Νομιμοποιείται να ασκήσει πολιτική αγωγή σε περίπτωση ποινικού αδικήματος που τελείται σε βάρος Δήμου ο κάτοικος αυτού;

Κατά πάγια νομολογία του ΑΠ δεν είναι νοητή παράσταση πολιτικής αγωγής σε ποινική δίκη που αφορά παράβαση ποινικής διάταξης, αντικείμενο προστασίας της οποίας είναι αποκλειστικά το γενικό συμφέρον του κοινωνικού συνόλου. Στις περιπτώσεις αυτές η τυχόν προσβολή και ιδιωτικών συμφερόντων εμφανίζεται ως έμμεση συνέπεια της εγκληματικής πράξης και δε θεμελιώνει δικαίωμα αποζημίωσης ή χρηματικής ικανοποίησης και άρα δεν δικαιολογεί και παράσταση πολιτικής αγωγής.

Έχει κριθεί ότι δεν είναι νόμιμη άσκηση πολιτικής αγωγής σε δίκη κατασκευής αυθαιρέτων (απ 502/1988 ΠοινΧρ ΛΗ’ (1988), 649 επ).

Επιπρόσθετα και με βάση το σκεπτικό έτερης νεότερης απόφασης (462/2003 ΑΠ (ΠΟΙΝ), δημ. Nomos) έχουν κριθεί επί του θέματος τα κάτωθι:

Κατά το άρθρο 63 Κ.Π.Δ. «η πολιτική αγωγή για την αποζημίωση και την αποκατάσταση από το έγκλημα και για τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης μπορεί να ασκηθεί στο ποινικό δικαστήριο από τους δικαιουμένους σύμφωνα με τον αστικό κώδικα». Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι η πολιτική αγωγή είναι δυνατόν να ασκηθεί και ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου, ο δε δικαιούμενος δια της παραστάσεώς του αποβλέπει να ικανοποιηθεί ταχύτερον και λυσιτελέστερον, οσάκις εκ της εις βάρος του αδίκου πράξεως επέρχεται βλάβη. Δικαιούμενοι δε να παρασταθούν ως πολιτικώς ενάγοντες, θεωρούνται οι «αμέσως» εκ της πράξεως παθόντες, όχι όμως και οι εμμέσως φερόμενοι ως ζημιωθέντες. Συνεπώς επί τελεσθέντος αδικήματος εις βάρος Δήμου, παθών θεωρείται το νομικό πρόσωπο του Δήμου και δεν συμπεριλαμβάνονται οι κάτοικοι-δημότες αυτού, μη νομιμοποιούμενοι σε παράσταση πολιτικής αγωγής (Βλ. Α.Π. 917/1996 Ποιν. Χρ. ΜΖ/412, Α.Π. 713/98 Ποιν. Χρ. ΜΘ/243, Α.Π.917/95 Ποιν. Χρ. ΜΕ/1443, Βασ. Οικονομίδη: «Ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση στην πολιτική αγωγή» Ποιν. Χρ. ΝΑ/200, 206 και 207, ΄Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη: «Η πολιτική αγωγή στην ποινική δίκη» σελ. 55, 66 και 142 επόμ. ). Στην υπό κρίση υπόθεση ασκήθηκε ποινική δίωξη για παράνομη κατάληψη δημοτικού κτήματος και συγκεκριμένα κοινόχρηστου χώρου του Δήμου ………….(΄Αρθ.23 παρ. 1 του Α.Ν. 1539/1938, όπως αντικ. με άρθ. 1 παρ. 2 Α.Ν. 263/1968, σε συνδ. άρθ. 1 Ν.Δ. 31/1968 και άρθ. 3 παρ. 11 Ν.2307/1995). Σύμφωνα δε με τη μείζονα σκέψη, το έγκλημα αυτό στρέφεται κατά του νομικού προσώπου του Δήμου ……… .Συνεπώς μόνον ο ως άνω Δήμος, ως «άμεσα βλαπτόμενος», μπορεί να παρασταθεί ως πολιτικώς ενάγων και όχι η αναιρεσείουσα, έστω και αν θίγεται έμμεσα από την αξιόποινη πράξη (Αd Hoc: Α.Π. 917/1996 Ποιν. Χρ. ΜΖ/412).

Κριτήρια για την αμεσότητα της ζημίας παρατίθενται στη θεωρία από την κ. Ψαρούδα – Μπενάκη (Η πολιτική αγωγή στην ποινική δίκη, 1982), σύμφωνα με την οποία υπάρχουν δύο βασικοί περιορισμοί, στους οποίους πρέπει να αναφερόμαστε όταν κάνουμε λόγο για το «άμεσο» της ζημίας. Πρόκειται αφενός για την προσωπική σχέση του ζημιωθέντος με το δικαζόμενο έγκλημα και αφετέρου για το προστατευτικό εύρος του ποινικού νόμου που παραβιάσθηκε.

Από το πρώτο προκύπτει ότι άμεση ζημία υφίσταται μόνο αυτός, ο οποίος επλήγη από το έγκλημα ευθέως και προσωπικά. Αυτό επιβάλλεται από την ίδια τη φύση της ποινικής δίκης, η οποία έχει ως σημείο αναφοράς το έγκλημα και δεν επιτρέπεται να καταστεί απλώς εναλλακτικός τρόπος διευθέτησης ιδιωτικών συμφερόντων.

Από το δεύτερο προκύπτει ότι μόνο η ζημία που προκλήθηκε από το έγκλημα, το οποίο και αποτελεί αντικείμενο της ποινικής δίκης, μπορεί να θεωρηθεί ως άμεση ζημία.  Ως παραδείγματα περιπτώσεων ζημίας έμμεσης, αναφέρονται η φθορά ιδιοκτησίας που προκαλείται από την πτώση οικοδομής, όταν στη σχετική δίκη κατηγορείται ο πολιτικός μηχανικός για ανθρωποκτονία, η προσβολή της τιμής τρίτου λόγω ψευδούς κατάθεσης σε δίκη, στην οποία δε συμμετείχε, όταν η πράξη δικάζεται μόνο ως ψευδορκία και όχι ως προσβολή της τιμής κ.λ.π.

Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr