Διανομή κοινού πράγματος κατά ίσα ή άνισα μέρη. Τρόποι εξίσωσης άνισων μερών.

Από τις διατάξεις των άρθρων 798, 799, 1113 του ΑΚ, 478 επ. και 216 § 1α του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι στοιχείο της αγωγής διανομής κοινού πράγματος είναι, κατ` αρχάς, εκτός άλλων και δη εκτός από τη μνεία περί της συγκυριότητας των διαδίκων επί του διανεμητέου πράγματος (ΑΠ 970/2004 ΕλλΔνη 46.417, ΑΠ 579/1996 ΕλλΔνη 39. 549), και η έλλειψη συμφωνίας του εναγομένου ή των εναγομένων για εξώδικη διανομή, αλλά, όμως, το στοιχείο αυτό θεωρείται ότι περιλαμβάνεται στην αγωγή (ενυπάρχει), αν και δεν αναφέρεται ρητά, διότι και μόνο η άσκηση της αγωγής υποδηλώνει την ασυμφωνία αυτή και ως εκ τούτου δεν είναι αόριστη η αγωγή από τη μη ρητή αναφορά του στοιχείου αυτού. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 480 §§ 1 και 3, 482 § 2 και 486 §§ 1 και 2 του ΚΠολΔ, το δικαστήριο αποφασίζει την αυτούσια διανομή αν είναι δυνατή η διαίρεση του διανεμητέου σε μέρη ανάλογα με τις μερίδες των κοινωνών. Αν τα μέρη που σχηματίσθηκαν είναι ίσα, η αυτούσια διανομή τους μεταξύ των κοινωνών γίνεται με κλήρωση, ώστε με αυτήν να λάβει κάθε κοινωνός ανάλογα με τη μερίδα του μέρη, εκτός αν η με την κλήρωση διανομή μπορεί να οδηγήσει σε τεμαχισμό της ιδιοκτησίας κάποιου από τους κοινωνούς ή είναι προδήλως αντίθετη προς το συμφέρον του, οπότε το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από σχετική αίτηση, να επιδικάσει σε κάθε κοινωνό ή στις ομάδες των κοινωνών που ζήτησαν να λάβουν κοινή μερίδα ό,τι τους αναλογεί, δηλαδή ανάλογα με τη μερίδα τους μέρη, δίχως κλήρωση. Αν όμως τα μέρη που σχηματίστηκαν είναι άνισα, η αυτούσια διανομή γίνεται με την επιδίκαση τους στους συγκυρίους ή στις ομάδες εκείνων που ζήτησαν κοινή μερίδα, κατά το λόγο των μερίδων τους. Το δικαστήριο, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 481 αριθ. 2 εδάφ. α` του ΚΠολΔ, μπορεί για την εξίσωση άνισων μερών, να αποφασίσει ότι οι κοινωνοί που λαμβάνουν ορισμένα μέρη θα καταβάλουν σε άλλους κοινωνούς ορισμένο χρηματικό ποσό. Η διάταξη αναφέρεται στη δυνατότητα εξίσωσης άνισων μερών, όταν η διανομή πρέπει να γίνει με το σχηματισμό ίσων μερών, ώστε κάθε κοινωνός να λάβει ανάλογα με τη μερίδα του τέτοια (ίσα) μέρη. Ωστόσο, ενόψει του σκοπού της, ο οποίος συνίσταται στη διευκόλυνση της αυτούσιας διανομής, είναι αναλόγως εφαρμοστέα και στην περίπτωση που, κατά το άρθρο 486 § 2 του ΚΠολΔ, γίνεται επιδίκαση από το δικαστήριο άνισων μερών, αντίστοιχων προς το μέγεθος των μερίδων των κοινωνών, οπότε δεν αποκλείεται να υποχρεωθούν ορισμένοι κοινωνοί να καταβάλουν σε άλλους χρηματικό ποσό, προς εξίσωση της αξίας των άνισων μερών, όχι μεταξύ τους, αλλά προς την αξία των μερίδων των κοινωνών. Σε κάθε περίπτωση, αυτούσια διανομή δεν μπορεί να γίνει με τη λήψη μόνο χρηματικού ποσού από κάποιο κοινωνό παρά μόνο στις προβλεπόμενες από τα άρθρα 483 του ΚΠολΔ και 1889 του ΑΚ περιπτώσεις της διανομής κοινής επιχείρησης και της επιδίκασης στη σύζυγο του κληρονομουμένου ακινήτου που χρησίμευε ως οικογενειακή στέγη, αλλ ούτε συγχωρείται, αν δεν συντρέχει τέτοια εξαιρετική περίπτωση, κάποιος κοινωνός να λάβει τη μερίδα του κυρίως σε χρήμα, αφού έτσι καταλύεται η έννοια της αυτούσιας διανομής. Θα πρέπει, συνεπώς, το χρηματικό ποσό που ορίζεται να λάβει κάποιος κοινωνός να αποτελεί συμπλήρωμα απλώς του αυτούσιου μέρους του κοινού που λαμβάνει, να είναι, δηλαδή, σημαντικά μικρότερο από την αξία του μέρους που λαμβάνει είτε με κλήρωση είτε με απονέμηση (ΑΠ 837/2007).

Το δικαστήριο δηλαδή μπορεί για την εξίσωση άνισων μερών να αποφασίσει ότι οι κοινωνοί που λαμβάνουν ορισμένα μέρη θα καταβάλουν σε άλλους κοινωνούς ορισμένο χρηματικό ποσό ή να συστήσει δουλεία σε ορισμένα μέρη υπέρ άλλων κοινωνών. Δεν επιτρέπεται, όμως, να λάβει ο κοινωνός μερίδα κυρίως σε χρήμα (ΑΠ 1032/1999 ΕλλΔνη 40. 1534, ΕφΑΘ 3225/2005 ΕλλΔνη 2005.1725, ΕφΑΘ 8828/2001 ΕλλΔνη 2002. 475, 6342/2011 ΕΦ ΑΘ).

Λένα Πολύζου

Δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr