Δυνατότητα διόρθωσης της ληξιαρχικής πράξης γέννησης ανηλίκου θετού τέκνου, διά της αλλαγής του κυρίου ονόματός του από τους θετούς γονείς του (απόφαση ΕιρΙλίου 34/2019)
Από τον συνδυασμό των άρθρων 739 και 782 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι κατά τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας δικάζονται οι αιτήσεις όποιου έχει έννομο συμφέρον ή του Εισαγγελέα, με τις οποίες ζητείται η διόρθωση ορισμένου στοιχείου της ληξιαρχικής πράξης που προβλέπεται από το νόμο ως απαραίτητο για τη σύνταξή της και το οποίο από παραδρομή ή και ηθελημένα καταχωρήθηκε ανακριβώς στη ληξιαρχική πράξη που έχει συνταχθεί. Ως εκ τούτου, το αντικείμενο της αίτησης διόρθωσης είναι η διαπίστωση των ανακριβών στοιχείων που απαιτεί ο νόμος για τη σύνταξη της ληξιαρχικής πράξης και ο τονισμός της ορθότητας αυτών, σε σύγκριση με τα στοιχεία που βεβαιώθηκαν ανακριβώς στη ληξιαρχική πράξη, της οποίας ζητείται η διόρθωση, η απόφαση δε που εκδίδεται, ως προς την ρυθμιστική της ενέργεια, είναι στην ουσία θετική διοικητική πράξη, όχι όμως διαταγή προς τον Ληξίαρχο για τη διόρθωση της ληξιαρχικής πράξης (βλ. ΜονΠρωτΑθ 4100/2006 ΝοΒ 2007.358). Σε περίπτωση κατά την οποία ο Ληξίαρχος αρνηθεί να συμμορφωθεί με το διατακτικό της απόφασης που εκδίδεται επί της αίτησης του άρθρου 782 ΚΠολΔ, δεν είναι δυνατή η αναγκαστική εκτέλεσή της εναντίον του. Μπορεί, πάντως, να ασκηθεί εναντίον του καταψηφιστική αγωγή (βλ. αναλυτικά Κ. Μπέη,Πολιτική Δικονομία, τ. 18, Εκουσία Δικαιοδοσία – ειδικό μέρος α, σελ. 483).
Το κύριο όνομα του ατόμου αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο αναγνώρισης και ταυτοποίησής του, χαρακτηρίζει την αστική του κατάσταση και το συνοδεύει σε όλο το δημόσιο και κοινωνικό του βίο, και με την έννοια αυτή, αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της προσωπικότητάς του, που ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη και ασφάλεια. Η συνταγματική προστασία της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5 παρ. 1 Σ), επιβάλλει, σε περιπτώσεις δυσμενών επιπτώσεων του ονόματος επί του προσώπου που το φέρει, το δικαίωμα στο φερόμενο πρόσωπο, ή σε αυτούς που το επιμελούνται νομίμως έως την ενηλικίωσή του, να ζητήσει δικαστικώς την διόρθωση της ληξιαρχικής πράξης της ονοματοδοσίας του, κατ’ εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 13 παρ. 1 του Ν. 344/1976 και με τη διαδικασία του άρθρου 782 ΚΠολΔ (εμμέσως συναγόμενης της δυνατότητας από την ΟλΑΠ 99/1985, ΕιρΑθ 1290/2015 ΝΟΜΟΣ).
Ως εξαίρεση από τον κανόνα του αμετάβλητου του ονόματος, η διόρθωση της ονοματοδοσίας, πρέπει να ανταποκρίνεται σε εξαιρετικές προϋποθέσεις, δηλαδή η αιτούμενη μεταβολή θα πρέπει να αίρει κωλύματα στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, που δημιουργεί αντικειμενικά η χρήση του υπό διόρθωση ονόματος, ιδίως όταν προκαλεί σύγχυση στις κοινωνικές του σχέσεις, όπως συμβαίνει όταν το κύριο όνομα προσομοιάζει με επώνυμο (ΜονΠρωτΧίου 175/1990 ΑρχΝ 1990/680) ή είναι άσχετο με τα ονόματα της οικογένειάς του (ΜονΠρωτΘεσσαλ 20438/2010 επί ονοματοδοσίας τέκνου από τη φυσική του μητέρα πριν την υιοθεσία του).
Περαιτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 1565 παρ. 1 ΑΚ, όπως τροποποιήθηκαν με τη διάταξη του άρθρου 18 του ν. 3719/2008 (ΦΕΚ Α’ 241/26-11-2008), προκύπτει ότι ο θετός γονέας έχει την ευχέρεια (με την επιφύλαξη της παρ. 2 του ιδίου ως άνω άρθρου) κατά την δίκη της υιοθεσίας να προσθέσει στο κύριο όνομα του θετού τέκνου και άλλο κύριο όνομα, ενώ εντός ενός έτους από την συντέλεση της υιοθεσίας δύναται να ζητήσει από το Δικαστήριο, εφόσον το επιθυμεί και τούτο συνάδει προς το συμφέρον του τέκνου, την απάλειψη του κυρίου ονόματος που έφερε το υιοθετούμενο προς της υιοθεσίας, ώστε να παραμείνει μόνον το κύριο όνομα που προστέθηκε κατά την υιοθεσία. Επιβάλλεται δε από το συμφέρον του τέκνου η κατά τα ως άνω απάλειψη του κυρίου ονόματός του, ιδίως αν αυτό (το τέκνο) προ της υιοθεσίας έφερε όνομα το οποίο ηχεί ξένο προς την κοινωνική πραγματικότητα, παραπέμποντας στην καταγωγή του, προδίδοντας έτσι την υιοθεσία και παραβιάζοντας την μυστικότητά της. Η ανωτέρω άποψη που υιοθέτησε το Ειρηνοδικείο Ιλίου στην ως άνω υπ’ αρ. 34/2019 απόφασή του (υπόθεση του γραφείου μας, χειρισμός υπόθεσης Μαρία Τζαβέλα και Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, βλ. το κείμενο της απόφασης πατώντας εδώ), συμπορεύεται προς την απρόθεσμη (έως την ενηλικίωση του ανηλίκου υιοθετούμενου) δυνατότητα διόρθωσης της ληξιαρχικής πράξης γέννησης του ανηλίκου θετού τέκνου, διά της αλλαγής του κυρίου ονόματός του από τους θετούς γονείς του (άρθρο 782 παρ. 3 και 1 ΚΠολΔ), ως ασκούντων αυτοδικαίως από την συντέλεσης της υιοθεσίας την γονική αυτού μέριμνα (άρθρα 1566 εδ. α’ ΑΚ και 64 παρ. 1 ΚΠολΔ) – (ΠολΠρωτΑθ 286/2012 ΝΟΜΟΣ).
Κατόπιν των ανωτέρω, το Ειρηνοδικείο Ιλίου διά της ανωτέρω απόφασής του δέχθηκε την αλλαγή του κυρίου ονόματος ανηλίκου θετού τέκνου (και την συνακόλουθη διόρθωση της σχετικής ληξιαρχικής πράξης γέννησης του ανήλικου θετού τέκνου), καθότι το όνομα που του είχε δοθεί προ της υιοθεσίας από την φυσική του μητέρα ήταν ξενικό και δεν είχε καμία απολύτως σχέση με την οικογένεια της θετής μητέρας του, διεγείρει υπόνοιες περί της ιδιότητας του τέκνου ως θετού, γεγονός που αντιβαίνει στη μυστικότητα της υιοθεσίας και επομένως το όνομα αυτό ενέχει τον κίνδυνο πληροφόρησης ανηλίκου τέκνου ότι τυγχάνει θετό τέκνο, από τρίτα πρόσωπα, αντί από την ίδια την θετή του μητέρα και σε χρόνο μη κατάλληλο για την ψυχική του υγεία. Συνεπώς, βάσει των παραπάνω, το Δικαστήριο έκρινε ότι συντρέχει σπουδαίος λόγος για την μεταβολή του κυρίου ονόματος του θετού τέκνου, καθώς με την μεταβολή αυτή αίρεται κώλυμα στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr