Αρμόδιο καθ’ ύλην δικαστήριο για την εκδίκαση της αγωγής λογοδοσίας – Η περίπτωση της αδιαίρετης «υποχρέωσης» προς λογοδοσία του διαχειριστή εταίρου (βλ. υπ’ αριθ. 1154/2015 απόφαση του ΜΠΡ ΘΕΣΣΑΛ, δημ. ΕλλΔνη 2016, 863=ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ)
Κατά τη διάταξη του άρθρου 303 ΑΚ, όποιος έχει τη διαχείριση μιας ολικά ή μερικά ξένης υπόθεσης, εφόσον η διαχείριση συνεπάγεται εισπράξεις και δαπάνες, έχει υποχρέωση να λογοδοτήσει και προς τούτο οφείλει να ανακοινώσει στον δεξίλογο λογαριασμό που να περιέχει αντιπαράθεση των εσόδων και εξόδων, καθώς και ό,τι προκύπτει από την αντιπαράθεση αυτή και να επισυνάψει τα δικαιολογητικά, εφόσον συνηθίζονται. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, με την οποία καθιερώνεται η γενική υποχρέωση για εξώδικη ή δικαστική λογοδοσία εκείνου, στο πρόσωπο του οποίου συγκεντρώνονται οι προϋποθέσεις του νόμου, και ρυθμίζεται ο τρόπος, κατά τον οποίο θα εκπληρωθεί στην πράξη η υποχρέωση λογοδοσίας, ο δοσίλογος οφείλει να ανακοινώσει στον δεξίλογο έγγραφο λογαριασμό για τις διαχειριστικές πράξεις και για τον χρόνο για τον οποίο ζητείται η λογοδοσία, όπου πρέπει να αναγράφονται λεπτομερώς τα έσοδα και έξοδα που έχουν πραγματοποιηθεί κατά τον χρόνο της διαχείρισης, καθώς και το κατάλοιπο που προκύπτει από τη διαφορά των δύο σκελών του λογαριασμού, ακόμη δε να επισυνάψει και τα δικαιολογητικά έγγραφα, εφόσον συνηθίζονται.
Εάν ο δοσίλογος δεν προβαίνει εξωδίκως σε ανακοίνωση προς τον δεξίλογο λογαριασμού ή εάν ο λογαριασμός που ανακοίνωσε ο δοσίλογος δεν είναι κανονικός κατά τους όρους και τον τύπο που αναφέρθηκαν, δεν εκπληρώνεται η παραπάνω υποχρέωση του δοσιλόγου, ο δε δεξίλογος δικαιούται να επιδιώξει την εκπλήρωση της υποχρέωσης του δοσιλόγου περί ανακοινώσεως του λογαριασμού με αγωγή, στην οποία εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 473-477 ΚΠολΔ. Για την πληρότητα της ιστορικής βάσης της αγωγής αυτής αρκεί το γεγονός ότι ο δοσίλογος διαχειρίστηκε υπόθεση ολικά ή μερικά του δεξιλόγου με βάση οποιαδήποτε μεταξύ τους έννομη σχέση (ΑΠ 977/1997 ΝοΒ 46. 347, ΕφΑΘ 5884/2001 ΕλλΔνη 43. 836, ΕφΘεσ 109/2004 ΕπισκΕΔ 2004. 475).
Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 754 § 1ΑΚ ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του διαχειριστή εταίρου εφαρμόζονται ανάλογα οι περί εντολής διατάξεις των άρθρων 714-723 ΑΚ, ενώ, κατά το άρθρο 718 ΑΚ, ο εντολοδόχος υποχρεούται να παρέχει στον εντολέα πληροφορίες για την υπόθεση που του ανατέθηκε, μετά δε το πέρας της εντολής οφείλει λογοδοσία. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι και ο διαχειριστής ομόρρυθμης ή ετερόρρυθμης εμπορικής εταιρίας, μετά τη λήξη της διαχείρισης ή και πριν από αυτή, αν αυτό ορίζεται από την εταιρική σύμβαση ή συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 762 ΑΚ, υποχρεούται σε λογοδοσία προς τους λοιπούς μη διαχειριστές εταίρους, σε περίπτωση δε αρνήσεως μπορεί να εξαναγκασθεί με την actio pro socio (ΕφΑΘ 5284/1984 ΝοΒ 33. 814, ΠΠρΗρακλ 537/2000 ΤΝΠ-Νόμος). Περαιτέρω, ούτε από τις διατάξεις των άρθρων 777, 778 ΑΚ, ούτε από κάποια άλλη διάταξη συνάγεται ότι, μετά τη θέση της ομόρρυθμης ή ετερρόρυθμης εταιρίας υπό εκκαθάριση λόγω λύσεως, κωλύεται προ του πέρατος αυτής η έγερση αγωγής περί λογοδοσίας υπό των εταίρων κατά του διαχειριστή ή ότι καθίσταται απαράδεκτη η συζήτηση αυτής (ΑΠ 1091/1975 ΝοΒ 24. 399, ΕφΑΘ 399/2002 ΕπισκΕΔ 2002, 575). Αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας μη διαχειριστές εταίροι, η υποχρέωση του διαχειριστή προς λογοδοσία, ως θετική παροχή «επί το ποιήσαι» είναι αδιαίρετη (Π. Βάλληνδας, ΕρμΑΚ στο άρθρο 480, αριθ. 19, Γεωργιάδης/Σταθόπουλος, Αστικός Κώδικας στο άρθρο 480 αριθ. 8). Έτσι, ο κάθε μη διαχειριστής εταίρος μπορεί, ασκώντας την actio pro socio να εναγάγει τον διαχειριστή – εκκαθαριστή εταίρο προς παροχή λογοδοσίας. Δεν μπορεί όμως αυτός να αξιώσει με την παραπάνω αγωγή την παροχή λογοδοσίας μόνο για τον εαυτό του, γιατί δικαιούται να απαιτήσει μόνο την προς όλους, μη διαχειριστές εταίρους, λογοδοσία (ΑΠ 1625/1995 ΕλλΔνη 39. 108, ΕφΘεσ 828/2008 Αρμ 2009. 1874, ΕφΑΘ 5284/1984 ό.π., όπου και παραπομπές στη νομολογία και θεωρία, ΠΠρΗρακλ 537/2000 ό.π., Ανδρουτσόπουλος, Η εκκαθάριση των προσωπικών εταιριών, 1971, σελ. 234, Καυκάς, ΕνοχΔ, έκδοση Δ, άρθ. 754, § 2, σ. 105).
Εξάλλου, στην αγωγή λογοδοσίας, εκτός από το αίτημα περί λογοδοσίας, μπορεί να περιληφθεί και αίτημα περί καταβολής του υπολοίπου του λογαριασμού, χωρίς να παρίσταται ανάγκη, σύμφωνα με το άρθρο 490 ΚΠολΔ, να προσδιοριστεί τούτο στο δικόγραφο της αγωγής. Η αγωγή λογοδοσίας υπάγεται κατ’ αρχήν στην αρμοδιότητα του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, κατ’ εξαίρεση όμως, αν η αγωγή περί λογοδοσίας περιέχει και αίτημα περί καταβολής εικαζομένου ελλείμματος και ορίζεται αυτό, η αρμοδιότητα καθορίζεται βάσει του ποσού του αιτουμένου εικαζομένου ελλείμματος (ΠΠρΙωαν 169/1985 Αρμ 1985.731).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος