Η αξιόποινη πράξη της συκοφαντικής δυσφήμησης και της ψευδορκίας μάρτυρα

Από δε το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 362 και 363 του ΠΚ προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της συκοφαντικής δυσφημήσεως απαιτείται: 1) ισχυρισμός ή διάδοση γεγονότος ενώπιον τρίτου σε βάρος ορισμένου προσώπου, 2) το γεγονός να είναι δυνατόν να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη, 3) να είναι ψευδές και ο υπαίτιος να γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές. Ως ισχυρισμός θεωρείται η ανακοίνωση η οποία προέρχεται ή από ίδια πεποίθηση ή γνώμη ή από μετάδοση από τρίτο πρόσωπο. Αντίθετα, διάδοση υφίσταται όταν λαμβάνει χώρα μετάδοση της ανακοίνωσης που γίνεται σε άλλον. Ο ισχυρισμός ή η διάδοση επιβάλλεται να γίνεται ενώπιον τρίτου. Αυτό το οποίο αξιολογείται είναι το γεγονός, δηλαδή οποιοδήποτε συμβάν του εξωτερικού κόσμου που ανάγεται στο παρόν ή το παρελθόν, το οποίο υποπίπτει στις αισθήσεις και δύναται να αποδειχθεί, αντίκειται δε στην ηθική και την ευπρέπεια. Απλές μόνο κρίσεις η γνώμες που εκφράζει κάποιος, εφόσον δεν συνδέονται με συγκεκριμένα γεγονότα δεκτικά αποδείξεως, δεν αρκούν για τη στοιχειοθέτηση της δυσφήμησης, αλλά είναι δυνατόν να στοιχειοθετούν εξύβριση, δηλαδή, βλάβη της τιμής (άρθρο 361 ΠΚ) (βλ. ΑΠ 671/2005 ΕλλΔνη 2005.1578, ΑΠ 346/2004 ΕλλΔνη 2005, ΠΠΑ 13945/2004 Αρμ. 2005.1205).
Αντικείμενο προσβολής είναι η τιμή ή η υπόληψη του φυσικού προσώπου, η οποία θεμελιώνεται επί της ηθικής αξίας, που πηγή έχει την ατομικότητα και εκδηλώνεται με πράξη ή παράλειψη. “Τιμή” δε είναι το αγαθό όνομα, η εκτίμηση που απολαμβάνει το άτομο στην κοινωνία, με βάση την ηθική αξία που έχει συνεπεία εκπληρώσεως απ’ αυτό των ηθικών και νομικών κανόνων, ενώ “υπόληψη” είναι το αγαθό όνομα, η εκτίμηση που απολαμβάνει το άτομο στην κοινωνία με βάση την κοινωνική αξία του συνεπεία των ιδιοτήτων και ικανοτήτων που έχει για την εκπλήρωση των ιδιαιτέρων κοινωνικών του έργων ή του επαγγέλματος του (548/2015 ΑΠ). Το γεγονός πρέπει να είναι κατάλληλο, δηλαδή πρόσφορο ως αντιτιθέμενο στην ηθική και στην ευπρέπεια, να προσβάλλει είτε την τιμή κάποιου, είτε την υπόληψή του. Δεν αποκλείεται στην έννοια του γεγονότος να υπαχθούν η έκφραση γνώμης ή αξιολογικής κρίσεως και χαρακτηρισμοί, οσάκις αμέσως ή εμμέσως υποκρύπτονται συμβάντα και αντικειμενικά εκδηλωτικά στοιχεία, τα οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση συνιστούν προσβολή της προσωπικότητας. Για τη θεμελίωση αυτού του εγκλήματος, απαιτείται, εκτός των ως άνω στοιχείων που συγκροτούν την αντικειμενική του υπόσταση, και άμεσος δόλος, ο οποίος περιλαμβάνει αναγκαία, αφενός μεν τη γνώση του δράστη με την έννοια της βεβαιότητας ότι το ισχυρισθέν ή διαδοθέν γεγονός είναι ψευδές και ότι η τέτοια διάδοση μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του άλλου και αφετέρου, τη θέληση αυτού να ισχυρισθεί ή διαδώσει ενώπιον τρίτου το γεγονός αυτό (70/2015 ΑΠ, 1711/2011 ΑΠ).

Από τη διάταξη του άρθρου 224 παρ. 2 του ΠΚ, προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της ψευδορκίας μάρτυρος, απαιτείται αφενός ο μάρτυρας να καταθέσει ενόρκως ενώπιον αρμοδίας αρχής ψευδή γεγονότα και όχι κρίσεις και αφετέρου ο μάρτυρας να γνωρίζει την αναλήθεια των γεγονότων αυτών, είναι δε αδιάφορος ο σκοπός που επεδίωκε ή αν θα μπορούσε να επέλθει βλάβη ή όφελος από την ψευδορκία αυτή (1711/2011 ΑΠ). Έχει κριθεί δε από τη νομολογία ότι η κατάθεση μάρτυρα ψευδούς γεγονότος κατά τη διενέργεια ένορκης διοικητικής εξέτασης (ΕΔΕ) συνιστά ψευδορκία (1246/2011 ΑΠ). Για την αντικειμενική στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της ψευδορκίας μάρτυρα (άρ. 224 παρ. 2 ΠΚ), απαιτείται διπλή αρμοδιότητα, τόσο δηλ. της Αρχής ενώπιον της οποίας η όρκιση, όσο και αυτής ενώπιον της οποίας θα προσκομιστεί που πρέπει να είναι αρμόδια για την διάγνωση της διαφοράς (20/2009 Σια Εισ Εφ Κέρκυρας).

Λένα Πολύζου

Δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr