Η παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου να προσδιορίσει φόρο
Στα φορολογικά ζητήματα υπάρχουν δυο είδη παραγραφής. Πρώτον η παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου να προσδιορίσει φόρο, τέλος, πρόστιμο κ.λ.π. και δεύτερον η παραγραφή της αξιώσεώς του να εισπράξει το εν στενή εννοία βεβαιωθέν δημόσιο έσοδο (Δημήτρης Τομαράς, Η αναγκαστική είσπραξη δημοσίων εσόδων κατά τον ΚΕΔΕ, σελ. 25).
Αναφορικά με την παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου (συμπεριλαμβάνονται και τα Ν.Π.Δ.Δ.) να προσδιορίσει – βεβαιώσει φόρο σημειώνεται ότι η προθεσμία εντός της οποίας η Διοίκηση καλείται να βεβαιώσει εν ευρεία εννοία το δημόσιο έσοδο λέγεται παραγραφή, η οποία, όμως δεν ταυτίζεται με την παραγραφή των άρθρων 247-249 του ΑΚ, αλλά ομοιάζει περισσότερο με την αποσβεστική προθεσμία του άρθρου 280ΑΚ υπό την έννοια ότι δια της παρελεύσεως της υπό του νόμου προβλεπόμενης προθεσμίας δεν παραγράφεται υπέρ του διοικουμένου η αξίωση του Δημοσίου, κατά τρόπον ώστε να καταλείπεται ατελής ενοχή, αλλ΄ επέρχεται στέρηση του δικαιώματος της διοικητικής αρχής όπως ενεργήσει τον καταλογισμό του φόρου, τέλους, προστίμου κ.λ.π. Δηλαδή μετά την εκπνοή της προθεσμίας ταύτης η Διοιήκηση δεν έχει πλέον εκ του νόμου κατά χρόνον αρμοδιότητα να βεβαιώσει εν ευρεία εννοία το δημόσιο έσοδο. (Δημήτρης Τομαράς, Η αναγκαστική είσπραξη δημοσίων εσόδων κατά τον ΚΕΔΕ, σελ. 28). Με άλλα λόγια, για την έκδοση των διοικητικών πράξεων επιβολής – φόρων ή προστίμων οι φορολογικοί νόμοι τάσσουν ανατρεπτική προθεσμία, μετά την πάροδο της οποίας τα όργανα της φορολογικής αρχής δεν έχουν τη χρονική αρμοδιότητα να προβούν στην έκδοση των σχετικών πράξεων (Θεόδωρος Φορτσάκης, Κατερίνα Σαββαίδου, Φορολογικό Δίκαιο, 4η έκδοση, σελ. 604). Υπό την έννοια αυτή γίνεται λόγος για παραγραφή του δικαιώματος ή της αξίωσης του Δημοσίου προς επιβολή του φόρου ή κατ’ ακριβολογία για εξάντληση της χρονικής αρμοδιότητας. Επομένως η φορολογική παραγραφή είναι η εξάντληση της χρονικής αρμοδιότητας των οργάνων της φορολογικής αρχής, άλλως η έκπτωση του Δημοσίου προς επιβολή του φόρου. Η εν λόγω παραγραφή – εξάντληση προθεσμίας συνεπάγεται την αδυναμία του Δημοσίου να προβεί σε πράξεις επιβολής φόρων και οφειλών, όπως για παράδειγμα η κοινοποίηση στο φορολογούμενο της πράξης επιβολής του φόρου ή προστίμου. Οι δικαιολογητικοί λόγοι της παραγραφής είναι κυρίως η ανάγκη ταχείας εκκαθάρισης των φορολογικών εκκρεμοτήτων για λόγους ορθολογικού προγραμματισμού των δημοσίων εσόδων και εξόδων, καθώς και η ανακούφιση των φορολογικών υπηρεσιών από το φόρτο των βεβαιώσεων, που ανάγονται σε απώτερο παρελθόν, λόγω της αντικειμενικής δυσχέρειας να εξακριβωθούν παρωχημένες φορολογικές καταστάσεις. Εξάλλου δεν πρέπει οι φορολογούμενοι να υφίστανται τις συνέπειες της μη έγκαιρης δραστηριοποίησης των οργάνων της φορολογικής αρχής, με το να υποχρεούνται να διατηρούν για μακρό χρονικό διάστημα βιβλία και στοιχεία προς απόδειξη της φορολογικής τους κατάστασης (Θεόδωρος Φορτσάκης, Κατερίνα Σαββαΐδου, Φορολογικό Δίκαιο, 4η έκδοση, σελ. 605-606). Μάλιστα εν λόγω παραγραφή θα έπρεπε να λαμβάνεται υπ’ όψιν αυτεπαγγέλτως από τα διοικητικά δικαστήρια σε κάθε στάση της δίκης και άνευ προτάσεως του διοικουμένου της ενστάσεως παραγραφής.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι η κείμενη νομοθεσία έχει δημιουργήσει ένα τεχνικό χρονικό διάστημα εντός του οποίου καλεί τη Διοίκηση να δράσει για να βεβαιώσει – προσδιορίσει την οφειλή, έτσι ώστε αυτή να μην διαιωνίζεται στο άπειρο και να προκαλεί οικονομική ανασφάλεια και αβεβαιότητα στον διοικούμενο.
Ελένη Κλουκινιώτη
info@efotopoulou.gr