Τοπική αρμοδιότητα δικαστηρίου. Έδρα νομικού προσώπου ως εναγόμενου. Δεν είναι καθοριστική η έδρα που τυπικά αναγράφεται στο καταστατικό, αλλά η πραγματική έδρα, που συμπίπτει με τον τόπο όπου λειτουργεί η διοίκηση αυτού
Η κατά τόπον αρμοδιότητα του δικαστηρίου, που προσδιορίζεται από τα άρθρα 22 έως 41 ΚΠολΔ (νόμιμη δωσιδικία), αποτελεί διαδικαστική προϋπόθεση της δίκης και ο ενάγων βαρύνεται με την επίκληση (άρθρο 216 παρ. 2 εδαφ. β` ΚΠολΔ) και την απόδειξη των στοιχείων εκείνων, που θεμελιώνουν την αρμοδιότητα αυτή, την οποία το Δικαστήριο εξετάζει και αυτεπαγγέλτως κατ’ άρθρο 46 ΚΠολΔ (ΕφΛαρ 833/2006, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 25 του ΚΠολΔ τα μη φυσικά πρόσωπα που έχουν ικανότητα να είναι διάδικοι, υπάγονται στην αρμοδιότητα του δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η έδρα ή υποκατάστημα τους, εφόσον πρόκειται για διαφορές που αφορούν την εκμετάλλευση του. Κατά το άρθρο δε 10 του ΑΚ, η ικανότητα του νομικού προσώπου ρυθμίζεται από το δίκαιο της έδρας του.
Κατά την αληθή έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης, ως έδρα του νομικού προσώπου από την οποία, κατ’ άρθρο 3 παρ. 1 του ΚΠολΔ, προσδιορίζεται, εκτός άλλων, η αρμοδιότητα και η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου, νοείται η πραγματική έδρα, δηλαδή ο τόπος όπου πράγματι ασκείται η διοίκηση του και όχι ο τυχόν διάφορος τόπος που κατονομάζεται απλώς ως έδρα στο καταστατικό του (καταστατική έδρα). Και προκειμένου περί ανωνύμου εταιρείας, που κατά νόμο είναι εμπορική, ο τόπος όπου ασκείται από τη διοίκηση της η εμπορία και η διενέργεια των εμπορικών συναλλαγών της (ΕφΑθ 4332/2011, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ», Κεραμέα-Κονδύλη-Νίκα Ερμ. Κ.Πολ.Δ. στο άρθρο 25 αρ.3, Βαθρακοκοίλη Ερμ. Κ.Πολ.Δ. στο άρθρο 25 αρ. 9 , πρβλ. επί ναυτιλιακής εταιρείας ΟλΑΠ 2/1999 ΕλΔ 1999.271).
Σε απόλυτη συνέπεια των ως άνω έχει κριθεί σχετικά ότι: η αλλοδαπή τυπικά εταιρεία, της οποίας η διοίκηση ασκείται στην Ελλάδα, όπου βρίσκεται η πραγματική της έδρα, μπορεί αρμοδίως να ενάγει ή ενάγεται και γενικότερα να παρίσταται ως διάδικος ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων (άρθρα 62, 64, 66 ΚΠολΔ) εφόσον αυτή αναπτύσσει τη δραστηριότητα της στην Ελλάδα (ΑΠ 1309/1991 ΕλΔ 1992 1181, ΕφΑΘ 175/1988 ΝοΒ 1988 926), δεδομένου ότι ειδικότερα η αρμοδιότητα και η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων καθορίζεται βάσει του τόπου της πραγματικής έδρας της εναγομένης αλλοδαπής εταιρείας (ΟλΑΠ 2/2003 ΕλΔ 2003 388, ΟλΑΠ 2/1999 ΕΝΔ 1999 81), η οποία θεωρείται, αφού δεν έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις ιδρύσεώς της που επιτάσσει το ελληνικό δίκαιο, ως άκυρη και «εν τοις πράγμασι» ομόρρυθμη εταιρία με ευθύνη του εμφανιζομένου ως ομορρύθμου εταίρου της (ΑΠ 803/2010, ΑΠ 812/2008 Ηλεκτρονική Συλλογή «ΝΟΜΟΣ»), μετόχου και νόμιμου εκπροσώπου τους, μάλιστα δε εις ολόκληρον μ’ αυτή κατ` άρθρο 22 ΕμπΝ (ΕφΠειρ 549/2007 ΔΕΕ 2006 1027, ΕφΠειρ 277/2005 ΠειρΝομ 2005 304, ΕφΠειρ 849/2004 ΕΝΔ 2005 26).
Εξάλλου, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 25 παρ. 2 του ΚΠολΔ, σύμφωνα με την οποία τα μη φυσικά πρόσωπα που έχουν ικανότητα να είναι διάδικοι υπάγονται στην αρμοδιότητα του δικαστηρίου, στην περιφέρεια του οποίου έχουν την έδρα τους, για τις διαφορές που απορρέουν από την αυτοτελή δράση του τυχόν υπάρχοντος υποκαταστήματος, τα νομικά πρόσωπα δωσιδικούν και στα δικαστήρια της περιφέρειας του υποκαταστήματος αυτού (βλ. ΕφΘεσ.175/2012 Τρ. Ν. Πλ. ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ. 2306/2003 αδημ. προσκομιζόμενη, ΕφΘεσ. 1951/1988 Αρμ 1988. 1217, ΕφΑθ 614/1976 ΕΕμπΔ 1976. 593, Νίκα, στην ΕρμΚΠολΔ Κεραμέα/Κονδύλη/Νίκα, 2000, άρθρο 25, αριθ. 4, σελ. 67). Για την πλήρωση της έννοιας του υποκαταστήματος απαιτείται άσκηση εμπορίας ή διενέργεια συναλλαγών σε άλλο τόπο με ίδιο υπαλληλικό προσωπικό (βλ. ΕφΑθ 5779/1982 ΕλλΔνη 1982. 606, Νίκα, ό.π., αριθμ. 5, σελ. 68).
Κωνσταντίνα Πουρνάρα
Δικηγόρος