Άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου – προϋποθέσεις – τι ισχύει στην περίπτωση αλλοδαπών κεφαλαιουχικών εταιρειών

Βασική αρχή του δικαίου των νομικών προσώπων και κυρίως εκείνων που έχουν σωματειακή οργάνωση αποτελεί η περιουσιακή αυτοτέλεια του νομικού προσώπου απέναντι στα μέλη του (αρχή του χωρισμού). Το νομικό πρόσωπο είναι οφειλέτης των δικών του υποχρεώσεων και δανειστής αντιστοίχων δικαιωμάτων του ενώ τα μέλη δεν ευθύνονται για τις υποχρεώσεις του νομικού προσώπου, όπως άλλωστε και το τελευταίο δεν ευθύνεται για τις υποχρεώσεις των μελών του. Για τις εταιρίες αυτό ισχύει κατά κύριο λόγο στην ανώνυμη εταιρία, την ΕΠΕ, και τη ναυτική εταιρία στις οποίες προέχει η σωματειακή οργάνωση. Ωστόσο, αυτός ο διαχωρισμός που δημιουργεί αυτοτελή νομικά κέντρα βουλήσεων και συμφερόντων μπορεί κατά τις περιστάσεις να μην είναι ανεκτός από το δίκαιο, είτε ευθέως με βάση ειδική διάταξη, είτε κατά την καλή πίστη (άρθρα 281, 288, 200 ΑΚ), με αποτέλεσμα την ταύτιση νομικού προσώπου και μελών.

Στην περίπτωση αυτή είναι αναγκαία η άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου (lifting the corporate veil-άρση του εταιρικού πέπλου- ΠΠρ Πειρ 1299/1996 ΔΕΕ 1997. 170, ΠΠρΠειρ 834/1989 ΕΝΔ 17. 302, Θ. Λιακόπουλου, ό.α., σ. 1 επ). Περαιτέρω, για την άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου κεφαλαιουχικής εταιρίας δεν αρκεί απλή μονομετοχική ιδιότητα ούτε η ιδιότητα του φυσικού προσώπου (που είναι ο μοναδικός μέτοχος ή κάτοχος του μεγαλυτέρου μέρους των μετοχών) ως διαχειριστή (ΟλΑΠ 5/1996, ΕλλΔνη 37. 1046), αλλά απαιτείται η συνδρομή πραγματικών περιστατικών που να καταδεικνύουν βούληση για καταστρατήγηση των διατάξεων που αφορούν στα νομικά πρόσωπα (ΠΠρΠειρ 1742/2001, ό.α., Θ. Λιακόπουλο, ό.α., σ. 159 επ. Ν.Ρόκα, Εμπορικές εταιρίες, έκδ. 2η, §32, σ. 166). Έτσι η σύσταση εταιρίας προς άσκηση, μέσω αυτής, οποιασδήποτε δραστηριότητας, δεν οδηγεί αυτή και μόνη σε κατάλυση της αυτοτέλειας της εταιρίας, ακόμα και αν η εταιρία αυτή έχει ένα μόνο μέτοχο – εταίρο, αφού μια τέτοια ενέργεια συνιστά θεμιτή, κατ` αρχήν, μετάθεση των αποτελεσμάτων των δικαιοπραξιών που επιχειρούνται κατ` αυτόν τον τρόπο από το μέτοχο εταίρο στην εταιρία. Εξάλλου, στο δίκαιο, άρση της νομικής προσωπικότητας επιτρέπεται (και επιβάλλεται) αναμφισβήτητα σε περίπτωση που υπάρχει κατάχρηση της νομικής προσωπικότητας, δηλαδή σε περίπτωση που η επίκληση της νομικής προσωπικότητας και του χωρισμού που αυτή συνεπάγεται παρίσταται ως κατάχρηση δικαιώματος κατ` άρθρο 281 ΑΚ (ΠΠρΑθ 739/1998 ΕΕμπΔ 1998. 795 επ.). Κατά τα πορίσματα δε της ελληνικής επιστήμης, κατάχρηση της νομικής προσωπικότητας υπάρχει όταν ο κυρίαρχος εταίρος χρησιμοποιεί τη νομική προσωπικότητα για να καταστρατηγήσει το νόμο, ή για να προκαλέσει δολίως ζημιά σε τρίτο ή για να αποφύγει την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του. Ως περιστατικά ενδεικτικά κατάχρησης της νομικής προσωπικότητας έχουν διατυπωθεί διάφορα κατά περίπτωση, όπως η άσκηση εκ μέρους του εταίρου εμπορίας με παρένθετο πρόσωπο την εταιρία, η παράλληλη διεξαγωγή ομοειδών επιχειρηματικών εργασιών σε εταιρική και ατομική βάση, η εικονικότητα του νομικού προσώπου, η συμπεριφορά του εταίρου που να προκαλεί την εντύπωση της προσωπικής του ευθύνης, ως πλέον αποφασιστικά όμως θεωρούνται η ανεπαρκής χρηματοδότηση της εταιρίας και η σύγχυση της ατομικής και εταιρικής περιουσίας (ΠΠρΑΘ 739/1998, ό.ά., ΠΠρΠειρ 1742/2001, ό.α., Α. Παμπούκη, Η προστασία των δανειστών στις ναυτιλιακές εταιρίες με παραμέριση της νομικής προσωπικότητας, Αρμ 47. 877 επ., ιδίως σ. 855, Θ. Λιακόπουλου, ό.ά., σ. 64 επ).

Τα ανωτέρω εκτεθέντα ισχύουν και στην περίπτωση των αλλοδαπών κεφαλαιουχικών εταιριών που έχουν μεν συσταθεί σύμφωνα με τους νόμους της πολιτείας στην οποία έχουν την καταστατική έδρα τους, πλην όμως εδρεύουν στην πραγματικότητα στην Ελλάδα και δεν έχουν τηρήσει τις διατυπώσεις συστάσεως που προβλέπει το ελληνικό δίκαιο για τις εταιρίες αντιστοίχου τύπου. Και τούτο γιατί οι εταιρίες αυτές (de facto εταιρίες) διέπονται μεν, από το δίκαιο της καταστατικής έδρας τους ως προς τη σύσταση και την ικανότητα δικαίου, ενώ το ζήτημα της ευθύνης των μετόχων ή του ΔΣ ρυθμίζεται από το ελληνικό δίκαιο. Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω, ανεξαρτήτως του αν για τη σύσταση των εν λόγω εταιριών τηρήθηκαν ή όχι οι διατυπώσεις που απαιτούνται κατά το νόμο για τη σύσταση των, οι εταιρίες αυτές έχουν νομική προσωπικότητα και η άρση της αυτοτέλειας του νομικού τους προσώπου δικαιολογείται όταν αποδεικνύεται η καταστρατήγηση αυτή (ΕφΠειρ 403/ 2002, ΕΝΔ 30. 129, ΠΠρΠειρ 1742/2001, ΕΝΔ 29. 204).

 

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr