Άκυρη λόγω καταχρηστικότητας η απόλυση εργαζομένου λόγω εμπάθειας

Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 648 και 669 ΑΚ, 1 και 3 του ν. 2112/1920 και 5 § 3 του ν. 3198/1955, η καταγγελία της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας αόριστου χρόνου είναι μονομερής αναιτιώδης δικαιοπραξία και συνεπώς δεν είναι απαραίτητο να δικαιολογείται από τον καταγγέλοντα, αποτελεί δε δικαίωμα του μισθωτού και του εργοδότη.

Το δικαίωμα πάντως του εργοδότη να καταγγείλει, αναιτιολόγητα και όποτε θέλει, την εργασιακή σύμβαση υπόκειται στον περιορισμό του άρθρου 281 ΑΚ, δηλαδή η καταγγελία είναι άκυρη και θεωρείται σαν να μην έγινε (άρθρα 174, 180 ΑΚ), όταν η άσκηση του δικαιώματος αυτού του εργοδότη υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός αυτού του δικαιώματος.

Αν, παρά την καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος του να καταγγείλει την εργασιακή σύμβαση, ο εργοδότης αρνείται να δεχθεί την παροχή της εργασίας, καθίσταται υπερήμερος έναντι του εργαζομένου και – όσο διαρκεί η υπερημερία του, ήτοι η μη αποδοχή της εργασίας – υποχρεούται να καταβάλλει στον εργαζόμενο τις αποδοχές του, σαν να τον απασχολούσε κανονικά (βλ. ΑΠ 597/2002 ΔΕΕ 2003.201, ΑΠ 1102/2001 ΕΕργΔ 2002.801, ΑΠ 1107/2000 ΕλλΔνη 2000.1616, ΑΠ 1791/1999 ΔΕΝ 2000.967, ΑΠ 688/1999 ΕλλΔνη 2000.727, ΑΠ 1329/1998 ΕλλΔνη 1999.114).

Υπάρχει δε τέτοιας μορφής υπέρβαση και συνεπώς πρόκειται για καταχρηστική απόλυση, όταν η καταγγελία έγινε για εκδίκηση σε βάρος του μισθωτού λόγω της συμπεριφοράς του, η οποία δεν συνδέεται με την ομαλή και αποδοτική άσκηση της εργασίας του, αλλά απαρέσκει στον εργοδότη, γιατί εμφανίζεται αντίθετη με τα συμφέροντά του, ή όταν αυτός είναι νομικό πρόσωπο, στο νόμιμο εκπρόσωπο ή στα μέλη της διοίκησης του και, γενικά, από λόγο που ανάγεται στο πρόσωπο του εργοδότη και δε συνδέεται με το καλώς εννοούμενο (αντικειμενικό) συμφέρον της επιχείρησης του, όπως όταν υπαγορεύεται από ταπεινά ελατήρια, τα οποία δεν εξυπηρετούν το σκοπό του δικαιώματος του, αλλά ικανοποιούν τις εγωιστικές του διαθέσεις απέναντι στους εργαζομένους, όπως συμβαίνει, όταν η απόλυση οφείλεται σε κακότητα, εμπάθεια, μίσος ή έχθρα, λόγω προηγούμενης συμπεριφοράς του εργαζομένου μη αρεστής στον εργοδότη, λ.χ. όταν αυτός (μισθωτός) διεκδίκησε νόμιμα δικαιώματα του, ή προσέφυγε στην επιθεώρηση εργασίας ή στο δικαστήριο για να διεκδικήσει τα νόμιμα δικαιώματα του, έστω και αν η ασκηθείσα προσφυγή ή αγωγή ελέγχθηκε, τελικώς, αβάσιμη ή όταν ο μισθωτός ανέπτυξε συνδικαλιστική δράση, εφ’ όσον από αυτή δεν επηρεάζεται η προσήκουσα παροχή της εργασίας ή η εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης (βλ. ΑΠ 31/2013, ΑΠ 1420/2006, ΑΠ 677/2004 και ΑΠ 1096/2003, ΑΠ 581/2011 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1539/2001 ΔΕΕ 2002.618, AΠ 1318/2000 ΕλλΔνη 2002.413, ΑΠ 1107/2000 ΕΕργΔ 2002.78, ΑΠ 380/2000 ΔΕΝ 2001.15, ΕφΑΘ 7187/2001 ΕλλΔνη 2002.488, ΕφΑθ 8219/2000 ΕΕργΔ 2001.902, ΕφΘεσ 1341/2000 Αρμ 2000.1246).

Από τα ανωτέρω γίνεται φανερό ότι η καταγγελία της σύμβασης εργασίας από τον εργοδότη είναι άκυρη ως καταχρηστική, όταν υπαγορεύεται από ταπεινά ελατήρια που δεν εξυπηρετούν τον σκοπό του δικαιώματος, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις που η καταγγελία οφείλεται σε εμπάθεια, μίσος ή έχθρα ή σε λόγους εκδίκησης συνεπεία προηγηθείσης νόμιμης, αλλά μη αρεστής στον εργοδότη συμπεριφοράς του εργαζομένου ή όταν γίνεται για οικονομικοτεχνικούς λόγους, δηλαδή για την αναδιάρθρωση της επιχείρησής του εργοδότη που καθιστά αναγκαία τη μείωση προσωπικού, εφόσον οι λόγοι αυτοί είναι προσχηματικοί και υποκρύπτουν πράγματι μίσος, εμπάθεια ή κακοβουλία (βλ. ΑΠ 460/2013). Έτσι, κάθε απόλυση που δεν δικαιολογείται από το καλώς εννοούμενο συμφέρον του εργοδότη ή από άλλες αντισυμβατικές ενέργειες του εργαζόμενου, από τις οποίες επηρεάζεται ο κανονικός ρυθμός της εργασίας στην επιχείρησή του, υπερβαίνει τον κοινωνικό και οικονομικό σκοπό του δικαιώματος του εργοδότη προς απόλυση των εργαζομένων του και είναι εξ αυτού του λόγου άκυρη.

 

Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr