Υπάρχει «κοινοπραξία» μεταξύ των μελών ενός επιχειρηματικού ομίλου;

Στην υπ’ αριθ. 1245/2014 ο ΑΠ υιοθετεί την άποψη ότι τα μέλη ενός ομίλου επιχειρήσεων μπορεί να αποτελούν κοινοπραξία λόγω της συντονισμένης τους δράσης. Σύμφωνα, όμως, με την άποψη του κ. Ευάγγελου Περάκη, όπως αυτή αποτυπώνεται στο περιοδικό ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ & ΕΤΑΙΡΙΩΝ- Τεύχος 6/2015, Ιούνιος, στην ενότητα: ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ, Ι. Εμπορικό – Οικονομικό Δίκαιο, Εταιρίες , σελ. 618, το σκεπτικό του ΑΠ ενέχει αμφιβολίες για την ορθότητά του, αφού εν πρώτοις ορθά έχει παρατηρηθεί (Τραυλός-Τζανετάτος, ό.π.), ότι η κοινοπραξία υπόκειται σε ad hoc χαρακτηρισμό και δεν μπορεί να αποτελέσει πρότυπο ικανό να αξιοποιηθεί και σε άλλες πολυπλοκότερες επιχειρηματικές δομές, όπως οι όμιλοι επιχειρήσεων.

Περί του ότι η κοινοπραξία είναι προεχόντως εταιρία δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία. Το δέχονται παγίως οι συγγραφείς (βλ. π.χ. Ν. Ρόκα, Εμπορικές εταιρίες, 2012, σελ. 115, Αλεξανδρίδου, Δίκαιο Εμπορικών Εταιριών, 2012, σελ. 219, Αντωνόπουλο, Δίκαιο προσωπικών εταιριών, 2012, σελ. 362, Σινανιώτη-Μαρούδη, Εταιρίες, 2012, σελ. 121, Γ. Σωτηρόπουλο, εις: Ν. Ρόκα (επιμ.), Το δίκαιο των προσωπικών εταιριών, α’, 2001, σελ. 864), καθώς και η νομολογία (βλ. π.χ. ΑΠ Ολ 14/2007 ΝοΒ 2007,2409, ΑΠ 936/2002 ΔΕΕ 2003,539), το αποσαφηνίζει δε πλέον και ο Ν 4072/2012 στο άρθρο 293 («Η κοινοπραξία είναι εταιρία χωρίς νομική προσωπικότητα»). Συνεπώς για να υπάρχει κοινοπραξία θα πρέπει να διαπιστωθεί ότι συντρέχουν τα στοιχεία του άρθρου 741 ΑΚ, κατά το οποίο με τη σύμβαση της εταιρίας δύο ή περισσότεροι έχουν αμοιβαία υποχρέωση να επιδιώκουν με κοινές εισφορές κοινό σκοπό και ιδίως οικονομικό.

Σε αντίθεση με την κοινοπραξία ο όμιλος χαρακτηρίζεται όχι από την affectio societatis, που οδηγεί σε εταιρική σχέση, αλλά από τη σχέση ελέγχου, που συνδέει τα μέλη του – και δεν ενδιαφέρουν εδώ οι διάφορες εκφάνσεις που μπορεί ο έλεγχος αυτός να λάβει. Ο έλεγχος είναι η κινητήρια δύναμη του ομίλου, το στοιχείο που συνδέει τα μέλη του και νοηματοδοτεί την ενιαία τους συμπεριφορά. Η ενιαία αυτή συμπεριφορά δηλ. – όταν υπάρχει – οφείλεται όχι στις σχέσεις μεταξύ των εταιριών-μελών του ομίλου, αλλά στην επιρροή που ασκεί κάποιος στις εταιρίες του ομίλου, την ικανότητά του δηλ. να προσδιορίζει τη συμπεριφορά των εταιριών αυτών. Για το λόγο αυτό ο εφαρμοστής του δικαίου δεν μπορεί να μείνει στη διαπίστωση ότι υπάρχει ενιαία συμπεριφορά των μελών του ομίλου, αλλά θα πρέπει να ανιχνεύσει αν η συμπεριφορά αυτή οφείλεται όχι απλώς στον έλεγχο, αλλά σε κάποια ευθεία έννομη σχέση μεταξύ τους, με την οποία αναλαμβάνουν την υποχρέωση «να επιδιώκουν με κοινές εισφορές κοινό σκοπό ιδίως οικονομικό». Μόνο τότε μπορεί να γίνει λόγος για εταιρία.

Συμπερασματικά: Η εταιρική «διάθεση» (affectio societatis), ως απαραίτητο εννοιολογικό στοιχείο της εταιρικής σύμβασης, δεν οδηγεί απαραίτητα σε έλεγχο. Αλλά και αντίστροφα: Το αν μία συνεστημένη εταιρία ελέγχεται από κάποιο εταίρο ή εταίρους ή το ότι περισσότερες εταιρίες ελέγχονται από τα ίδια πρόσωπα, δεν οφείλεται απαραίτητα σε κάποια affectio societatis, αλλά στη συγκεκριμένη διευθέτηση των εταιρικών σχέσεων. Ο διαπιστούμενος έλεγχος δεν οδηγεί σε ανίχνευση σύμβασης, και μάλιστα εταιρικής, διότι μπορεί να προέκυψε τυχαία, π.χ. διότι εταίρος απέκτησε τη μερίδα και άλλων εταίρων.

Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr