Κοινόχρηστα πράγματα – πώς αποκτάται η ιδιότητα του κοινόχρηστου πράγματος

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 966, 967, 968, 972, 1033 και 1192 εδ1 ΑΚ, οι οποίες εφαρμόζονται σύμφωνα με το άρθρο 51 Εισ.Ν.ΑΚ προκειμένου να κριθεί μετά την εισαγωγή του ΑΚ η ιδιότητα ενός πράγματος ως εκτός συναλλαγής ή κοινοχρήστου και συνεπώς ανεπίδεκτου χρησικτησίας, συνάγεται ότι μεταξύ των κοινοχρήστων πραγμάτων περιλαμβάνονται και οι οδοί αδιακρίτως, άρα και οι δημοτικές ή κοινοτικές οδοί, οι οποίες εφόσον δεν ανήκουν σε δήμο ή κοινότητα ή ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανήκουν στο Δημόσιο. Οι δημοτικές ή κοινοτικές οδοί αποκτούν την ιδιότητα του κοινοχρήστου πράγματος α) από το νόμο δηλαδή με το χαρακτηρισμό τους ως οδών από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό διάγραμμα του σχεδίου πόλης, β) από τη βούληση των ιδιοκτητών η οποία πρέπει να γίνει με νομότυπη δικαιοπραξία (όπως διαθήκη ή δωρεά) ή και με παραίτηση από την κυριότητα, με σκοπό να καταστεί το συγκεκριμένο ακίνητο κοινόχρηστο, η οποία όμως παραίτηση πρέπει να γίνει με συμβολαιογραφικό έγγραφο, που θα υποβληθεί σε μεταγραφή και γ) με την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα, την οποία προέβλεπε το προϊσχύον βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο (ν.3 παρ. 2, πανδ 43.7, ν.2 παρ. 8 πανδ. 39.3, ν.28 πανδ. 22.3) και σύμφωνα με την οποία η χρήση του πράγματος από κοινότητα ή δήμο ή από τους δημότες αυτών μπορούσε να προσδώσει σε ακίνητο την ιδιότητα του κοινοχρήστου, εφ’ όσον η αρχαιότητα στην χρήση αυτή, από ευρύτερο, αόριστο αριθμό προσώπων, υπήρξε συνεχής επί δύο γενεές, η κάθε μία των οποίων εκτείνεται σε σαράντα έτη και είχε συμπληρωθεί πριν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα (23-2-1946) ενόψει του ότι ο Κώδικας αυτός δεν αναγνωρίζει το θεσμό της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα ( ΑΠ 451/2015, δημοσίευση ΝΟΜΟΣ). Μετά δε την ισχύ του ΑΚ παρόμοιο αποτέλεσμα μπορεί να επέλθει εμμέσως με την από το άρθρο 281 Α.Κ. ένσταση κατά του ιδιοκτήτη που άφησε το ακίνητο εκτεθειμένο στην κοινή χρήση για πολύ χρόνο, υπό την έννοια βέβαια ότι δεν προσπορίζεται κυριότητα του ακινήτου στον οικείο ΟΤΑ με χρησικτησία, αφού οι ιδιώτες χρήστες του χώρου δεν ασκούν πράξεις νομής για λογαριασμό του οικείου ΟΤΑ, αλλά απλά προστατεύεται η κοινή χρήση έναντι του κυρίου (ΕφΑθ 4595/2008, δημοσίευση ΝΟΜΟΣ).

Εξάλλου η ιδιότητα του πράγματος ως κοινόχρηστου δεν επέρχεται με χρησικτησία ή με παραγραφή της διεκδικητικής αγωγής (ΕφΑΘ 3279/1981, Αρμ 36.197, ΕφΑΘ 3622/1980 ΝοΒ 28.1558). Τέλος ο επικαλούμενος την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα, δηλαδή την αμνημονεύτου χρόνου παράδοση του ακινήτου σε κοινή χρήση, πρέπει να επικαλεστεί και σε περίπτωση αμφισβήτησης να αποδείξει ότι η τωρινή κατάσταση πραγμάτων υπάρχει από χρόνο τόσο ώστε η γενιά ανθρώπων που ζει κατά την εισαγωγή του Α.Κ. και αυτή που αμέσως προηγήθηκε, καθεμία από αυτές διάρκειας σαράντα ετών, να μη γνώρισαν διαφορετική κατάσταση (ΑΠ 831/2014, δημοσίευση ΝΟΜΟΣ).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος,  LL.M

E-mail: info@efotopoulou.gr