Η διεκδικητική αγωγή κατ’ άρθ. 1094 ΑΚ – Προϋποθέσεις για την άσκησή της – Αίτημα
Κατ’ άρθρο 1094 ΑΚ, ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητάς του και την απόδοση του πράγματος, ενώ κατ’ άρθρο 1097 ΑΚ, ο νομέας από την επίδοση της αγωγής ευθύνεται σε αποζημίωση του κυρίου, αν από υπαιτιότητά του το πράγμα χειροτέρεψε ή καταστράφηκε ή δεν μπορεί να αποδοθεί για κάποιον άλλο λόγο. Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι, ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητας αυτού και την απόδοση του πράγματος, επικουρικά, δε, αποζημίωση ίση προς την αξία του πράγματος σε περίπτωση που επικαλεστεί και αποδείξει τη χειροτέρευση ή καταστροφή ή άλλη αδυναμία προς απόδοσή του.
Επιπλέον, ο κύριος κινητού πράγματος δικαιούται να εγείρει διεκδικητική αγωγή με σώρευση επικουρικού αιτήματος περί καταβολής αποζημίωσης κατά τη διάταξη του άρθρου 1097 ΑΚ για την περίπτωση αδυναμίας απόδοσης του πράγματος στο στάδιο της εκτέλεσης, δηλαδή αδυναμίας άμεσης εκτέλεσης με την αφαίρεση του πράγματος και συνεπώς ματαίωσης της απόδοσης που μπορεί να οφείλεται σε οποιοδήποτε λόγο π.χ. ανυπαρξία, καταστροφή, χειροτέρευση του πράγματος, κατ’ απόκλιση του κανόνα της απαγόρευσης της επικουρικής σώρευσης πρόωρων αιτημάτων. Δηλαδή, εφόσον με τη διεκδικητική αγωγή υποβάλλεται και αίτημα καταδίκης του εναγομένου σε ορισμένο ποσό αποζημίωσης, αν δεν ανευρεθεί το πράγμα κατά την εκτέλεση, το Δικαστήριο, εφόσον δεχτεί την αγωγή, υποχρεούται να καταδικάσει τον εναγόμενο όχι μόνο στην παράδοση του επιδίκου πράγματος στον ενάγοντα, αλλά και σε αποζημίωση του ενάγοντος για την περίπτωση που αυτό δεν βρεθεί κατά την εκτέλεση (ΑΠ 427/2009 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1647/2006 ΝοΒ 2007, 651, ΕφΠειρ 516/2015 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΑΘ 654/2008 Δνη 2009, 616).
Αίτημα της αγωγής αυτής είναι η αναγνώριση της κυριότητας επί του πράγματος και η απόδοση αυτού, όχι η παύση και η παράλειψη στο μέλλον της διαταράξεως, όπως στις περιπτώσεις των άρθρων 1108 και 989 ΑΚ περί αρνητικής αγωγής και αγωγής προστασίας της νομής, με τις οποίες η διεκδικητική αγωγή δεν μπορεί να σωρευθεί λόγω της αντίφασης μεταξύ τους, υπό την έννοια ότι στην διεκδικητική αγωγή υπάρχει ολική αφαίρεση ή κατακράτηση του πράγματος, ενώ στην αρνητική και στην αγωγή προστασίας της νομής μερική προσβολή της κυριότητας (Κ. Παπαδόπουλου Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου σελ. 306). Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής και η διάταξη του άρθρου 947 παρ. 1 ΚΠολΔ, με την οποία προβλέπεται απειλή χρηματικής ποινής και προσωπικής κρατήσεως, όταν ο οφειλέτης έχει υποχρέωση να παραλείψει ή να ανεχθεί πράξη, διότι η τελευταία διάταξη προϋποθέτει αίτηση περί παραλείψεως η ανοχής πράξεως στηριζόμενη στο ουσιαστικό δίκαιο (Κ. Παπαδόπουλου Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου σελ. 242 επ).
Προϋποθέσεις άσκησης της, κατά το άρθρο 1094 ΑΚ, διεκδικητικής αγωγής είναι: α) σαφής έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν κυριότητα του ενάγοντος στο πράγμα, β) ακριβής, περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς, έτσι ώστε να μη γεννιέται καμία αμφιβολία για την ταυτότητά του, γ) κατάληψη του ακινήτου από τον εναγόμενο και νομή ή κατοχή από αυτόν, δ) η αξία του πράγματος και ε) ορισμένο αίτημα για αναγνώριση της κυριότητας και απόδοση του πράγματος (ΑΠ 66/2005 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1279/2005 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΙωαν 19/2005 Αρμ 2005,1736, ΕφΑθ 6600/2004 Δνη 2005,498, Παπαδόπουλος, Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου, τ. Α΄ σελ. 237επ., Γεωργιάδης – Σταθόπουλος, ΕρμΑΚ, άρ. 1094, αρ. 45).
Εξάλλου, προϋπόθεση της διεκδικητικής αγωγής είναι η καθολική προσβολή της κυριότητας με την παράνομη και εναντίον της θέλησης του κυρίου αφαίρεση και κατακράτηση του πράγματος από άλλον τρίτο ή συγκύριο του πράγματος, δηλαδή της νομής αυτού, με την οποία ο κύριος στερείται τη σωματική στο πράγμα εξουσίαση και γεννιέται η σχετική αξίωσή του. Αν η προσβολή συνίσταται σε αμφισβήτηση, προφορική ή και με άλλο δηλωτικό αυτής αλλά ρηματικό τρόπο, της κυριότητας, τότε ο κύριος μπορεί να ασκήσει μόνο αναγνωριστική της κυριότητάς του, ή της ανυπαρξίας τέτοιας του εναγομένου, αγωγή.
Δεν απαιτείται να αναφέρεται στην αγωγή ο ακριβής χρόνος της κατάληψης αλλά μόνο ότι ο εναγόμενος κατά το χρόνο της εγέρσεως της αγωγής νέμεται και κατέχει το πράγμα, αντίθετα, το χρόνο της κατάληψης οφείλει να προσδιορίσει ο εναγόμενος αν προτείνει ένσταση παραγραφής (ΜΠρΘεσσ/νίκης 7763/2019 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 966/2004 Δνη 2005,422, ΑΠ 23/2003 ΝοΒ 2003,1616, ΑΠ 895/2002 ΝΟΜΟΣ, ΕφΔωδ 52/2002 ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 4662/1999 Δνη 2001,167, Βαθρακοκοίλης, ΕρμΑΚ, άρ. 1094, αρ. 1σ).
Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr