Άρνηση Υποθηκοφύλακα να μεταγράψει στα οικεία βιβλία εκ του νόμου εγγραπτέες πράξεις
Κατά την απολύτως κρατούσα άποψη, οι αποφάσεις που εκδίδονται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας δεν παράγουν δεδικασμένο κατά την έννοια των άρθρων 322 και επ. ΚΠολΔ, πλην όμως και οι αποφάσεις αυτές καλύπτουν τη λειτουργία που επιτελεί το δεδικασμένο στην αμφισβητούμενη δικαιοδοσία. Ειδικότερα, το δεδικασμένο αφενός απαγορεύει την εκ νέου υποβολή της ίδιας διαφοράς στο δικαστήριο (αρνητική λειτουργία) και αφετέρου αποτελεί τη βάση κάθε περαιτέρω διάγνωσης (θετική λειτουργία). Και στις αποφάσεις της εκουσίας δικαιοδοσίας η αρνητική λειτουργία καλύπτεται από τις διατάξεις των άρθρων 758 ΚΠολΔ, που ορίζουν ότι, μετά την παραδοχή ή την απόρριψη της αίτησης, δεν επιτρέπεται να υποβληθεί νέα αίτηση των διαδίκων για το ίδιο αντικείμενο, εκτός εάν ο αιτών επικαλείται νέα πραγματικά περιστατικά ή μεταβολή συνθηκών. Δηλαδή, με τις διατάξεις αυτές καθιερώνεται η αρχή non bis in idem και μάλιστα ως συνέπεια κάθε οριστικής απόφασης της εκουσίας δικαιοδοσίας και όχι μόνο τελεσίδικης.
Η δε θετική λειτουργία του δεδικασμένου καλύπτεται από το διαπλαστικό ή βεβαιωτικό χαρακτήρα της απόφασης. Επομένως, εφόσον η απόφαση αποτελεί κατά νόμο το μέσο βεβαίωσης ορισμένου γεγονότος ή διάπλασης ορισμένης έννομης σχέσης, μόνη η ύπαρξή της επιβάλλει σε όλους να δεχθούν ότι είναι αληθινό το γεγονός που βεβαιώνεται ή ότι επήλθε η διάπλαση (ΕφΘεσ 3135/1992, Αρμ. 1992, 1021, Αρβανιτάκη σε ΚΕΡΑΜΕΥΣ/ΚΟΝΔΥΛΗΣ/ΝΙΚΑΣ, ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΠολΔ, τ. ΙΙ, άρθρα 591- 1054, σελ. 1458, Β. Βαθρακοκοίλη, ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, έκδοση 1996, τ. Δ`, άρθρα 682-903, σελ. 489). Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 791 παρ. 1 ΚΠολΔ, όποιος τηρεί δημόσια βιβλία στα οποία καταχωρίζονται πράξεις ή αποφάσεις που έχουν σχέση με τη σύσταση, μεταβίβαση ή κατάργηση δικαιωμάτων ιδιωτικού δικαίου, αν αρνείται να ενεργήσει όπως του ζητείται, οφείλει, το αργότερο μέσα στην επόμενη από την υποβολή της αίτησης ημέρα, να σημειώσει περιληπτικά στο σχετικό βιβλίο την άρνησή του και τους λόγους της, κατά δε την παράγραφο 2 της αυτής ως άνω διατάξεως, η εκκρεμότητα που δημιουργείται με την άρνηση, αίρεται με απόφαση του δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου εδρεύει εκείνος που τηρεί τα βιβλία, με αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον. Η ανωτέρω διάταξη, η οποία εφαρμόζεται, κατά κύριο λόγο, για την άρνηση των υποθηκοφυλάκων να μεταγράψουν στα οικεία βιβλία εκ του νόμου εγγραπτέες πράξεις, τυγχάνει εφαρμοστέα και σε περίπτωση άρνησης άλλων δημόσιων λειτουργών να ενεργήσουν, εφόσον, όμως, πρόκειται για καταχώριση εγγραφής ή χορήγηση πιστοποιητικού αναφερομένου σε ιδιωτικό και όχι σε δημόσιο δικαίωμα του αιτούντος και εφόσον ο υπάλληλος που αρνείται είναι εξωδικαστικό όργανο της εκουσίας δικαιοδοσίας και όχι αμιγώς όργανο της δημόσιας εξουσίας (Αρβανιτάκη σε ΚΕΡΑΜΕΥΣ/ΚΟΝΔΥΛΗΣ/ΝΙΚΑΣ, ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΠολΔ, τ.ΙΙ, άρθρα 591-1054, σελ. 1542 και 1561). Η αίτηση του άρθρου 791 του ΚΠολΔ υπάγεται στην αρμοδιότητα του Ειρηνοδικείου στην περιφέρεια του οποίου έχει την έδρα της η υπηρεσία του λειτουργού που αρνείται να προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες. Η απόφαση που δέχεται την αίτηση του άρθρου 791 του ΚΠολΔ είναι και εκτελεστός τίτλος εναντίον της υπηρεσίας που είχε αρνηθεί. Αν η υπηρεσία εξακολουθεί και μετά την έκδοση της απόφασης να αρνείται να προβεί στην αιτούμενη πράξη μπορεί να ζητηθεί η καταδίκη του αρνούμενου υπαλλήλου σε προσωπική κράτηση ή/και χρηματική ποινή κατά τις διατάξεις του άρθρου 946 ΚΠολΔ.
Ειδικότερα, η συγκεκριμένη διάταξη εφαρμόζεται αναλογικώς και σε περίπτωση άρνησης του ληξιάρχου να καταχωρίσει ένα γεγονός στα υπ` αυτόν τηρούμενα δημόσια βιβλία ή να χορηγήσει πιστοποιητικό σε διοικούμενο, καθόσον οι αιτήσεις προς αυτόν (ληξίαρχο) αφορούν έννομες σχέσεις του ιδιωτικού δικαίου, ο δε ληξίαρχος τυγχάνει εξωδικαστικό όργανο της εκούσιας δικαιοδοσίας (Β. Βαθρακοκοίλη, ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, έκδοση 1996, τ. Δ`, άρθρα 682-903, σελ. 535. Βλ. και ΕφΑθ 2404/2003, ΜΠρΘεσ. 13316/2011, δημοσίευση αμφοτέρων Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΔΣΑ «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ»).
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr