Εργασιακές και οικονομικές διευκολύνσεις μονογονέα – Ανεπαρκής προστασία σε επίπεδο ωραριακών διευκολύνσεων
Ως γνωστόν σήμερα η εργατική νομοθεσία μας προβλέπει κάποιες περαιτέρω άδειες και ωραριακές διευκολύνσεις για τους εργαζόμενους μονογονείς.
Συγκεκριμένα με βάση τη σημερινή νομοθεσία παρέχεται γονική άδεια (άνευ αποδοχών) για την ανατροφή του παιδιού, διάρκειας έως 7 μήνες στους μονογονείς εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα μέχρι το παιδί να συμπληρώσει την ηλικία των τρεισήμισι (3,5) ετών (άρθρο 5 του ν. 1483/84,ΦΕΚ Α’ 153/8-10-1984, όπως συμπληρώθηκε και επεκτάθηκε με το άρθρο 25 του ν. 2639/98, ΦΕΚ Α’ 205/2-9-1998).
Επίσης, χορηγείται επίδομα γάμου και στους αρχηγούς μονογονεϊκών οικογενειών στον ιδιωτικό τομέα (άρθρο 20 του ν. 1849/89, ΦΕΚ Α’ 113/8-5-1989) αλλά και στο δημόσιο τομέα, εφόσον τους έχει ανατεθεί η επιμέλεια του παιδιού (άρθρο 11 του ν. 3205/03, ΦΕΚ 297Α/23-12-2003).
Εν συνεχεία, σύμφωνα με την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας 2002-2003 ο εργαζόμενος άγαμος/-η, χήρος/-α γονέας στον ιδιωτικό τομέα που έχει την επιμέλεια του παιδιού, δικαιούται άδεια με αποδοχές έξι (6) εργάσιμων ημερών το χρόνο, πέραν αυτής που δικαιούται από άλλες διατάξεις. Γονέας με τρία (3) παιδιά ή περισσότερα, δικαιούται άδεια οκτώ (8) εργάσιμων ημερών. Η άδεια αυτή χορηγείται λόγω αυξημένων αναγκών φροντίδας παιδιών ηλικίας μέχρι δώδεκα (12) ετών συμπληρωμένων, χορηγείται εφάπαξ ή τμηματικά μετά από συνεννόηση με τον εργοδότη, σύμφωνα με τις ανάγκες του γονέα και δεν πρέπει να συμπίπτει χρονικά με την αρχή ή το τέλος της ετήσιας κανονικής άδειας.
Επιπροσθέτως στο δημόσιο τομέα, σύμφωνα με το Νέο Δημοσιοϋπαλληλικό Κώδικα (άρθρο 53, Ν. 3528/07, ΦΕΚ Α’ 26/9-2-07), για το γονέα δημόσιο υπάλληλο που είναι άγαμος ή χήρος ή διαζευγμένος ή έχει αναπηρία 67% και άνω, το κατά μία ώρα μειωμένο ωράριο ή η συνεχόμενη άδεια ανατροφής τέκνου προσαυξάνονται κατά έξι (6) μήνες ή ένα (1) μήνα αντίστοιχα. Επίσης, με το ίδιο άρθρο, σε περίπτωση διάστασης, διαζυγίου, χηρείας ή γέννησης τέκνου χωρίς γάμο των γονέων του, τις διευκολύνσεις για την ανατροφή τέκνου τις δικαιούται ο γονέας που ασκεί την επιμέλεια.
Τους εργαζομένους μονογονείς βοηθά επίσης το γεγονός ότι παιδιά μονογονεϊκών οικογενειών εγγράφονται κατά προτεραιότητα στους Παιδικούς Σταθμούς των ΟΤΑ, καθώς επίσης και στους σταθμούς του ΠΙΚΠΑ, του ΕΟΠ, του Ιδρύματος Βρεφονηπιακών Σταθμών, Αθηνών, Λάρισας και Θεσσαλονίκης (με βάση τον Πρότυπο Κανονισμό Λειτουργίας Δημοτικών και Κοινοτικών Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου Παιδικών και Βρεφονηπιακών Σταθμών, αρ. απ. 16065/22-4-02, ΦΕΚ Β’ 497/22-4- 2002).
Ακολούθως για το μονογονέα εργαζόμενο ή μη κρίσιμη είναι και η ενίσχυση μέσω διαφόρων τύπων επιδομάτων.
Ακόμη αναγνωρίζεται ως πολύτεκνος ο μονογονέας με τρία παιδιά, ο οποίος έχει τη γονική μέριμνα και επιμέλειά τους και είναι ο μόνος υπόχρεος για τη διατροφή τους, εφόσον τα παιδιά είναι άγαμα και δεν έχουν συμπληρώσει το εικοστό τρίτο (23ο) έτος της ηλικίας τους ή σπουδάζουν ή εκπληρώνουν τις στρατιωτικές υποχρεώσεις και δεν έχουν συμπληρώσει το εικοστό πέμπτο (25ο) έτος της ηλικίας τους (άρθρο 6, παρ. 2, του ν. 3454/06, ΦΕΚ Α’ 75/7-4-2006). Στα τέκνα αυτά συνυπολογίζονται και όσα έχουν οποιαδήποτε αναπηρία σε ποσοστό εξήντα επτά (67%) και άνω, ισοβίως, ανεξαρτήτως ηλικίας.
Το επίμαχο πολυτεκνικό επίδομα χορηγείται εν συνεχεία, στη μητέρα χωρίς σύζυγο (άγαμη, χήρα, διαζευγμένη) εφόσον έχει την επιμέλεια τριών (3) τουλάχιστον άγαμων παιδιών ηλικίας μέχρι 23 ετών και είναι η μόνη υπόχρεος για τη διατροφή τους (το επίδομα χορηγείται από τον ΟΓΑ βάσει των ν. 1892/90 – άρθρο 63, ν. 2459/97 – άρθρο 39, ν. 2972/01 – άρθρο 50 & ν. 3454/06 – άρθρο 6). Το πολυτεκνικό επίδομα χορηγείται και στο χήρο πατέρα ο οποίος έχει την επιμέλεια τουλάχιστον τριών (3) άγαμων παιδιών μέχρι 23 ετών.
Ισόβια σύνταξη χορηγείται ειδικά στη μητέρα μονογονέα με τρία παιδιά η οποία δεν δικαιούται πλέον το πολυτεκνικό επίδομα, επειδή και το τελευταίο άγαμο τέκνο συμπλήρωσε το 23ο έτος της ηλικίας του ή παντρεύτηκε.
Παρέχονται από την άλλη πλευρά οικονομικές ενισχύσεις και επεκτείνονται κοινωνικά πολυτεκνικά δικαιώματα σε γονείς με τρία (3) παιδιά (ν. 3454/06, ΦΕΚ Α’ 75/7-4-2006). Μεταξύ άλλων, προβλέπεται (α) η καταβολή από το Δημόσιο εφάπαξ παροχής ύψους 2.000 ευρώ στη μητέρα που αποκτά τρίτο παιδί από 1.1.2006 και μετά, (β) η υποχρέωση των φορέων του δημοσίου τομέα να προσλαμβάνουν σε καθορισμένο ποσοστό γονείς οικογενειών με τρία παιδιά και τέκνα αυτών, (γ) η χορήγηση «Κάρτας πολιτισμού» σε γονείς και τα τέκνα οικογενειών με τρία παιδιά, κ.λπ.
Οι γυναίκες, έπειτα, οι οποίες έχουν τρία (3) τουλάχιστον παιδιά και οι άνδρες, με την επιπρόσθετη προϋπόθεση για αυτούς, να είναι χήροι ή διαζευγμένοι και να έχουν την επιμέλεια των ανήλικων ή ανίκανων παιδιών με δικαστική απόφαση, εφόσον είναι ασφαλισμένες-οι στα Ταμεία Συντάξεως του προσωπικού των τραπεζών, το Τ.Α.Π. – Ο.Τ.Ε., το Τ.Σ.Π. – Η.Σ.Α.Π., τον Ο.Α.Π. – Δ.Ε.Η., το Τ.Σ.Ε.Α.Π.Γ.Σ.Ο. και το Τ.Α.Π. – « Η ΕΘΝΙΚΗ » (υπαγόμενες-οι στην ασφάλιση οποιουδήποτε φορέα ασφάλισης, για πρώτη φορά πριν την 01.01.1993), θεμελιώνουν δικαίωμα συνταξιοδότησης λόγω γήρατος, με τη συμπλήρωση είκοσι (20) ετών ασφάλισης, ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας τόσο των ιδίων όσο και των παιδιών τους. (Ν. 1902/90 άρθρο 10, παρ. 8, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 9, παρ. 1, του ν. 1976/91, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 48, παρ. 3, του ν. 2084/92).
Ειδικότερα για οικονομικές ή εργασιακές διευκολύνσεις μονογονέων, έστω και πολυτέκνων, όταν οι ηλικίες των παιδιών υπερβαίνουν τα έξι έτη το καθένα, όπως συμβαίνει στην περίπτωσή της ενδιαφερόμενης αναγνώστριας, μπορεί να προβλέπονται διευκολύνσεις που σχετίζονται με ποικίλα επιδόματα, όπως το επίδομα πολυτέκνων ή το επίδομα απροστάτευτου τέκνου, αν ο πατέρας έχει προαποβιώσει, αδιαφορεί ως προς την αναγνώριση του τέκνου ή απουσιάζει από την οικογενειακή εστία, χωρίς να χορηγεί υψηλή διατροφή στο τέκνο, όμως δεν προβλέπονται, δυστυχώς, εν τη σιωπή του νόμου, περαιτέρω διευκολύνσεις (μετά τη λήξη της άδειας ανατροφής του τελευταίου τέκνου) ως προς το κυκλικό ωράριο, όπως αυτό που συχνά επιβάλλεται στους εργαζομένους νοσοκομείων και περιφερειακών κέντρων υγείας και κλινικών.
Στα πλαίσια της γενικότερης προστασίας, αφενός του θεσμού της οικογένειας, της μητρότητας και της παιδικής ηλικίας και αφετέρου του καθεστώτος της πολυτεκνικής ιδιότητας καθεαυτής από το Ελληνικό Σύνταγμα, θα μπορούσε από την πλευρά της αναγνώστριάς μας να κατατεθεί μία αίτηση επικαλούμενη την επιείκεια και κατανόηση προϊσταμένων και συναδέλφων, λόγω της ιδιαιτερότητας της κατάστασης της, στην προϊσταμένη αρχή του νοσοκομείου, όπου η ενδιαφερόμενη μητέρα θα αιτείται μεγαλύτερης δυνατότητας προσωπικής επιρροής στο ωράριό της και διαμόρφωσής του, είτε αποκλειστικά πρωινές, είτε αποκλειστικά βραδινές ώρες, προκειμένου να αντεπεξέλθει στην ανατροφή των τριών και ορφανών από πατέρα ανήλικων τέκνων της με επάρκεια και πληρότητα, επικαλούμενη συγχρόνως τη διάταξη του άρθρου 21 του Συντάγματος περί προστασίας της οικογένειας (πόσω μάλλον μονογονεϊκής και ταυτοχρόνων πολυτεκνικής) και της μητρότητας.
(Το παρόν άρθρο γράφτηκε από τη δικηγόρο Λυδία Ζωγοπούλου ως απάντηση σε ερώτημα αναγνώστριας της ιστοσελίδας www.singleparent.gr)
Λυδία Ζωγοπούλου, δικηγόρος