετηθεί θίγει το αγαθό της προσωπικότητας του ασθενούς , το οποίο αποτελεί και άξιο προστασίας αγαθό σε κάθε σύμβαση ιατρικής αγωγής. Στις βασικές υποχρεώσεις του ιατρού συμπεριλαμβάνεται πρώτον η ενημέρωση και ύστερα η ιατρική πράξη. Παρόλο που η ιατρική πράξη μπορεί να έγινε ορθώς, η παράλειψη ενημέρωσης του ασθενούς δημιουργεί ιατρικό σφάλμα, καθώς εμποδίζεται η λήψη της συναινετικής βούλησης του ασθενούς. Για το λόγο αυτό ο ασθενής έχει δικαίωμα για αποζημίωση από τον ιατρό. Έννομο αγαθό προστασίας αποτελεί το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, δηλαδή, η δυνατότητα του ασθενούς να αποφασίζει μόνος του για τη ψυχική, αλλά και σωματική του ακεραιότητα. Τα άρθρα 2,5,7 του Συντάγματος, αλλά και τα άρθρα 57-59 ΑΚ αποτελούν νόμιμες βάσεις του ασθενούς για αστικές αξιώσεις λόγω της προσβολής του δικαιώματος προσωπικότητας, αυτοδιάθεσης και εν γένει της αξίας του ανθρώπου. Εάν ο ιατρός παραβιάσει το δικαίωμα αυτό του ασθενούς, τότε η πράξη του αυτή επισύρει τις συνέπειες της αδικοπρακτικής ευθύνης, είτε η ιατρική πράξη έγινε de lege artis, είτε όχι.
Χαρά Ζούκα, Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr