Αγωγή μεταρρύθμισης απόφασης επικοινωνίας λόγω μεταβολής των συνθηκών (άρθ. 1536 ΑΚ)

Σύμφωνα με το άρθρο 1536 ΑΚ, αν από τότε που εκδόθηκε δικαστική απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες, το δικαστήριο οφείλει, ύστερα από αίτηση ενός ή και των δύο γονέων, των πλησιέστερων συγγενών ή του εισαγγελέα, να προσαρμόσει την απόφασή του στις νέες συνθήκες, ανακαλώντας ή μεταρρυθμίζοντάς την, σύμφωνα με το συμφέρον του τέκνου. Με την ως άνω διάταξη καθιερώνεται απόκλιση από την κατ’ αρχήν δεσμευτική ενέργεια των δικαστικών αποφάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 321 ΚΠολΔ, καθόσον με αυτή παραμερίζεται η σταθερότητα των δικαστικών αποφάσεων και δημιουργείται η δυνατότητα προσαρμογής των στις νέες συνθήκες για χάρη του συμφέροντος του τέκνου, το οποίο συμφέρον αποτελεί το μόνο κριτήριο της μεταβολής. Η ΑΚ 1536 εφαρμόζεται και για τη μεταρρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας (1520 ΑΚ) είτε ευθέως αν υιοθετηθεί η άποψη ότι αυτό πηγάζει και συνιστά επιμέρους έκφανση της γονικής μέριμνας είτε αναλογικά, αν δίνει δεκτό ότι το δικαίωμα επικοινωνίας είναι αυτοτελές σε σχέση με τη γονική μέριμνα και απλώς σχετίζεται με αυτό (για τη σχετική διχογνωμία βλ Ε. Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, Οικογενειακό Δίκαιο, τ. ΙΙ, έκδ. 2021, σελ347). Η ως άνω αίτηση εκ της ΑΚ 1536 συνιστά αίτημα πρωτογενούς δικαστικής προστασίας, με ανεξαρτησία έναντι της μεταρρυθμιζόμενης απόφασης και ασκείται μόνο με αγωγή ή με άλλο ισοδύναμο εισαγωγικό δικόγραφο, όπως ανταγωγή. Την ουσιώδη αυτή μεταβολή των συνθηκών οφείλει να την επικαλεσθεί ο ενάγων της μεταρρυθμιστικής αγωγής, ώστε να καταστεί δυνατή η παράκαμψη του δεδικασμένου της αρχικής αποφάσεως ενώ το αίτημα της αγωγής δεν είναι απαραίτητο να διατυπώνεται με πανηγυρικό τύπο, αλλά μπορεί να συνάγεται από το όλο περιεχόμενο του δικογράφου, ιδιαίτερα δε από την αντιπαραβολή του ιστορικού περί μεταβολής των συνθηκών από προηγούμενη απόφαση με το αιτητικό για διαφορετική ρύθμιση της επικοινωνίας (βλ ΑΠ 1293/1993, σε ΕλλΔνη 1995, σελ 140). Περιστατικά που στηρίζουν την ανάκληση ή μεταρρύθμιση απόφασης σχετικής με την γονική μέριμνα και την επικοινωνία είναι η μεγαλύτερη ηλικία του τέκνου, η κατάσταση της υγείας ή τα ψυχολογικά προβλήματα του γονέα, ο νέος γάμος του γονέα, η εγκατάλειψη φροντίδας και εποπτείας του τέκνου, η αδιαφορία προς το τέκνο, ο τρόπος άσκησης της γονικής μέριμνας και της επικοινωνίας και γενικά το δικαστήριο με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου οφείλει να προσαρμόσει την απόφαση στις νέες συνθήκες (ΑΠ 1166/2010 σε ΤΠΝ ΝΟΜΟΣ). Ερείδεται πάντως το ζήτημα σε πιο χρονικό σημείο πρέπει να έχουν γεννηθεί τα περιστατικά περιστατικά που δικαιολογούν την ανάκληση ή τη μεταρρύθμιση της δικαστικής απόφασης κατά το άρθρο 1536 ΑΚ. Σύμφωνα με μία θέση που υποστηρίζεται ευρέως στη νομολογία των δικαστηρίων τα πραγματικά περιστατικά που δικαιολογούν την ανατροπή της δικαστικής απόφασης κατά το άρθρο 1536 ΑΚ πρέπει να επήλθαν μετά την τελεσιδικία της απόφασης (βλ.ΕφΔωδ 55/2021, ΕφΑθ 10059/2005 σε ΤΠΝ ΝΟΜΟΣ). Σε αντίθετη κατεύθυνση υποστηρίζεται σε νομολογία και θεωρία ότι η μεταρρύθμιση της απόφασης κατά το άρθρο 1536 ΑΚ επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου και δικαιολογείται σε κάθε περίπτωση όταν μεταβάλλονται τα πραγματικά περιστατικά που αποτέλεσαν αντικείμενο προηγούμενης δικαστικής κρίσης είτε αυτά είναι οψιγενή, ήτοι αν συνέβησαν μετά το χρόνο έκδοσης της απόφασης ή την τελεσιδικία της είτε είναι οψιφανή, ήτοι υπήρχαν ήδη κατά το χρόνο της απόφασης και δεν τέθηκαν υπόψη του δικαστηρίου, ή παραλείφθηκαν, ή έγινε κακή εκτίμηση, ανεξάρτητα και πέρα από οποιαδήποτε δικονομική επιλογή του διαδίκου να προβάλει τα νέα περιστατικά με παρεμπίπτουσα αίτηση ή με οψιγενή λόγο εφέσεως ή με μεταρρυθμιστική αγωγή (ΕφΘεσ 2206/2003 αδημοσίευτη).

Στο σημείο αυτό, προσήκει να επισημανθεί ότι το Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, με την υπ’ αριθμ. 317/2022 απόφασή Του (δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), έκρινε ως ορθότερο κριτήριο για το χαρακτηρισμό ενός γεγονότος ως νέου τη δυνατότητα προτάσεώς του στην προηγούμενη δίκη που περατώθηκε με έκδοση οριστικής απόφασης. Για τη θεμελίωση της μεταρρυθμιστικής αγωγής του άρθρου 1536 ΑΚ πρέπει, κατά το σκεπτικό της ανωτέρω απόφασης, η ουσιώδης μεταβολή των συνθηκών μετά την έκδοση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα ή την επικοινωνία να μην μπορούσε να προβληθεί παραδεκτά με λόγο έφεσης και να καταστεί με κάποιο τρόπο νόμιμο υλικό της δευτεροβάθμιας δίκης, ενώ για να διαπιστωθεί η επιτρεπτή προβολή νέων πραγματικών περιστατικών, κρίσιμη αποβαίνει η διάκριση μεταξύ των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν την αγωγή και των ισχυρισμών που προβάλει ο εναγόμενος προς απόκρουση της αγωγής. Όταν η μεταβολή των συνθηκών αφορά σε περιστατικά, που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής ρύθμισης της γονικής μέριμνας, ο δρόμος της μεταρρυθμιστικής αγωγής παραμένει πάντοτε ανοικτός, καθώς η μεταβολή αυτή δεν μπορεί να προβληθεί στο πλαίσιο της αρχικής δίκης μετά την άσκηση της αγωγής, εξαιτίας των διατάξεων των άρθρ. 223, 224, 525 παρ. 2, 526 ΚΠολΔ, οι οποίες απαγορεύουν την προβολή ισχυρισμών που μεταβάλλουν τη βάση της αγωγής ή επαυξάνουν το αίτημά της[1].

 

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

[1] ΜΠρΘεσ 317/2022 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ