Καλόπιστη διεξαγωγή της δίκης – άρθρο 116 του ΚΠολΔ
Σύμφωνα με το άρθρο 116 του ΚΠολΔ οι διάδικοι, οι νόμιμοι αντιπρόσωποι και οι πληρεξούσιοί τους οφείλουν να τηρούν τους κανόνες των χρηστών ηθών και της καλής πίστης, να αποφεύγουν ενέργειες που φανερά οδηγούν στην παρέλκυση της δίκης, να εκθέτουν τα πραγματικά γεγονότα που αναφέρονται στην υπόθεση, έτσι ακριβώς όπως τα γνωρίζουν, με πληρότητα και σύμφωνα με την αλήθεια, αποφεύγοντας διφορούμενες και ασαφείς εκφράσεις.
Ειδικότερα με την παράγραφο 2 του ιδίου άρθρου, όπως αυτή προστέθηκε με το Ν. 4335/2015 (έναρξη ισχύος από 1-1-2016) γίνεται μνεία στο ότι το δικαστήριο, οι διάδικοι, οι πληρεξούσιοι δικηγόροι και οι νόμιμοι εκπρόσωποι των διαδίκων οφείλουν να συμβάλλουν με την εν γένει δικονομική τους συμπεριφορά και ιδίως με την επιμελή διεξαγωγή της δίκης, την εμπρόθεσμη επιχείρηση διαδικαστικών πράξεων, την έγκαιρη προβολή ισχυρισμών και προσαγωγή αποδεικτικών μέσων στην επίσπευση της δίκης και στην ταχεία επίλυση της διαφοράς.
Προκύπτει δε ότι ειδική έκφανση της καλόπιστης διεξαγωγής της δίκης αποτελεί και η τήρηση του καθήκοντος αληθείας, που συνιστά γνήσια υποχρέωση και όχι απλά δικονομικό βάρος των διαδίκων, των νόμιμων αντιπροσώπων και των πληρεξουσίων τους. Στο περιεχόμενο του καθήκοντος αληθείας υπάγεται και η απαγόρευση προβολής αντιφατικών ισχυρισμών, όταν ο διάδικος που τους προτείνει έχει επίγνωση της αναλήθειας του ενός από αυτούς. Αφορά δε πρωτίστως τους πραγματικούς και όχι τους νομικούς ισχυρισμούς.
Αντιφατικοί είναι οι ισχυρισμοί και δη οι ενστάσεις, όταν οι ιστορικές βάσεις τους αποκλείεται να συνυπάρχουν λογικά, όταν, δηλαδή, αντιφάσκουν μεταξύ τους [Νίκας Πολιτική Δικονομία I παρ. 51 σελ. 560/562/565, ΑΠ 341/2010, ΑΠ 771/2010 ΝΟΜΟΣ & δημ. ΔΕΕ 2011, 1070]. Η νομολογία υιοθετεί ανεπιφύλακτα γνήσιες κυρώσεις μόνο στην περίπτωση των αντιφατικών ισχυρισμών, από τους οποίους κρίνεται μάλιστα απαράδεκτος ο κατά σειρά προβολής μεταγενέστερος ισχυρισμός (ΕρμΚΠολΔ Κεραμέα/Κονδύλη/Νίκα άρθρο 116 παρ. 16 με σχετικές παραπομπές σε νομολογία και αρθρογραφία, Νίκας ό.π., ΑΠ 771/2010 ΝΟΜΟΣ). Ως ορθότερη διατυπώνεται η γνώμη που δέχεται ότι θα πρέπει να απορρίπτονται και οι δύο ισχυρισμοί αν παρά την προσπάθεια του Δικαστηρίου για διασάφηση των ισχυρισμών κατά το άρθρο 236 ΚΠολΔ ο διάδικος δεν προβεί στην άρση της αντίφασης (Γ. Διαμαντόπουλος, Η αντιφατική συμπεριφορά των διαδίκων στην πολιτική δίκη, σελ. 464 επ., Ν. Νίκας, Πολιτική Δικονομία, τ. Ι σελ. 565). Απαράδεκτοι κρίνονται οι ισχυρισμοί μόνο αν προτείνονται σωρευτικά και όχι επικουρικά [Μ. Μαργαρίτης ΕρμΚΠολΔ άρθρο 116 παρ. 6, ΑΠ 110/2008, ΑΠ 1426/2005 Νόμος].
Ως κύρωση επί των παραβάσεων των κανόνων που καθιερώνονται στο άρθρο 116 ΚΠολΔ, η κρατούσα στη νομική φιλολογία άποψη δέχεται το απαράδεκτο ή την ακυρότητα των σχετικών διαδικαστικών πράξεων [ενδεικτικά: Κ. Μπέης, Πολιτική Δικονομία, τ. 3, σελ. 612, ο ίδιος, σε Κ. Μπέη/Κ. Καλαβρό/Σ. Σταματόπουλο, Δικονομία των ιδιωτικών διαφορών, τ. Ι, σελ. 201, όπου αναφέρεται η σχετική δήλωση της αναθεωρητικής επιτροπής (πρακτικά, σελ. 60), Γ. Μητσόπουλου, γνμδ Δ 11 (1980) 216, Ν. Κλαμαρής, Η καταχρηστική άσκησις δικαιώματος εν τω αστικώ δικονομικώ δικαίω τ. ΙΙ, σελ. 484, 495, Ε. Ποδηματά, Ζητήματα εφαρμογής των άρθρων 933 και 936 ΚΠολΔ, σελ. 71 όπου και περαιτέρω παραπομπές], η θέση ωστόσο αυτή δεν γίνεται δεκτή στον Άρειο Πάγο με την επίκληση του άρθρου 20 Σ (βλ. ΑΠ 5/1998 ΕλλΔνη 40 (1999), 57 με παρατηρήσεις Γ. Διαμαντόπουλου).
Περαιτέρω η παράβαση των αρχών του άρθρου 216 ΚΠολΔ συνεπάγεται την επιβολή χρηματικής ποινής τάξης από το Δικαστήριο στο διάδικο που ενήργησε κακόπιστα κατά το άρθρο 205 αρ. 2 ΚΠολΔ, την καταδίκη του στα δικαστικά έξοδα, την υποχρέωση προς αποζημίωση κατά τα άρθρα 914 και 919 ΑΚ καθώς και την υπό προϋποθέσεις ευθύνη του πληρεξουσίου δικηγόρου, ενδεχομένως και την ποινική ευθύνη του παραβάτη, αν πληροί τις προϋποθέσεις της απάτης επί δικαστηρίου (Χ. Απαλαγάκη3, ΕρμΚΠολΔ, 2013, σελ. 289).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr