Διάκριση αγωγής περί κλήρου και απλής αναγνωριστικής αγωγής περί κληρονομικού δικαιώματος

Από τις διατάξεις των άρθρων 1871, 1872, 1882 ΑΚ προκύπτει ότι, ο κληρονόμος δικαιούται με την περί κλήρου αγωγή να απαιτήσει από εκείνον που κατακρατεί ως κληρονόμος αντικείμενα της κληρονομιάς, την αναγνώριση του κληρονομικού του δικαιώματος και την απόδοση της κληρονομιάς ή κάποιου αντικειμένου της. Στοιχεία της περί κλήρου αγωγής, η οποία αποσκοπεί στην προστασία του καθολικού κληρονομικού δικαιώματος, είναι: α) ο θάνατος του κληρονομουμένου, β) το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος που στηρίζεται είτε στην εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή λόγω της συγγενικής του σχέσης με τον κληρονομούμενο, είτε σε διαθήκη, γ) ότι ο κληρονομούμενος είχε στην κυριότητα ή και μόνο στη νομή ή στην κατοχή του κατά τον χρόνο του θανάτου του τα κληρονομιαία πράγματα, και δ) ότι ο εναγόμενος κατακρατεί pro herede τα κληρονομιαία, ως κληρονόμος, αντιποιούμενος κληρονομικό δικαίωμα (ΑΠ 355/2007 και βλ. Κ. Παπαδόπουλος ό.π. σελ. 386).

Αντί της καταψηφιστικής περί κλήρου αγωγής είναι δυνατόν να εγερθεί και αναγνωριστική περί κλήρου αγωγή με αίτημα, είτε την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος του ενάγοντος και την αναγνώριση της υποχρεώσεως του εναγόμενου νομέα της κληρονομιάς προς απόδοση της κληρονομιάς ή αντικειμένου αυτής, είτε μόνο την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος επί της κληρονομιάς ή των αντικειμένων αυτής, εφόσον όμως γίνεται επίκληση στην αγωγή ότι ο εναγόμενος κατακρατεί την κληρονομιά ή αντικείμενα αυτής.

Διαφορετικά, επί αδικαιολόγητης κατοχής της κληρονομιάς της ή αντικειμένου της από τον εναγόμενο, χωρίς αντιποίηση κληρονομικού δικαιώματος, μπορεί να ασκηθεί κατ` αυτού απλή αναγνωριστική αγωγή για το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος [βλ. ΑΠ 788/1990 ΕλλΔνη 1997.560, ΕφΑΘ 10117/1991 Δ 23.576, Μητσόπουλο, ΝοΒ 31.033-636, τον ίδιο, Μελέται γενικής θεωρίας δικαίου και αστικού δικονομικού δικαίου, 1997, σελ. 391- 397, Δωρή, ΝοΒ 31.540, Κουσούλη, ό.π., σελ. 12 και εκεί αποδ. 41 βλ. πάντως για το ότι αγωγή με μόνο αίτημα να αναγνωρισθεί το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος, χωρίς δηλαδή τη διάκριση ότι ο εναγόμενος κατέχει την κληρονομιά αντιποιούμενος κληρονομικό δικαίωμα, είναι απλή αναγνωριστική αγωγή και όχι περί κλήρου (καταψηφιστική ή αναγνωριστική), Μπαλή, Κληρον. δίκαιο, παρ. 208, σελ. 331, Παπαντωνίου, Κληρονομικό δίκαιο, έκδ. γ`, σελ. 143, Φίλιο, ό.π., σελ. 162][1].

Επομένως, πέρα από την αγωγή περί κλήρου (αναγνωριστική/καταψηφιστική) κατ` άρθρο 1871 ΑΚ, ο κληρονόμος δικαιούται να ασκήσει και απλή αναγνωριστική αγωγή περί του κληρονομικού του δικαιώματος σε κληρονομιαίο ακίνητο, εφόσον έχει προς τούτο έννομο συμφέρον, ήτοι εφόσον αμφισβητείται το κληρονομικό του δικαίωμα επί του συγκεκριμένου ακινήτου (άρθρο 70 ΚΠολΔ). Η αγωγή αυτή, με την οποία ο κληρονόμος ζητεί μόνο την αναγνώριση του κληρονομικού του δικαιώματος και στρέφεται κατά του εναγομένου, ο οποίος αρκεί να αμφισβητεί το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος, διακρίνεται από την αναγνωριστική περί κλήρου αγωγή (άρθρο 70 ΚΠολΔ)[2].

Στην αγωγή περί κλήρου το αίτημα έχει διττή μορφή, καθώς ζητείται η αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος και η απόδοση της κληρονομιάς ή κάποιου αντικειμένου της. Αντίθετα αγωγή με αίτημα απλώς την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος σε κληρονομιαίο ακίνητο, όταν αμφισβητείται από τρίτο, αποτελεί συνήθη αναγνωριστική αγωγή. Για την ευδοκίμηση της αγωγής αυτής, αρκεί ο ενάγων να επικαλεστεί και να αποδείξει τον θάνατο του κληρονομουμένου, το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος που στηρίζεται είτε στην εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή λόγω της συγγενικής του σχέσης με τον κληρονομούμενο, είτε σε διαθήκη, το δικαίωμα του κληρονομουμένου στο ακίνητο, το οποίο μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε κυριότητα, αλλά και σε νομή του κληρονομουμένου στο ακίνητο κατά τον χρόνο του θανάτου του, η οποία περιέρχεται αυτοδικαίως στους κληρονόμους του, καθώς και την εκ μέρους του εναγόμενου αδικαιολόγητη κατοχή του ακινήτου ή και απλή αμφισβήτηση του κληρονομικού δικαιώματος του ενάγοντος (ΑΠ 355/2007). Δεν αποτελούν στοιχείο της βάσης της αγωγής αυτής, όπως και της περί κλήρου αγωγής, η αποδοχή και μεταγραφή της κληρονομιάς του ενάγοντος στο επίδικο (ΑΠ 75/2018), ούτε ο τρόπος με τον οποίο ο κληρονομούμενος απέκτησε την κυριότητα, νομή ή κατοχή αυτού (ΑΠ 75/2018), εκτός εάν ο εναγόμενος αμφισβητήσει ειδικά τα εν λόγω δικαιώματα, οπότε ο ενάγων θα πρέπει να εκθέσει τον τρόπο με τον οποίο ο κληρονομούμενος απέκτησε την κυριότητα νομή ή κατοχή, καθ’ υποφορά με την αγωγή ή με τις προτάσεις (ΑΠ 335/2021, ΑΠ 75/2018)[3].

Αγγελική Λιγοψυχάκη, ασκ. δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr

[1] Βλ. 255 /2013 ΠΠΑ, δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ

[2] Βλ. 856/2018 ΑΠ, δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ

[3] Βλ. 1036/2022 ΠΠΡ ΚΕΡΚ, δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ