Η δυνατότητα εξέτασης ως μάρτυρα του ανακριτικού υπαλλήλου τόσο στην ποινική όσο και στην πολιτική δίκη
Στο άρθρο 211 του ΚΠΔ ορίζονται ποιοι μάρτυρες δεν μπορούν να εξεταστούν στο ακροατήριο, με επαπειλούμενη κύρωση την ακυρότητα της διαδικασίας, και προβλέπονται τα κάτωθι: «Μη εξεταζόμενοι ως μάρτυρες στο ακροατήριο.- Με ποινή ακυρότητας της διαδικασίας δεν εξετάζονται ως μάρτυρες στο ακροατήριο: α) όσοι άσκησαν εισαγγελικά ή ανακριτικά καθήκοντα ή έργα γραμματέα της ανάκρισης στην ίδια υπόθεση β) όσοι κηρύχθηκαν ένοχοι για την πράξη που εκδικάζεται, και αν ακόμα δεν τους επιβλήθηκε ποινή».
Μεταξύ αυτών που δεν μπορούν να καταθέσουν ως μάρτυρες είναι και οι ανακριτικοί υπάλληλοι, όσοι δηλ. άσκησαν ανακριτική ή προανακριτικά καθήκοντα στην ίδια υπόθεση (ΑΠ 34/2003). Η απαγόρευση για τον ανακριτικό υπάλληλο ισχύει ανεξαρτήτως αν ενήργησε, κατόπιν μηνύσεως κατά παραγγελία του Εισαγγελέα είτε αυτεπαγγέλτως (άρθρο 243 παρ. 2 του ΚΠΔ), ανακριτικές πράξεις προς βεβαίωση του εγκλήματος και εξακρίβωση της ενοχής ή μη του κατηγορουμένου. Ως ανακριτικά καθήκοντα νοούνται επί παραδείγματι η εξέταση του μάρτυρα, η λήψη απολογίας, η διενέργεια αυτοψίας ή έρευνας κλπ, όχι όμως η σύνταξη απλώς της έκθεσης κατάθεσης της έγκλησης.[1]
Εκ των ανωτέρω απορρέει πως δεν είναι δυνατόν να καταθέσουν ως μάρτυρες, επαπειλούμενης της ποινής της σχετικής ακυρότητας, όλοι οι δικαστικοί λειτουργοί που συνέπραξαν στην υπόθεση αλλά κυρίως τα αστυνομικά όργανα που υπέγραψαν τις σχετικές εκθέσεις (λ.χ εξέταση μάρτυρα, έκθεση έρευνας, αυτοψίας κλπ). Ωστόσο αν τα ανακριτικά όργανα δεν υπέγραψαν κάποια έκθεση, αλλά είχαν ενεργό ρόλο στη διενεργηθείσα προανάκριση είναι επιτρεπτό να καταθέσουν ενώπιον του δικαστηρίου στο πλαίσιο αστυνομικής προανάκρισης.[2]
Διαφορετικά είναι τα πράγματα στην πολιτική δίκη. Στο άρθρο 400 του ΚΠολΔ ορίζεται: «Δεν εξετάζονται, όταν κληθούν ως μάρτυρες,1) οι κληρικοί, δικηγόροι, συμβολαιογράφοι, γιατροί, φαρμακοποιοί, νοσοκόμοι, μαίες, οι βοηθοί τους, καθώς και οι σύμβουλοι των διαδίκων, για τα πραγματικά γεγονότα που τους εμπιστεύτηκαν ή που διαπίστωσαν κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους για τα οποία έχουν καθήκον εχεμύθειας, εκτός αν το επιτρέψει εκείνος που τους τα εμπιστεύθηκε και εκείνος τον οποίο αφορά το απόρρητο,2) δημόσιοι υπάλληλοι και στρατιωτικοί εν ενεργεία ή όχι, για πραγματικά γεγονότα για τα οποία υπάρχει καθήκον εχεμύθειας, εκτός αν ο αρμόδιος υπουργός επιτρέψει να εξεταστούν».
Από την υποχρέωση μαρτυρίας εξαιρούνται οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι κρατικοί λειτουργοί, μόνο όμως για γεγονότα για τα οποία υπάρχει καθήκον εχεμύθειας. Στην κατηγορία αυτή εμπίπτουν όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι αλλά και οι κρατικοί λειτουργοί (υπουργοί, βουλευτές, δικαστές) οι στρατιωτικοί όλων των όπλων και των σωμάτων, όσοι υπηρετούν στα σώματα ασφαλείας (αστυνομία, λιμενικό) και οι υπάλληλοι των ΝΠΔΔ, όπως επίσης και οι ένορκοι και οι διαιτητές όσον αφορά το απόρρητο των διασκέψεων αλλά και οι δημόσιοι υπάλληλοι και κρατικοί λειτουργοί που υπηρετούν στο εξωτερικό. Τα πρόσωπα αυτά μπορούν πάντως να καταθέσουν για γεγονότα για τα οποία δεν υφίσταται το κρατικό απόρρητο,[3] και δεν ισχύει στην πολιτική δίκη η εξαίρεση της εξέτασης ως μαρτύρων, με επαπειλούμενη ποινή την σχετική ακυρότητα, των ανακριτικών υπαλλήλων, που εφαρμόζεται επί της ποινικής διαδικασίας.
Κατερίνα Μπασιαρίδου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr
[1] βλ. Λάμπρος Μαργαρίτης, Κώδικας Ποινικής Δικονομίας, Ερμηνεία Κατ’ άρθρο, Τόμος Πρώτος, Νομική Βιβλιοθήκη, σελ. 781-782.
[2] Βλ. Αδάμ Χ. Παπαδαμάκης, Ποινική Δικονομία, θεωρία-Πράξη-Νομολογία, Β’ έκδοση, εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα-Θεσσαλονίκη, σελ. 470.
[3] Βλ. Χαρούλα Απαλλαγάκη, Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, ερμηνεία κατ’ άρθρο, άρθρα 1-590, 4η έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, σελ.1063.