Λύση υιοθεσίας ανηλίκου τέκνου
Η λύση της υιοθεσίας μεταξύ θετού γονέα και ανήλικου τέκνου είναι εφικτή υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 1571 ΑΚ. Η λύση τελείται με δικαστική απόφαση –κατά διακριτική ευχέρεια του κρίνοντος δικαστή- αν ο θετός γονέας εκπέσει από τη γονική μέριμνα ή αν του αφαιρεθεί η άσκησή της για έναν από τους λόγους του άρθρου 1532, δηλαδή αν ο πατέρας ή η μητέρα παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημά τους για την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου ή τη διοίκηση της περιουσίας του ή αν ασκούν το λειτούργημα αυτό καταχρηστικά ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε αυτό.
Επίσης, λύση υιοθεσίας μπορεί να λάβει χώρα –πάλι κατά διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου, ανάλογα με τη βαρύτητα της περίπτωσης- και αν συντρέχει λόγος αποκλήρωσης του θετού τέκνου για μια από τις περιπτώσεις 1, 2 και 3 του άρθρου 1840, ήτοι αν το τέκνο επιβουλεύθηκε τη ζωή του γονέα ή άλλου κατιόντος του, αν προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο θετό γονέα, καθώς κα αν έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του θετού γονέα. Αντιθέτως, οι περιπτώσεις 4 και 5 του άρθρου 1840 ΑΚ (αθέτηση κακόβουλα της εκ του νόμου υποχρέωσης προς διατροφή του θετού γονέα και άτιμος/ανέτιμος βίος παρά τη θέληση του γονέα), δεν εφαρμόζονται στη λύση της υιοθεσίας αναλογικά. Μάλιστα, παρόλο που αυτό δεν αναγράφεται ρητά στο νόμο, θα πρέπει να γίνει δεκτό, ως συναγόμενο από τη γενικότερη παιδοκεντρική αρχή που διέπει την υιοθεσία, ότι το δικαστήριο επιβάλλεται να εξετάζει με ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να λύσει ή όχι την υιοθεσία, την παράμετρο του συμφέροντος του ανηλίκου, με την έννοια ότι θα πρέπει καταρχήν να υπάρχει μια συγκράτηση στο θέμα της λύσης της υιοθεσίας, ώστε αυτή να αποτελεί το έσχατο μέσο αντιμετώπισης της κλονισμένης σχέσης των μερών, όπως άλλωστε συγκρατημένος εμφανίζεται στο θέμα αυτό και ο ίδιος ο νομοθέτης, που έχει περιορίσει σημαντικά τους λόγους λύσης που αφορούν είτε το παιδί είτε το γονέα (Γεωργιάδη-Σταθόπουλου ΑΚ υπό άρθρο 1571 αρ. 6-12, Ε: Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο ό.π., Κ. Φουντεδάκη Υιοθεσία σελ.63, ΕφΔωδ 212/2007).
Η απόφαση για λύση της υιοθεσίας λαμβάνεται ύστερα από αγωγή του θετού τέκνου που συμπλήρωσε το δωδέκατο έτος της ηλικίας του και αν δεν το συμπλήρωσε, του ειδικού επιτρόπου του, ή του θετού γονέα ή του εισαγγελέα ή και αυτεπαγγέλτως (ΑΚ 1572). Σημειώνεται ότι μετά την επελθούσα με το άρθρο 36 του ν. 2447/1996, τροποποίηση του άρθρου 614 ΚΠολΔ, το θετό παιδί, που συμπλήρωσε το δωδέκατο έτος της ηλικίας του, έχει πλήρη ικανότητα να ασκεί αυτοπροσώπως τη σχετική αγωγή λύσης υιοθεσίας, να παρίσταται αυτοπροσώπως στο δικαστήριο με την ιδιότητα του ενάγοντος ή του εναγομένου, να επιχειρεί όλες τις διαδικαστικές πράξεις και να ασκεί ή να παραιτείται από τα ένδικα μέσα (Ε. Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο τεύχος ΙΙβ, β΄έκδ. σελ. 349, ΕφΔωδ 212/2007). Το δικαίωμα για λύση της υιοθεσίας είναι προσωπαγές και συνεπώς ακληρονόμητο (ΕφΑθ. 5934/1977, Αρμ. 31. 731). Αυτό συνεπάγεται ότι δεν δύνανται οι κληρονόμοι του υιοθετούντος να αποφασίσουν υπό την ιδιότητα τους αυτή τη λύση της υιοθεσίας. Σημειωτέον ότι η λύση της υιοθεσίας δεν εξομοιώνεται με την προσβολή της τέλεσης της υιοθεσίας, την οποία δικαιούται να προσβάλει, εάν δεν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, όποιος έχει νόμιμο συμφέρον, συνεπώς και οι κληρονόμοι του υιοθετήσαντος. Για το λόγο αυτό έχει κριθεί μη νόμιμη η αίτηση θετού τέκνου με την αποβιώσασα θετή μητέρα του (704/2004 ΜΠρΡοδ).
Σε περίπτωση που δεν υπάρχει αντιδικία ως προς τη λύση της υιοθεσίας, η τελευταία μπορεί να λυθεί και συναινετικά σύμφωνα με το άρθρο 1573 ΑΚ. Στην περίπτωση αυτή το τέκνο απαιτείται πρώτα να ενηλικιωθεί και κατόπιν υποβάλλουν κοινό αίτημα προς το δικαστήριο, το οποίο αποφασίζει κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Στην περίπτωση αυτή της συναινετικής λύσης, η υιοθεσία πρέπει να έχει διαρκέσει τουλάχιστον ένα χρόνο πριν από την κατάθεση της αίτησης και η συμφωνία των μερών να δηλωθεί στο δικαστήριο αυτοπροσώπως σε δυο συνεδριάσεις που να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έξι μήνες. Εφόσον από την πρώτη συνεδρίαση πέρασαν δυο χρόνια, η δήλωση της συμφωνίας παύει να ισχύει.
Είναι χαρακτηριστικό ότι παρά το ότι η υιοθεσία σε περίπτωση έγγαμων ζευγαριών γίνεται μόνο από κοινού από τους συζύγους, η λύση αυτής μπορεί να γίνει και μόνο ως προς τον ένα σύζυγο (ΑΚ 1574).
Τα αποτελέσματα της λύσης επέρχονται με αμετάκλητη δικαστική απόφαση. Η υιοθεσία αίρεται για το μέλλον, παύει η σχέση συγγένειας του θετού τέκνου και των κατιόντων του με αυτόν που το υιοθέτησε και τους έως τότε συγγενείς του και αναβιώνουν οι δεσμοί με τη φυσική οικογένεια. Το δικαστήριο όμως μπορεί να αναθέτει σε αυτήν την περίπτωση την άσκηση της γονικής μέριμνας του θετού τέκνου, εφόσον είναι ανήλικο, σε τρίτον, αν το επιβάλλει το συμφέρον του.
Τέλος, η υιοθεσία λύνεται αυτοδικαίως και αίρεται αναδρομικά η σχέση που απορρέει από αυτήν, αν τελέσουν γάμο ή συνάψουν σύμφωνο συμβίωσης, κατά παράβαση του νόμου, ο θετός γονέας με το θετό τέκνο. Αν ο γάμος ή το σύμφωνο συμβίωσης ακυρώθηκε, διατηρούνται από τη σχέση υιοθεσίας μόνο τα περιουσιακά δικαιώματα του θετού τέκνου (AK 1576).
Ευγενία Φωτοπούλου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr