Λήψη αστυνομικών μέτρων προς το σκοπό παρεμπόδισης της προσβολής πνευματικής ιδιοκτησίας
Κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 63 παρ. 1 και 3 του Ν. 2121/1993, «1. Σε κάθε περίπτωση όπου επίκειται η τέλεση πράξης προσβολής της πνευματικής ιδιοκτησίας όπως όταν, χωρίς να υπάρχει η απαιτούμενη άδεια του δημιουργού, πρόκειται να γίνει δημόσια εκτέλεση θεατρικού ή κινηματογραφικού ή μουσικού έργου, η κατά τόπον αρμόδια αστυνομική αρχή οφείλει να απαγορεύει την πράξη αυτή ύστερα από αίτηση του δημιουργού ή των δικαιοδόχων του. Η εισαγγελική αρχή, εφόσον της ζητηθεί, οφείλει να δώσει σχετική εντολή στην αστυνομική αρχή. Το ίδιο ισχύει και όταν η δημόσια εκτέλεση άρχισε μεν με άδεια του δημιουργού, αλλά η καταβολή της οφειλόμενης αμοιβής καθυστερεί περισσότερο από δύο μέρες… 3. Οι παράγραφοι 1 και 2 του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται αναλόγως και στην περίπτωση προσβολής των δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων που προβλέπονται από τα άρθρα 46, 47 και 48 του παρόντος νόμου».
Ο Ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικών θεμάτων προβλέπει στο ως άνω άρθρο τη δυνατότητα αστυνομικής παρέμβασης για την ταχεία παρεμπόδιση πράξεων που επίκεινται και που θα αποτελούσαν προσβολή της πνευματικής ιδιοκτησίας[1]. Επί το ειδικότερον, η αστυνομία μπορεί να παρέμβει μετά από αίτηση του δημιουργού ή των δικαιοδόχων του, εφόσον επίκειται μία πράξη που θα προσβάλει δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία συνήθως είναι η δημόσια εκτέλεση θεατρικού, κινηματογραφικού ή μουσικού έργου χωρίς την απαιτούμενη άδεια των δικαιούχων. Η επικείμενη πράξη μπορεί να αφορά και σε προσβολή των συγγενικών δικαιωμάτων των άρθρων 46-48 σύμφωνα με την παρ. 3 του προπαρατεθέντος άρθρου. Ο δημιουργός ή οι δικαιοδόχοι του μπορούν να υποβάλουν την αίτηση είτε απευθείας στην κατά τόπο αρμόδια αστυνομική αρχή, είτε στην εισαγγελική αρχή, η οποία και εντέλλεται την πρώτη να προβεί στην απαγόρευση της επικείμενης πράξης. Οι εκδιδόμενες εισαγγελικές διατάξεις έχουν χαρακτήρα διοικητικό ή οιονεί δικαιοδοτικό και γι’ αυτό μπορούν να ανακληθούν μόνο από το πρόσωπο που τις εξέδωσε και όχι από το δικαστικό συμβούλιο. Γίνεται δεκτό ότι η αστυνομία δεν μπορεί να επέμβει αυτεπαγγέλτως, καθότι από την ιστορική ερμηνεία της διάταξης προκύπτει ότι, κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή, απαλείφθηκε η σχετική διάταξη που αφορούσε στην αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα της αστυνομικής αρχής.
Η αναφορά της διάταξης στη δημόσια εκτέλεση κινηματογραφικού, θεατρικού ή μουσικού έργου είναι ενδεικτική, όπερ σημαίνει ότι είναι δυνατή η παρέμβαση της αστυνομίας σε κάθε περίπτωση που επίκειται μία πράξη προσβολής της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η αναφορά του νομοθέτη μόνο στην περίπτωση της δημόσιας εκτέλεσης έργου άνευ αδείας του δημιουργού δεν αποκλείει, συνεπώς, τις λοιπές περιπτώσεις επικείμενων πράξεων προσβολής της πνευματικής ιδιοκτησίας από την υποχρέωση της αστυνομικής αρχής να τις απαγορεύσει. Προσέτι, κατά ρητή πρόβλεψη της ως άνω διάταξης, παρέμβαση της αστυνομικής ή/και της εισαγγελικής αρχής μπορεί να λάβει χώρα και όταν υπάρχει μεν η απαιτούμενη άδεια, δεν έχει καταβληθεί όμως η σχετική αμοιβή με καθυστέρηση δύο ημερών.
Αν η αστυνομική αρχή αρνείται χωρίς σοβαρό λόγο να επέμβει, τότε υφίσταται παράβαση καθήκοντος και επισύρονται ποινικές και πειθαρχικές ευθύνες, καθότι υπάρχει αποκλειστική αρμοδιότητά της.
Σημειούται, ωστόσο, ότι εναντίον της υπό κρίσιν διάταξης έχει ασκηθεί σφοδρή κριτική, καθόσον μεγάλο μέρος της θεωρίας τη θεωρεί αντισυνταγματική με τη δικαιολογητική βάση ότι αρμόδια αρχή για την επίλυση των ιδιωτικών διαφορών είναι η δικαστική και όχι η αστυνομική, η οποία επιτελεί μόνο βοηθητική λειτουργία και δεν παρουσιάζει τα απαραίτητα εχέγγυα της δικαστικής εξουσίας. Ακόμη, δε, εντονότερη είναι η κριτική για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της ως άνω διάταξης και στην προσβολή ενοχικού δικαιώματος του πνευματικού δημιουργού, ήτοι την καθυστέρηση καταβολής της οφειλόμενης αμοιβής, χωρίς να υπάρχει άμεση προσβολή του απόλυτου δικαιώματος της πνευματικής ιδιοκτησίας ή καταψηφιστική δικαστική απόφαση. Ενόψει των ανωτέρω, υποστηρίζεται ότι τόσο η εισαγγελική όσο και η αστυνομική αρχή θα πρέπει να προβαίνουν στην απαγόρευση της εκάστοτε πράξεως με ιδιαίτερη περίσκεψη και να απορρίπτουν την αίτηση, όταν είναι αμφίβολη η προσβολή, για να αποφευχθούν οι σοβαρές ζημίες που συνεπάγεται η αδικαιολόγητη απαγόρευση προβολής του έργου. Κατά τούτο, η απαγόρευση πρέπει να διατάσσεται, μόνο εφόσον η χρήση του έργου χωρίς την απαραίτητη άδεια ή η μη καταβολή της οφειλόμενης αμοιβής προκύπτει σαφώς και δε χρειάζεται περαιτέρω έρευνα και στάθμιση.
Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr
[1] Βλ. Μ. Δ. Παπαδοπούλου σε Λ. Ε. Κοτσίρη/ Ε. Α. Σταματούδη (επιστημ. επιμ.), Νόμος για την Πνευματική Ιδιοκτησία, Κατ’ άρθρο ερμηνεία, Αρθρογραφία-Βιβλιογραφία-Νομολογία, Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2012, σελ. 1033 επ., με περαιτέρω παραπομπές σε θεωρία και νομολογία.