Μετά την ισχύ του ν. 4335/2015, επί έμμεσης εκτέλεσης, δεν επιτρέπεται αναστολή της εκτέλεσης στον πρώτο βαθμό. Δυνατότητα αναστολής της εκτελεστικής διαδικασίας παρέχεται πλέον μόνο σε δεύτερο βαθμό, όταν ο οφειλέτης ασκήσει ένδικο μέσο κατά της απορριπτικής απόφασης επί της ανακοπής
Το άρθρο 938 ΚΠολΔ, που προέβλεπε δυνατότητα αναστολής της εκτελέσεως λόγω άσκησης ανακοπής του άρθρου 933 ΚΠολΔ, κατόπιν σχετικής αιτήσεως του καθ’ ου η εκτέλεση, εκδικαζόμενης από το δικαστήριο της ανακοπής κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, καταργήθηκε με τις τροποποιήσεις που επήλθαν στον ΚΠολΔ δυνάμει του ν. 4335/2015. Προσέτι, με το νέο άρθρο 937 παρ. 1 περ. β’ εδ. γ΄ ΚΠολΔ προβλέφθηκε ότι στις περιπτώσεις άσκησης ενδίκων μέσων κατά της απορριπτικής απόφασης επί της ανακοπής, η άσκησή τους δεν αναστέλλει την πρόοδο της εκτέλεσης, εκτός αν το δικαστήριο του ένδικου μέσου πλέον, μετά από αίτηση αυτού που το άσκησε, υποβαλλόμενη και αυτοτελώς, δικάζοντας με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, διατάξει την αναστολή, με παροχή ή και χωρίς παροχή εγγύησης, εφόσον κρίνει ότι η ενέργεια της αναγκαστικής εκτέλεσης θα προξενήσει ανεπανόρθωτη βλάβη στον αιτούντα και πιθανολογεί την ευδοκίμηση του ένδικου μέσου. Επίσης μπορεί να διαταχθεί να προχωρήσει η αναγκαστική εκτέλεση αφού δοθεί εγγύηση. Ειδικά, όταν ζητείται η αναστολή πλειστηριασμού, η αίτηση αναστολής είναι απαράδεκτη, αν δεν κατατεθεί το αργότερο πέντε (5) εργάσιμες ημέρες πριν από την ημέρα του πλειστηριασμού. Η απόφαση πρέπει να δημοσιεύεται έως τις 12:00΄ το μεσημέρι της Δευτέρας που προηγείται του πλειστηριασμού. Στην περίπτωση δε γ’ της ίδιας παραγράφου ορίστηκε ότι, σε περίπτωση άμεσης εκτέλεσης, το δικαστήριο της ανακοπής μπορεί να διατάξει την αναστολή της εκτέλεσης κατά τους ειδικότερους προβλεπόμενους στην ως άνω διάταξη όρους.
Υπό το προϊσχύσαν λοιπόν καθεστώς του ΚΠολΔ, υπήρχε πράγματι δυνατότητα αναστολής της εκτέλεσης από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο στο οποίο εκκρεμούσε η ανακοπή και μόνον μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης επ’ αυτής (παλαιό άρθρο 938 παρ. 4 ΚΠολΔ). Η άσκηση δε ενδίκου μέσου κατά απόφασης απορριπτικής της ανακοπής δεν μπορούσε να δικαιολογήσει χορήγηση αναστολής. Ο λόγος της σχετικής πρόβλεψης προδήλως έγκειτο στην ταχύτητα που πρέπει, ως ένα τουλάχιστον βαθμό, να διέπει τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτελέσεως, βασική αρχή που, ευλόγως και μετά από στάθμιση των εκατέρωθεν συμφερόντων, θεωρήθηκε ότι δεν επιτρέπει την περαιτέρω καθυστέρηση της διαδικασίας της, όταν υπάρχει έστω και μία πρώτη οριστική κρίση της ανακοπής από δικαστήριο.
Εντούτοις, ο ν. 4335/2015 επέφερε θεμελιώδεις αλλαγές στις δίκες περί την αναστολή εκτέλεσης, συνοψιζόμενες στα ακόλουθα: Η άσκηση ανακοπής συνεχίζει να μην έχει αυτοτελώς ανασταλτική δύναμη της εκτελεστικής διαδικασίας, πλέον όμως δεν παρέχεται ούτε δυνατότητα αναστολής της εκτέλεσης κατόπιν σχετικής αιτήσεως του οφειλέτη – καθ’ ου η εκτέλεση – ανακόπτοντος, λόγω της άσκησης ανακοπής του άρθρου 933 και εκκρεμότητάς της σε πρώτο βαθμό. Σύμφωνα με τη συλλογιστική του νομοθέτη, τούτο δεν είναι αναγκαίο, αφού με τις προθεσμίες που έθεσε για τη συζήτηση και την έκδοση απόφασης επί της ανακοπής (933 παρ. 2 και 6 ΚΠολΔ) σε συνδυασμό και με την προθεσμία που έθεσε για τη διενέργεια του πλειστηριασμού, ο οποίος δε θα μπορεί να προσδιορισθεί πριν την παρέλευση επτά μηνών από την επιβολή της κατάσχεσης (νέο άρθρο 954 παρ. 2 ε΄ και 993 παρ. 2 ΚΠολΔ), αναμένεται να υπάρχει απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου επί της ανακοπής πριν την ημέρα του πλειστηριασμού. Επομένως, δυνατότητα αναστολής κατόπιν σχετικής αιτήσεως, εκδικαζόμενης κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, παρέχεται πλέον μόνον σε δεύτερο βαθμό και συγκεκριμένα όταν ασκηθεί ένδικο μέσο κατά της απόφασης που θα απορρίπτει την ανακοπή, οπότε και θα έχει πλησιάσει πλέον η ημέρα του πλειστηριασμού[1].
Αντιθέτως, επί άμεσης εκτέλεσης, οπότε και δεν τίθεται ζήτημα μακρινού προσδιορισμού πλειστηριασμού ή εκτέλεσης με άλλο χρονοβόρο τρόπο, παρέχεται δυνατότητα αναστολής από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο αμέσως μετά την άσκηση της ανακοπής. Στην περίπτωση αυτή, η διαδικαστική αδυναμία αναστολής στον πρώτο βαθμό θα καθιστούσε άνευ αντικειμένου την ανακοπή. Άμεση εκτέλεση, δε, είναι εκείνη που λαμβάνει χώρα όταν η ικανοποίηση της απαίτησης του δανειστή επέρχεται κατ’ ευθείαν κατά τρόπο φυσικό και άμεσο π.χ. με την αφαίρεση από τα χέρια του οφειλέτη κινητού πράγματος εάν έχει καταδικασθεί για την παράδοση ή απόδοσή του, με την αποβολή του μισθωτή από το μίσθιο σε εκτέλεση της απόφασης που διατάσσει την απόδοση του μισθίου στον μισθωτή, ενώ έμμεση αναγκαστική εκτέλεση λαμβάνει χώρα όταν η ικανοποίηση του δανειστή δε γίνεται άμεσα, αλλά με τον πλειστηριασμό, ο οποίος θα επιτευχθεί με τη ρευστοποίηση της κινητής και ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη, των πλοίων ή των αεροσκαφών του. Πρέπει να σημειωθεί ότι έμμεση αναγκαστική εκτέλεση γίνεται μόνο όταν η απαίτηση του δανειστή είναι χρηματική[2]. Περαιτέρω, για την ικανοποίηση των χρηματικών αξιώσεων του δανειστή επιτρέπεται κατ’ επιλογή, η χρήση των εξής μέσων αναγκαστικής εκτέλεσης : 1) της κατάσχεσης, 2) της αναγκαστικής διαχείρισης και 3) της προσωπικής κράτησης, στο μέτρο που συντρέχουν οι ειδικές προϋποθέσεις του νόμου (1047 – 1048 ΚΠολΔ). Παράλληλα, επιτρέπεται ως οιονεί μέσο εκτέλεσης η χρήση του βεβαιωτικού όρκου. Το άρθρο 951 παρ. 1 ΚΠολΔ αναφέρεται στις εξής ρυθμιζόμενες διαδικασίες κατάσχεσης: 1) στην κατάσχεση της κινητής περιουσίας του οφειλέτη ( άρθρα 953-981 και 1017-1021 ΚΠολΔ), 2) στην κατάσχεση των ακινήτων του οφειλέτη (άρθρα 992-1016 και 1017-1021 ΚΠολΔ), 3) στην κατάσχεση σε χέρια τρίτου (άρθρα 982 – 991 ΚΠολΔ), και 4) στην κατάσχεση των ειδικών περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη (άρθρα 1022-1033 ΚΠολΔ). Τα παραπάνω μέσα εκτέλεσης δεν οδηγούν τελικά στην αυτούσια ικανοποίησή του δανειστή, συνεπώς η αναγκαστική εκτέλεση είναι έμμεση[3].
Τέλος, αναφορικά με το χρόνο έναρξης ισχύος των ως άνω διατάξεων του νέου ΚΠολΔ, στο άρθρο 1 άρθρο ένατο του ν. 4335/2015 (Μεταβατικές διατάξεις), ορίζεται με γενική αφορώσα την εκτέλεση ρύθμιση ότι οι διατάξεις για την αναγκαστική εκτέλεση εφαρμόζονται όταν η επίδοση της επιταγής προς εκτέλεση διενεργείται μετά την 1η.1.2016. Ως κρίσιμος χρόνος για την εφαρμογή ή μη του νέου δικαίου θα πρέπει προδήλως να θεωρείται ο χρόνος επίδοσης της επιταγής προς εκτέλεση που οδήγησε στη συνέχεια στην έναρξη της κύριας εκτελεστικής διαδικασίας δια της επιβολής κατασχέσεως επί χρηματικών απαιτήσεων ή δια της διενέργειας άμεσης εκτέλεσης και όχι τυχόν προηγούμενες επιταγές, οι οποίες επιδόθηκαν μεν, χωρίς όμως να αρχίσει η κύρια εκτελεστική διαδικασία εντός έτους από την επίδοσή τους, και στις οποίες δεν μπορεί κατ’ άρθρο 926 παρ. 2 να βασισθεί πλέον η έναρξή της[4]. Αν, αντιθέτως, έχει γίνει ή θα γίνει εντός έτους έναρξη της κύριας εκτελεστικής διαδικασίας βάσει επιταγής που κοινοποιήθηκε πριν την 1η.1.2016, θα τυγχάνει εφαρμογής το μέχρι τις 31-12-2015 ισχύσαν δίκαιο, ενώ η τυχόν επανακοινοποίηση της επιταγής μετά την 1η/1/2016, προκειμένου αυτή να επιστηρίξει απλώς τη συνέχιση των υπολειπομένων πράξεων της κύριας εκτελεστικής διαδικασίας, δε θα μεταβάλει το δίκαιο βάσει του οποίου αυτές θα διενεργούνται και θα κρίνονται.
Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr
[1] Βλ. Πλεύρη, Οι τροποποιήσεις του Ν. 4335/2015 σε ζητήματα του δικαίου αναγκαστικής εκτέλεσης, ΕλλΔνη 57, σελ. 152 επ., Κουτσουλέλος, Αναγκαστική Εκτέλεση μετά το νέο Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, σελ. 202, Απαλαγάκη, Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, Άρθρα 591-1054, Νομική Βιβλιοθήκη, 4η έκδοση, 2016, σελ. 2456 επ. (υπό άρθρο 937) και σελ. 2459 επ. (υπό άρθρο 938), καθώς και ΜονΠρΠειρ 308/2017, ΜονΠρΘεσσ 7431/2016, ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΜονΠρΛαμ 223/2016, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ.
[2] Βλ. Κεραμέα /Κονδύλη/Νίκα, Ερμηνεία Κώδικα Πολιτική Δικονομίας, υπό άρθρα 942,943, 950.
[3] Βλ. Φαλτσή, – Αναγκαστική Εκτέλεση, τομ. II, Ειδικό μέρος, § 53, II, 1, σελ. 86-89.
[4] Βλ. ad hoc ΜονΠρΛαμ 223/2016, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ καθώς και Κιουπτσίδου-Στρατουδάκη, Ζητήματα από το δίκαιο αναγκαστικής εκτέλεσης μετά τις τροποποιήσεις του Ν. 4335/2015, ΕΣΔι – Σεμινάριο Δικαστικών Λειτουργών της 1ης-12-2015.