Για να ληφθούν αποφάσεις για την τακτική διοίκηση και εκμετάλλευση του κοινού πράγματος, αρκεί απόφαση της πλειοψηφίας των συγκυρίων, η οποία υπολογίζεται με βάση το μέγεθος των μερίδων – Περίπτωση μη νόμιμου σχηματισμού της πλειοψηφίας
Σύμφωνα με το άρθρο 1113 ΑΚ, οι διατάξεις για την κοινωνία (άρθρα 785 επόμ. ΑΚ) εφαρμόζονται και στην περίπτωση της συγκυριότητας, όταν δηλαδή η κυριότητα του πράγματος ανήκει σε περισσότερους εξ αδιαιρέτου κατ’ ιδανικά μερίδια. Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 787 ΑΚ, χορηγείται στον κάθε κοινωνό το δικαίωμα να κάνει χρήση (δίχως συναίνεση των λοιπών κοινωνών) ολόκληρου του κοινού αντικειμένου, εφόσον αυτή δεν εμποδίζει τη σύγχρηση των λοιπών κοινωνών, ως χρήση, δε, νοείται η υλική απόλαυση των χρησιμοτήτων του κοινού αποκλειστικά για τις προσωπικές του ανάγκες. Για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 787 ΑΚ, θα πρέπει το κοινό αντικείμενο να προσφέρεται από τη φύση του για μία αδιατάρακτη σύγχρηση, δηλαδή για παράλληλη χρήση από περισσότερους. Εάν όμως, λόγω της φύσης του κοινού η χρήση από τον ένα κοινωνό αποκλείει την παράλληλη χρήση από τους λοιπούς, δεν έχει εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 787 ΑΚ, αλλά το ζήτημα της αποκλειστικής χρήσης του κοινού από ένα μόνον κοινωνό κρίνεται κατά τις διατάξεις των άρθρων 789 επόμ. ΑΚ, δηλαδή απαιτείται κοινή συμφωνία ή απόφαση της πλειοψηφίας των κοινωνών ή τέλος απόφαση δικαστηρίου.
Ακόμα, κατά με το άρθρο 789 ΑΚ, προκειμένου για την άσκηση πράξεων τακτικής διοίκησης και εκμετάλλευσης του κοινού αντικειμένου απαιτείται απόφαση της πλειοψηφίας των κοινωνών, η οποία (πλειοψηφία) υπολογίζεται αποκλειστικά με βάση το μέγεθος των μερίδων και όχι των προσώπων των κοινωνών (άρθρο 789 εδάφ. β΄ ΑΚ), με αποτέλεσμα να είναι δυνατόν να ληφθεί απόφαση σχετική με την τακτική διοίκηση του κοινού και από ένα μόνον κοινωνό, εφόσον η μερίδα του είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των μερίδων των λοιπών κοινωνών. Ως πράξη τακτικής διοίκησης νοείται η λήψη κάθε μέτρου το οποίο κατ’ αντικειμενική εκτίμηση αρμόζει στην ιδιοσυστασία του συγκεκριμένου κοινού αντικειμένου και επιβάλλεται λογικά με βάση τα δεδομένα της ατομικής περίπτωσης κατά τον χρόνο που λαμβάνεται η απόφαση, μεταξύ, δε, αυτών περιλαμβάνεται και η παράδοση του κοινού πράγματος δυνάμει συμβάσεως χρησιδανείου σε ένα εκ των κοινωνών.
Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι κατά την ορθότερη άποψη το μέτρο που λαμβάνεται από την πλειοψηφία στα πλαίσια της τακτικής διοίκησης πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον όλων των κοινωνών χωρίς εξαίρεση, με την έννοια ότι δεν πρέπει να θίγει τα δικαιολογημένα συμφέροντα της μειοψηφίας των κοινωνών. Οι κατά τα προαναφερόμενα αποφάσεις των κοινωνών (είτε αυτές είναι ομόφωνες είτε αποφάσεις της πλειοψηφίας των κοινωνών) καταρτίζονται μόλις η δήλωση της βούλησης του κάθε κοινωνού περιέλθει σε όλους τους λοιπούς κοινωνούς. Από τις ρυθμίσεις των άρθρων 785 επόμ. ΑΚ, προκύπτει ότι ο νόμος δεν έχει συγκροτήσει τους κοινωνούς σε συνέλευση, με αποτέλεσμα να μην είναι απαραίτητη η συμμετοχή όλων των κοινωνών ή της πλειοψηφίας αυτών κατά τη λήψη της σχετικής απόφασης. Αρκεί, επομένως, για τη λήψη απόφασης στα πλαίσια της κοινωνίας, η δήλωση του κάθε κοινωνού να απευθύνεται προς όλους τους λοιπούς κοινωνούς, αδιαφόρως εάν αυτοί συμφωνούν ή όχι με αυτήν. Επίσης, γίνεται δεκτό ότι η απόφαση των κοινωνών για τη διοίκηση του κοινού δεν υπόκειται σε τύπο ακόμα και εάν αφορά σε ακίνητο και επομένως μπορεί να είναι και προφορική.
Σε περίπτωση λήψης απόφασης από τους κοινωνούς για την εκμετάλλευση του κοινού πράγματος, εάν η απόφαση αυτή δεν επιδρά ούτε επηρεάζει τη μερίδα κάποιου από τους κοινωνούς, η τελευταία αυτή μερίδα δεν υπολογίζεται για τον σχηματισμό πλειοψηφίας. Τούτο συμβαίνει όταν η χρήση του κοινού πράγματος παραχωρείται σε ένα από τους κοινωνούς κατόπιν συμβάσεως μισθώσεως, εντολής, χρησιδανείου, οπότε η μερίδα του, εφόσον δεν επηρεάζεται από το περιεχόμενο της αποφάσεως, δεν προσμετράται στον σχηματισμό της. Σχετικά, ωστόσο, με το τελευταίο αυτό ζήτημα, δηλαδή της δυνατότητας λήψης απόφασης και κατάρτισης συμβάσεων του κοινού δικαίου από τον κοινωνό που διαθέτει την πλειοψηφία των μερίδων αφενός για δικό του λογαριασμό ως τρίτου, αφετέρου για λογαριασμό και των λοιπών κοινωνών, γίνεται δεκτό από τη θεωρία ότι επιβάλλεται η αναλογική εφαρμογή των άρθρων 98 και 235 ΑΚ, σύμφωνα με τις επιταγές των γενικών ρητρών των άρθρων 200, 281 και 288 ΑΚ. Τούτο σημαίνει ότι ο συγκεκριμένος κοινωνός δεν έχει δικαίωμα ψήφου, όταν πρόκειται να αποφασιστεί η κατάρτιση δικαιοπραξίας με αυτόν ως τρίτο. Η διαπίστωση αυτή έχει ως περαιτέρω αποτέλεσμα την αναγκαιότητα παρεμβολής του δικαστηρίου, το οποίο τελικά είναι το μόνο αρμόδιο να αποφασίσει για τη δικαιοπραξία που πρόκειται να καταρτιστεί. Η κατά παράβαση των προαναφερόμενων διατάξεων λήψη απόφασης από τον κοινωνό που διαθέτει την πλειοψηφία, σχετικά με τη διοίκηση του κοινού αντικειμένου, προκαλεί κατά την ίδια αυτή άποψη της θεωρίας ακυρότητα της σχετικής απόφασης. Έτσι, γίνεται δεκτό ότι είναι άκυρη η απόφαση όταν το περιεχόμενο της αποτελεί υπέρβαση των εξουσιών που παρέχει ο νόμος στην πλειοψηφία, διότι τα μέτρα που αποφασίστηκαν από την πλειοψηφία δεν ανάγονται στην τακτική διοίκηση, καθώς και όταν η απόφαση δεν ελήφθη νομίμως, διότι δεν σχηματίστηκε νόμιμα η πλειοψηφία, στην οποία έλαβε μέρος κοινωνός που δεν δικαιούται να ψηφίσει για το συγκεκριμένο θέμα. Η ακυρότητα αυτή, εξάλλου, επέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς να χρειάζεται να αναγνωριστεί δικαστικά, είναι, δε, σχετική και μπορεί να προταθεί από τη μειοψηφία των κοινωνών είτε ευθέως με την άσκηση αναγνωριστικής αγωγής είτε με ένσταση με την ευκαιρία άσκησης αγωγής από τον κοινωνό που έλαβε την απόφαση, όταν η ζητούμενη από τον τελευταίο έννομη προστασία στηρίζεται στην απόφαση αυτή, όπως για παράδειγμα όταν ο κοινωνός, στηριζόμενος σε απόφαση της πλειοψηφίας, ζητεί να του παραδοθεί το κοινό πράγμα προς αποκλειστική χρήση λόγω κατάρτισης μεταξύ αυτού και των λοιπών κοινωνών σύμβασης χρησιδανείου (ΠΠρΚορ 203/2006 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, βλ. και ΑΠ 662/2018 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr