Κόστος και κίνδυνος μεταφοράς των βλαστικών κυττάρων – μία ενδιαφέρουσα μελέτη της κ. Καλαμπούκα – Γιαννοπούλου Π., Η υποχρέωση ενημέρωσης και η ευθύνη του φορέα αποθήκευσης βλαστικών κυττάρων, δημ. ΕφΑΔ 2014 361 επ.
Στις μέρες μας, ολοένα και περισσότερο παρατηρείται το φαινόμενο νέο ζευγάρι, που περιμένει παιδί, να ενδιαφέρεται να μάθει για τις τράπεζες φύλαξης βλαστοκυττάρων και τη χρησιμότητα αυτών και κυρίως για τη πιθανότητα που κάτι ενδεχομένως πάει στραβά στη συνεργασία του με την τράπεζα. Ενδιαφέρον, όμως, μεταξύ άλλων, παρουσιάζει η συζήτηση που σχετίζεται με το κόστος μεταφοράς και κυρίως με τον κίνδυνο μεταφοράς των βλαστικών κυττάρων.
Στις ιδιωτικές τράπεζες τα έξοδα μεταφοράς κατά την προμήθεια-συλλογή του Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος (στο εξής ΟπΑ) αλλά και κατά την παράδοσή του στο νοσοκομείο ή σε κέντρο όπου τυχόν γίνει η μεταμόσχευση, σύμφωνα με εκτέλεση συμβατικού όρου, γίνεται χωρίς καμία επιβάρυνση των δικαιούχων, εφόσον το Κέντρο Μεταμόσχευσης βρίσκεται στην Ελλάδα. Εάν το κέντρο βρίσκεται εκτός Ελλάδας, οι γονείς θα επιβαρύνονται μόνο με το κόστος της ταχυμεταφοράς.
Αντίθετα, στις δημόσιες τράπεζες τα έξοδα και άρα και ο κίνδυνος μεταφοράς βαρύνει αποκλειστικά τους δικαιούχους των βλαστοκυττάρων. Συνεπώς, δεν μπορούν να αναζητηθούν ευθύνες από τη δημόσια τράπεζα στην περίπτωση π.χ. που το ΟπΑ έφτασε αργά στην τράπεζα και εκ του γεγονότος αυτού κρίθηκε ακατάλληλο προς φύλαξη ή στην περίπτωση που χάθηκε ή καταστράφηκε πλήρως ή μερικώς κατά τη μεταφορά. Το ίδιο όμως δεν μπορεί να ισχύει για την ιδιωτική τράπεζα. Τέλος, το αίμα που συλλέγεται από τον ομφάλιο λώρο κατά τον τοκετό πρέπει να οδηγηθεί προς επεξεργασία στις τράπεζες εντός 24 ωρών. Αν αυτό δεν συμβεί, οι πιθανότητες να καταστραφεί είναι πολύ μεγάλες[1].
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει κενό εφαρμογής ειδικών διατάξεων, οπότε πρέπει να τύχουν εφαρμογής άλλες γενικές διατάξεις ή οι ρυθμίσεις για την προστασία του καταναλωτή και ειδικότερα του άρθρου 8 του ν. 2251/1994, καθόσον ο δότης δεν προστατεύεται εάν κάποια από τις τεχνικές προδιαγραφές ή τους ελέγχους δεν διενεργηθεί ή δεν τηρηθεί σωστά, ή εάν ο δότης δεν ενημερωθεί πλήρως. Διότι οι κυρώσεις που αναφέρονται στο π.δ. 26/2008 είναι οι ίδιες με αυτές που εφαρμόζονται στο άρθρο 20 του ν. 2737/1999 «Μεταμοσχεύσεις ανθρωπίνων ιστών και οργάνων και άλλες διατάξεις» και στα άρθρα 26 και 27 του ν. 3305/2005 για την «Εφαρμογή της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής» και αφορούν κυρίως ποινές σχετικά με τη χορήγηση βλαστοκυττάρων για ερευνητικούς σκοπούς και με οικονομικό αντάλλαγμα χωρίς άλλες ειδικές προβλέψεις σχετικά με τις προδιαγραφές λειτουργίας και τους όρους φύλαξης και απόδοσής τους. Δεδομένου δε ότι ο δότης αυτόλογης χρήσης πληροί όλα τα στοιχεία της έννοιας του καταναλωτή, αφού είναι τελικός αποδέκτης και σε κάθε περίπτωση αποκλειστικά και μόνο φυσικό πρόσωπο που δρα έξω από τον κύκλο των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων, η δε τράπεζα παρέχει υπηρεσίες και άρα υπόκειται στις ρυθμίσεις του άρθρου 8 του ν.2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ευθύνεται για κάθε περιουσιακή ζημία ή ηθική βλάβη που προκάλεσε παράνομα και υπαίτια με πράξη ή παράλειψή της, φέροντας η ίδια το βάρος απόδειξης για την έλλειψη παρανομίας και υπαιτιότητάς της. Μπορούν δηλ. να συντρέχουν τόσο η υπαιτιότητα με τη μορφή του δόλου ή της αμέλειας και την έννοια του υποκειμενικού πταίσματος, όσο και η παρανομία ως έννοια του άρθρου 914 ΑΚ δηλ. ως αδικοπρακτική ευθύνη στην οποία περιλαμβάνεται και η συμπεριφορά, που χωρίς να αντίκειται σε συγκεκριμένη διάταξη νόμου, παραβιάζει τη γενική υποχρέωση πρόνοιας και ασφάλειας στις συναλλαγές[2]. Παράλληλα, όμως, βρίσκουν έρεισμα και οι λοιπές διατάξεις περί προστασίας καταναλωτών στα θέματα της πλήρους και κατανοητής ενημέρωσης, της κυκλοφορίας ελαττωματικού προϊόντος αλλά και της διαφήμισης.
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος
[1] Βλ. «Καθημερινή» 25/7/2007, άρθρο του Μιχάλη Πιτσιλίδη, ο οποίος πήρε συνέντευξη από τους: Στέλιο Γραφάκο, παιδίατρο-αιματολόγο, διευθυντή της Μονάδας Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία», Αικατερίνη Σταυροπούλου-Γκίκα, διευθύντρια του Ανοσολογικού Τμήματος και Εθνικού Κέντρου ιστοσυμβατότητας στο «Γ. Γεννηματάς», διευθύντρια της Τράπεζας Βλαστικών Κυττάρων του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, Ανδρέα Παπασάββα, υπεύθυνος του Εργαστηρίου Ελληνικής Τράπεζας Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος.
[2] Αλεξανδρίδου Ε., Δίκαιο προστασίας καταναλωτή, 2008, 446.