Ονοματοδοσία ανήλικου τέκνου και βάπτιση
Καταρχήν να επισημάνουμε ότι η ονοματοδοσία (απόδοση κυρίου -μικρού- ονόματος) δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο του μυστηρίου του βαπτίσματος, με το οποίο το ανήλικο αποκτά θρήσκευμα και όχι αναγκαίως και όνομα.
Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει διάκριση της διοικητικής διαδικασίας της ονοματοδοσίας, έναντι του θρησκευτικού μυστηρίου της βάπτισης. Για να αποκτήσει ένα παιδί όνομα, η υποχρέωση των γονέων έγκειται κατ’ αρχάς στο ότι θα πρέπει να πάνε στο Ληξιαρχείο και να υπογράψουν από κοινού, για το όνομα που επιθυμούν να πάρει το παιδί (διοικητική διαδικασία ονοματοδοσίας). Αν υπάρχει διαφωνία ανάμεσα στους γονείς για το όνομα που θα δώσουν στο παιδί, τότε η διαφορά λύνεται μέσω της δικαστικής οδού. Στην περίπτωση που ένας γονέας απουσιάζει, τότε απαιτείται έγγραφη εξουσιοδότησή του. Βεβαίως στην πράξη συνήθως, οι γονείς καταχωρούν ταυτόχρονα με την ονοματοδοσία και τη βάπτιση. Η καταχώριση βάπτισης όμως, έχει ως αποκλειστικό αποτέλεσμα την αναγραφή θρησκεύματος και μπορεί να γίνει και χωρίς εξουσιοδότηση γονέως ή ακόμη και με πρωτοβουλία άλλων προσώπων απαριθμουμένων στο άρθρο 26 παρ. 2 ν. 344/76 («η βάπτισις καταχωρίζεται εις το περιθώριον της ληξιαρχικής πράξεως γεννήσεως … επί τη προσαγωγή δηλώσεως του τελέσαντος ή συμπράξαντος εις την ιεροπραξίαν θρησκευτικού λειτουργού. … Υπόχρεοι προς δήλωσιν της βαπτίσεως είναι ο βαπτισθείς, … ο πατήρ ή η μήτηρ …, ο ανάδοχος και οι συγγενείς εξ αίματος του βαπτισθέντος μέχρι και του τρίτου βαθμού. … Η σημειουμένη βάπτισις περιλαμβάνει την χρονολογίαν της βαπτίσεως, το εις το νεογνόν τυχόν δοθέν όνομα, το όνομα και επώνυμον του δηλούντος, του αναδόχου, του ιερέως…»). Το γεγονός ότι ο νόμος, στην περιγραφή του περιεχομένου της δήλωσης βάπτισης, συμπεριλαμβάνει και «το εις το νεογνόν τυχόν δοθέν όνομα», δεν ιδρύει εναλλακτική διαδικασία ονοματοδοσίας ξεχωριστή από την κανονική, διότι όπως δέχεται η νομολογία η λήψη ονόματος δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο της βάπτισης (βλ. ήδη 240/75 ΟλΑΠ, ΜονΠρωτΑθ 8641/1980, ΑΠ 982/1983, ΑΠ 744/1999). Δηλαδή η απόδοση κυρίου ονόματος στο μυστήριο της βάπτισης δεν ασκεί επιρροή στα αρχεία του ληξιαρχείου.
Σύμφωνα με το άρθρο 25 του ν. 344/1976 “περί ληξιαρχικών πράξεων” ρητώς ορίζονται τα ακόλουθα: “Το όνομα του νεογνού καταχωρείται στη ληξιαρχική πράξη γέννησης βάσει δήλωσης που έχει κάνει εκείνος που ασκεί την πατρική εξουσία και αν δεν την ασκεί κάποιος, τότε εκείνος που έχει την επιμέλεια του παιδιού”. Από αυτά συνάγεται ότι η μητέρα του τέκνου και αν ακόμη έχει την επιμέλεια τούτου από το νόμο ή με δικαστική απόφαση,στην περίπτωση – που υπάρχει πατέρας που δεν έχει εκπέσει από τη γονική μέριμνα, δεν έχει το δικαίωμα να καθορίσει το δοτέο όνομα στο ανήλικο τέκνο μόνη της με δήλωσή της ενώπιον του Ληξιάρχου, χωρίς τη συναίνεση του πατέρα του τέκνου ή χωρίς δικαστική απόφαση που να επιλύει τη διαφωνία των γονέων ως προς το κύριο όνομα του ανηλίκου του οποίου έχουν τη γονική μέριμνα (βλ. ΕφΑθ 4971/1993, ΟλΑΠ 99/1985 ΝΟΒ 33. 1178, ΑΠ 556/1986).
Σύμφωνα μάλιστα με έγγραφο του Υπουργείου Εσωτερικών (Διεύθυνση Αστ. & Δημ. Κατάστασης, Διευκρινίσεις και οδηγίες προς τα Ληξιαρχεία, υπ’ αρ. πρωτ. Φ.104770/22433 24.10.2006): «Η ονοματοδοσία αποτελεί την αποκλειστική διαδικασία κτήσης ονόματος νεογνού το οποίο καταχωρίζεται στη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως ύστερα από δήλωση των γονέων του που ασκούν τη γονική μέριμνα ή του ενός απ’ αυτούς εφόσον έχει έγγραφη εξουσιοδότηση του άλλου, θεωρημένη για το γνήσιο της υπογραφής. Αν ο ένας από τους γονείς δεν υπάρχει ή δεν έχει τη γονική μέριμνα, η δήλωση του ονόματος γίνεται από τον άλλο γονέα. Η βάπτιση καταχωρίζεται στο περιθώριο της ληξιαρχικής πράξεως γέννησης, περιλαμβάνει τα στοιχεία που περιγράφονται στην παρ. 3 του άρθρου 26 ν. 344/76 και δηλώνεται από τους υποχρέους, όπως καθορίζονται στην παρ. 2 του ιδίου άρθρου».
Από τα ως άνω είναι σαφές ότι η μεν διαδικασία της ονοματοδοσίας έχει σαν συνέπεια την κτήση ονόματος, η δε βάπτιση την κτήση καταρχήν θρησκεύματος. Συνεπώς μία δήλωση βάπτισης δεν μπορεί να εκληφθεί και σαν δήλωση ονοματοδοσίας αν δεν γίνεται με τους όρους του άρθρου 25 του ν. 344/76, δηλαδή αν δεν γίνεται και από τους δύο γονείς ή αν δεν συνοδεύεται από εξουσιοδότηση του απόντος γονέως. Συνεπώς, με βάση τα ανωτέρω, ορθώς το Ληξιαρχείο ζητά τη συναίνεση του τέως συζύγου σας, εφόσον δεν έχει εκπέσει από την άσκηση της γονικής μέριμνας.
Συνάγεται δηλαδή από τα ανωτέρω ότι η ονοματοδοσία, δηλαδή ο προσδιορισμός του ονόματος του τέκνου με δήλωση στο ληξιαρχείο, είναι δικαίωμα και των δύο γονέων που ασκούν μαζί την γονική μέριμνα, ως προς το οποίο αποφασίζουν από κοινού και ότι αν αυτοί διαφωνούν ως προς το όνομα που πρέπει να δοθεί σ` αυτό, τη διαφωνία αυτή επιλύει και αίρει το Μονομελές Πρωτοδικείο, δικάζοντας κατά τη διαδικασία του άρθ. 681Β΄ΚΠολΔ, γιατί η διαφωνία τους αυτή ανάγεται στο δικαίωμα και καθήκον των γονέων κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας (άρθρα 1510 παρ 1 εδάφ. α, 1512 ΑΚ και 681 Β` παρ 1β` ΚΠολΔ και ΕφΑθ 4971/1993, Εφ Αθ 3486/2006, ΕφΑθ 558/1995, ΟλΑΠ 240/1975, ΝοΒ23.655, ΑΠ 240/75 ΝοΒ 23. 665, ΕΑ 4971/93 ΝοΒ 42, 75, 2688/90 ΕλλΔνη 33. 153).
Επειδή, όμως η ανωτέρω διαδικασία και ο προσδιορισμός του ονόματος με απόφαση του Δικαστηρίου είναι χρονοβόρα και ψυχοφθόρα, και ενδέχεται να συμπέσει η έκδοση της απόφασης για το όνομα με την απόφαση περί πατρότητας, προτείνουμε ή να μείνει το παιδί επίσημα χωρίς κύριο όνομα, οπότε στη ληξιαρχική πράξη γέννησης θα αναφέρεται μόνο το επώνυμο και στη θέση του κυρίου ονόματος θα τεθεί η ένδειξη «ΑΚΟ» (= Άνευ Κυρίου Ονόματος) και ανεπίσημα να ενημερώσετε τον οικείο παιδικό σταθμό να το αποκαλεί με το όνομα που επιθυμείτε και γνωρίζει το παιδί, ή εναλλακτικά να αιτηθείτε στον Εισαγγελέα Ακροάσεων να σας χορηγήσει εισαγγελική παραγγελία προς το Ληξιαρχείο του Δήμου σας και τα Μητρώα αρρένων αυτού να καταχωρήσουν το όνομα του παιδιού αυτού μόνο με τη δήλωση τη δική σας (της μητέρας του) λόγω «κοινωνικών λόγων» και προστασίας των προσωπικών δεδομένων του παιδιού και των δικών σας, προσκομίζοντάς του υποχρεωτικώς την αγωγή προσβολής πατρότητας που αναμένεται να συζητηθεί το Σεπτέμβριο (εάν έχετε δε και ενσωματωμένα στην αγωγή τα αποτελέσματα του test DNA το αίτημά σας σίγουρα θα γίνει δεκτό) και εξηγώντας προφορικώς την αναγκαιότητα της ονοματοδοσίας πριν την έκδοση της απόφασης περί πατρότητας.
(Το παρόν άρθρο συνετάγη από τη δικηγόρο Θεώνη Κάδρα ως απάντηση σε ερώτηση αναγνώστριας της ιστοσελίδας www.singleparent.gr).
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος