Κοινωνία μεταξύ των συγκυριών ή συγκληρονόμων επί ιδίου πράγματος – Δικαιώματα των λοιπών κοινωνών σε περίπτωση αποκλειστικής χρήσης του κοινού πράγματος από έναν απ’ αυτούς
Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 786, 787, 961 και 962 ΑΚ προκύπτει ότι, σε περίπτωση αποκλειστικής χρήσης του κοινού πράγματος από τον ένα των κοινωνών, δικαιούνται οι άλλοι, και αν ακόμη δεν πρόβαλαν αξίωση για σύγχρηση, να απαιτήσουν, από εκείνον που έκανε αποκλειστική χρήση, ανάλογη μερίδα από το όφελος, το οποίο αποκόμισε από αυτήν την αιτία και συνίσταται στην αξία χρήσης του κοινού (ΑΠ 1480/2002 ΕλλΔνη 2001.670, ΑΠ 1671/1995 ΕλλΔνη 39.367, ΑΠ 554/1998, ΕλλΔνη 39.1317), προκειμένου δε περί αστικού ακινήτου, το οποίο εκ κατασκευής προορίζεται για κατοικία, το όφελος συνίσταται στην κατά το χρόνο της αποκλειστικής χρήσης μισθωτική αξία της μερίδας των άλλων κοινωνών, η οποία αποτελεί και την αποδοτέα ωφέλεια (ΑΠ 231/2004, ΕλλΔνη 2005, 146, ΑΠ 74/2004, ΕλλΔνη 2004.780) και η οποία θέλει κριθεί βάσει των μισθωτικών συνθηκών, που επικρατούν κατά το χρόνο της χρήσης και ανάλογα με την κατάσταση του πράγματος, λαμβανομένης υπόψη και της αξίας της χρήσης των οικοδομημάτων, που βρίσκονται στο ακίνητο, εφόσον αυτά αποτελούν συστατικά αυτού (ΕφΘεσ 176/2008, δημοσ. ΝΟΜΟΣ). Αναλογικά το ίδιο γίνεται δεκτό όσον αφορά τα αγροτικά ακίνητα (ΑΠ 1671/1995 ό.π., ΕφΑθ 1303/1998, ΕλλΔνη 39.649).
Εξάλλου, κατά την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 787 ΑΚ, κάθε κοινωνός έχει δικαίωμα να κάνει χρήση του κοινού αντικειμένου, εφόσον αυτή δεν εμποδίζει τη σύγχρηση των λοιπών. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι σε περίπτωση που κάποιος κοινωνός αποστερεί τον άλλο παρανόμως από τη χρήση του κοινού και την απόλαυση των από αυτό ωφελειών, όπως, όταν αυθαιρέτως εμποδίζει τον συγκοινωνό στη χρήση του κοινού, ο κοινωνός που κάνει με τον τρόπο αυτόν αποκλειστική χρήση του πράγματος, υποχρεούται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 297, 298 και 914 επ. του ΑΚ, να αποζημιώσει τον βλαπτόμενο από την παραπάνω πράξη κοινωνό, λόγω αδικοπραξίας. Η αποζημίωση δε αυτή περιλαμβάνει την αποκατάσταση της θετικής και αποθετικής ζημίας του βλαπτομένου (ΑΠ 362/2010, ΑΠ 953/2006), όπως τους πολιτικούς καρπούς, δηλαδή τα μισθώματα, τα οποία ο αποβληθείς συγκύριος θα εισέπραττε κατά το ανήκον στο εξ αδιαιρέτου ποσοστό του, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων (ΕφΘεσ 176/2008, ό.π.).
Περαιτέρω, από τις αυτές ως άνω διατάξεις σε συνδυασμό με αυτές των άρθρων 974, 980-984, 994, 1113 και 1884 ΑΚ, που εφαρμόζονται στην κοινωνία μεταξύ των συγκυριών ή συγκληρονόμων επί ιδίου πράγματος, συνάγεται η αρχή ότι ο συγκοινωνός λογίζεται νεμόμενος το κοινό πράγμα επ’ ονόματι και των λοιπών, κατά των οποίων δεν μπορεί να αντιτάξει αποσβεστική ή κτητική παραγραφή, πριν καταστήσει σ’ αυτούς γνωστή την απόφαση του ότι του λοιπού νέμεται το επί πλέον της μερίδας του, ή ολόκληρο το κοινό, αποκλειστικά και μόνον στο δικό του όνομα και για δικό του λογαριασμό ως κύριος. Η γνωστοποίηση αυτή μπορεί να γίνει είτε ρητώς, είτε με πράξεις που υποδηλώνουν τέτοια απόφαση, δεν απαιτείται δε όταν οι συγκοινωνοί είχαν λάβει με οποιονδήποτε τρόπο γνώση της απόφασης του κοινωνού να νέμεται ολόκληρο το κοινό για δικό του λογαριασμό (ΑΠ 319/2012, ΑΠ 1175/2012, ΑΠ 449/2011, δημοσ. ΝΟΜΟΣ), ή, στην περίπτωση εκούσιας παράδοσης της νομής μετά από άτυπη δωρεά, διανομή ή πώληση μεταξύ των συγκυριών, εφόσον έκτοτε ο κάτοχος του κοινού ακινήτου σαφώς εκδηλώνει τη βούλησή του να νέμεται αυτό αποκλειστικά για δικό του λογαριασμό (ΑΠ 824/2014, δημοσ. ΝΟΜΟΣ).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος