Νομολογιακά αποσπάσματα αναφορικά με τα είδη αρραβωνικής σύμβασης και της διαφοροποίηση αυτής από την προκαταβολή
1. 174/2022 Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης (Σχετ. Προσθ. 13)
«I. Από της διατάξεις των άρθρων 402 και 403 ΑΚ προκύπτει ότι αρραβώνας είναι η παρεπόμενη σύμβαση, στο πλαίσιο της οποίας ο της συμβαλλόμενος δίνει στον άλλο συνήθως χρηματικό ποσό με το σκοπό αν δεν εκπληρωθεί η κύρια σύμβαση απ` αυτόν που το έδωσε, να το κρατήσει ο λήπτης, ενώ, αν δεν εκπληρωθεί από το λήπτη, της θα πρέπει να το αποδώσει στο διπλάσιο. Κατά την αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων, το είδος του αρραβώνα εξαρτάται από τη βούληση των μερών. Μπορεί να είναι απλώς «επιβεβαιωτικός», ο οποίος δίνεται ως σύμβολο κατάρτισης της συμβάσεως, είτε να έχει την έννοια του επιτίμιου μεταμέλειας, που παρέχει της συμβαλλομένους δικαίωμα να υπαναχωρήσουν από τη σύμβαση, χάνοντας τον αρραβώνα ή να αποδώσουν το διπλάσιο, εάν ο αρραβώνας δόθηκε κατά την κατάρτιση της, είτε για την αυτογνώμονα ματαίωση της κύριας σύμβασης, οπότε μπορεί να δίνεται και πριν την κατάρτιση της. Ακόμη, μπορεί να δίνεται αντί ποινικής ρήτρας, δηλαδή, ως πρόσθετη συμφωνία (ιδιωτικής) ποινής, για την περίπτωση της μη εκπλήρωσης της παροχής του οφειλέτη, οφειλόμενη σε ευθύνη
του τελευταίου, έχοντας δηλαδή, τη σημασία προκαταβολής αποζημίωσης, οφειλόμενης για την υπαίτια ματαίωση της σύμβασης (Γεωργιάδη-Σταθόπουλου ΕρμΑΚ, άρθρο 402, ελ. 403 επ). Ο αρραβώνας μεταμέλειας είναι διαφορετικός από τον επιβεβαιωτικό, διότι ο τελευταίος δίδεται της ενίσχυση της σύμβασης, ενώ ο πρώτος (μεταμέλειας) της εξασθένηση και ανατροπή της, γι` αυτό και απαιτείται, για το χαρακτηρισμό του ως αρραβώνα, να συνάγεται κατά τρόπο αναμφίβολο ότι οι συμβαλλόμενοι συμφώνησαν να έχουν το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση, χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντας αυτόν διπλάσιο (ΑΠ 1118/1993, ΕλλΔ/νη 1995/1047, ΕφΑθ 4273/2005 ό.π., Ταμπάκη στον Γεωργιάδη/Σταθόπουλου Αστικό Κώδικα Γεν. Ενοχικό τόμος ΙΙ, έκδ. 1979, αρθρ. 402, 403 αριθ. 7, 8 και 9). Σύμφωνα με το άρθρο 402 ΑΚ, ο αρραβώνας δίνεται κατά την κατάρτιση της σύμβασης. Κατά συνέπεια, ο αρραβώνας, κατά το παραπάνω άρθρο, δίνεται για καταρτισμένη σύμβαση ή κατά τη σύναψη προσυμφώνου και όχι κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων (ΑΠ 2123/1984 ΝοΒ 33.1169, ΕφΘες 283/1994 Αρμ. 48.659, Απ. Γεωργιάδης, Ενοχικό Δίκαιο, Γενικό Μέρος, έκδ. 1999, παρ. 19, 112, αριθ. 14, σελ 206, Ταμπάκης σε ΑΚ Γεωργιάδη -Σταθόπουλου, άρθ. 402, αριθ. 4, Αστ. Γεωργιάδης, Ενοχικό Δίκαιο, Γενικό Μέρος, εκδ. 3η, Τόμος 2ος, παρ. 23,112, σελ 150-151, Βαθρακοκοίλης, ΕρΝομΑΚ, άρθ. 402, αριθ. 6, Δημ. Μπόσδας σε ΑρχΝ 36. Σελ. 2-3). Ωστόσο, ο νόμος δεν αποκλείει στα μέρη να συνάψουν αρραβώνα, η κατάπτωση του οποίου θα τελεί υπό την αίρεση της μη κατάρτισης της κύριας σύμβασης της οποίας οι ουσιώδεις όροι έχουν συμφωνηθεί. Στην περίπτωση αυτή ο αρραβώνας λειτουργεί ως επιτίμιο μεταμέλειας και ρυθμίζεται όχι από της διατάξεις των άρθρων 402-403, αλλά από την ιδιαίτερη συμφωνία των μερών (άρθ. 361 ΑΚ), σε συνδυασμό με της κανόνες για της αιρέσεις (άρθ. 201 επ. ΑΚ) και για την ερμηνεία των συμβάσεων (άρθ. 173, 200, 288 ΑΚ -Σόντης σε ΕρμΑΚ, άρθ. 402, αριθ, 6 και 11, άρθ. 403, αριθ. 32 επ., Αστ. Γεωργιάδης, ό.π., σελ. 150, σημ. 15, Ταμπάκης, ό.π., αριθ. 9, Απ. Γεωργιάδης, ό.π., παρ. 19, 12, αριθ. 5, σελ.204, Βαθρακοκοίλης, ό.π., αριθ. 3 και 7, άρθ. 403, αριθ. 13, Σπυριδάκης σε ΝοΒ 26.541, σημ. 11, Μπόσδας, ό.π., σελ. 3, ενημερωτικό σημείωμα σε Αρμ. 48.661-662). Της, ο διδόμενος αρραβώνας, ο οποίος σκοπεί στην κάλυψη της ζημίας στην περίπτωση υπαιτίου ματαιώσεως της συμβάσεως, διαφέρει από την προκαταβολή, την οποία σκοπούσαν τα μέρη, κατά την κατάρτιση της συμβάσεως. Την προκαταβολή δίνει ο της εκ των συμβαλλομένων της τον άλλον όχι της κάλυψη της ζημίας αλλά έναντι της παροχής και σε εγγύηση της (ΑΠ 1500/2008, ΤΝ ΝΟΜΟΣ). Οι βασικές διαφορές μεταξύ προκαταβολής και αρραβώνα που δίνεται κατά την κατάρτιση της κύριας συμβάσεως είναι: α) η προκαταβολή τελεί υπό τη νομική αίρεση της δημιουργίας στο μέλλον της ενοχής και όχι υπό την αίρεση της μη εκπληρώσεως της κυρίας ενοχής, της ο αρραβώνας, β) σε περίπτωση εξόδου της νομικής αιρέσεως η προκαταβολή αναζητείται (άρθρο 904 ΑΚ), ενώ η τύχη του αρραβώνα ρυθμίζεται ειδικά από το άρθρο 403 ΑΚ. Για τη διάκριση του αρραβώνα και της προκαταβολής βασικά κριτήρια είναι: α) ο χαρακτηρισμός του αρραβώνα πρέπει να είναι αναμφίβολος και για τον λόγο αυτό σε περίπτωση αμφιβολίας πρόκειται για προκαταβολή β) ο αρραβώνας δίνεται ρητά της ενίσχυση της συμβάσεως, ενώ η προκαταβολή ενόψει και μόνο των υποχρεώσεων ορισμένης συμβάσεως. Πάντως ακριβώς ενόψει της φύσεως του αρραβώνα ως εκποιητικής πράξεως δυνάμει της οποίας επέρχεται άμεση μεταβίβαση της κυριότητος του δοθέντος πράγματος, της διακρίνεται και για τον λόγο αυτό από την προκαταβολή μέρους της κυρίας συμβατικής παροχής, Η ανάγκη της της διακρίσεως ανακύπτει οσάκις το διδόμενο αντικείμενο είναι ομοειδές της το αντικείμενο της κυρίας συμβατικής παροχής του δίδοντος, προκρίνεται δε, σε περίπτωση αμφιβολίας, η επιεικέστερη λύση, ότι δηλαδή το δοθέν είναι προκαταβολή και όχι αρραβώνας Επομένως, κατά μείζονα λόγο, όταν προκαταβάλλεται μέρος της κυρίας συμβατικής παροχής, της όταν προκαταβάλλεται μέρος του συμφωνηθέντος τιμήματος, το ως προκαταβολή δοθέν δεν μπορεί να συμφωνηθεί ταυτοχρόνως και ως αρραβώνας, αφού η έννοια του αρραβώνα προϋποθέτει «δόση» πράγματος επιφέρουσα μετάθεση της κυριότητας αυτού, ενώ το δοθέν ως προκαταβολή εκφεύγει πλέον της εξουσίας του δίδοντος και δεν μπορεί εκ νέου να «δοθεί» στον αντισυμβαλλόμενο, αυτή τη φορά ως αρραβώνας (ΑΠ 1500/2008, ΝοΒ 2009/848, ΕφΘες. 1847/2010, ΕΠΙΣΚΕΜΠΔ 2011/187, ΕφΛαρ 674/2004, ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 2006/261, ΠπρΘες. 20525/2011, ΑΡΜ 2011/1810, Γ. Ταμπάκη, σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο, «Αστικός Κώδικας-Κατ` άρθρο ερμηνεία, υπό άρθρο 402, σελ. 405).
2. 1500/2008 ΑΠ
«Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 402 ΑΚ, προκύπτει, ότι κατά την κατάρτιση της συμβάσεως μπορεί να δοθεί αρραβώνας. Η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει τον αρραβώνα, ο οποίος δίδεται κατά την κατάρτιση της κυρίας συμβάσεως και όχι τον διδόμενο προ της καταρτίσεως της κυρίας συμβάσεως. Υπό το πρίσμα της διακρίσεως της έγκυρα μπορεί να δοθεί αρραβώνας κατά την κατάρτιση του προσυμφώνου, το οποίο, υπό την παραπάνω διάκριση, θεωρείται τελεία σύμβαση. Στην περίπτωση αυτή, της που δίδει τον αρραβώνα εν αρνήσει του άλλου της σύμπραξη για την κατάρτιση της οριστικής συμβάσεως δικαιούται είτε να αξιώσει την επιστροφή διπλασίου του δοθέντος αρραβώνος (ΑΚ 403), αν είναι δότης, ή να αρκεσθεί σ` αυτόν, αν είναι λήπτης. […] Της ο διδόμενος αρραβώνας, ο οποίος σκοπεί στην κάλυψη της ζημίας στην περίπτωση υπαιτίου ματαιώσεως της συμβάσεως, διαφέρει από την προκαταβολή, την οποία σκοπούσαν τα μέρη, κατά την κατάρτιση της συμβάσεως. Την προκαταβολή κάμνει ο της εκ των συμβαλλομένων της τον άλλο όχι της κάλυψη της ζημίας αλλ` έναντι της παροχής και σε εγγύηση της.»
- 63/2025 Εφετείο Πειραιά
«Εξάλλου, από της διατάξεις των άρθρων 402 και 403 του ΑΚ προκύπτει ότι ο αρραβώνας που δίδεται για εξασφάλιση μιας σύμβασης μπορεί, ανάλογα με το επιδιωκόμενο από τα μέρη με τη σύμβαση σκοπό, είτε να είναι επιβεβαιωτικός της κατάρτισης της σύμβασης, είτε να έχει την έννοια του επιτιμίου μεταμέλειας, που παρέχει στο συμβαλλόμενο ή της συμβαλλομένους δικαίωμα να υπαναχωρήσουν από τη σύμβαση χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντάς τον διπλάσιο, είτε να έχει την έννοια της ποινή και να δίνεται για να λειτουργήσει σε περίπτωση μη εκπλήρωσης ή μη προσήκουσας εκπλήρωσης της σύμβασης κατά τρόπο ανάλογο της αυτόν της ποινικής ρήτρας. Ο αρραβώνας μεταμέλειας, της δηλαδή που δίνεται με τη συμφωνία ότι της που δίνει ή της που τον λαμβάνει μπορούν να υπαναχωρήσουν από τη σύμβαση χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντας τον διπλάσιο, είναι διαφορετικός από τον επιβεβαιωτικό, διότι ο τελευταίος δίδεται της ενίσχυση της σύμβασης, ενώ ο πρώτος (μεταμέλειας) της εξασθένηση και ανατροπή της, γι’ αυτό και απαιτείται, για τον χαρακτηρισμό του ως αρραβώνα, να συνάγεται κατά τρόπο αναμφίβολο ότι οι συμβαλλόμενοι συμφώνησαν να έχουν το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση, χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντας αυτόν διπλάσιο. Είναι δηλαδή ο αρραβώνας επιτίμιο μεταμέλειας (άρθρο 398 του ΑΚ), αν οι συμβαλλόμενοι συμφώνησαν να έχουν τη διαζευκτική ευχέρεια της εκτέλεσης της σύμβασης ή της υπαναχώρησης από αυτή, η άσκηση του δικαιώματος της οποίας εξαρτάται από μόνη τη δήλωση του δικαιούχου και έχει ως συνέπεια την απώλεια του αρραβώνα ή την απόδοση του διπλάσιου (ΑΠ 1339/2011 ΝΟΜΟΣ, ΕφΛαρ 325/2004 ΝΟΜΟΣ, ΕφΠατρ 36/2001 ΝΟΜΟΣ). Κατά την αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων, το είδος του αρραβώνα εξαρτάται από τη βούληση των μερών. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 402 του ΑΚ, σε περίπτωση αμφιβολίας ο αρραβώνας θεωρείται μόνο ποινικός, που λειτουργεί, σύμφωνα με το άρθρο 403 του ΑΚ, κατά τρόπο παρόμοιο της τη λειτουργία της ποινικής ρήτρας (ΑΠ 1320/2012 ΝΟΜΟΣ) . […] Εξάλλου, ο νόμος δεν αποκλείει στα μέρη να συνάψουν αρραβώνα, η κατάπτωση του οποίου θα τελεί υπό την αίρεση της μη κατάρτισης της κύριας σύμβασης, της οποίας έχουν συμφωνηθεί οι όροι. Στην περίπτωση αυτή ο αρραβώνας ρυθμίζεται από την ιδιαίτερη συμφωνία των μερών (άρθρο 361 του ΑΚ) σε συνδυασμό με της κανόνες για της αιρέσεις (άρθρα 201 επ. του ΑΚ), χωρίς να αποκλείεται και η αναλογική εφαρμογή των περί αρραβώνος διατάξεων του ΑΚ (ΑΠ 493/2010 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 2097/2009 ΝΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 476/2014 ΝΟΜΟΣ, ΕφΑΘ 2824/2008 ΝΟΜΟΣ). Εξάλλου, ο διδόμενος αρραβώνας, ο οποίος σκοπεί στην κάλυψη της ζημίας στην περίπτωση υπαίτιας ματαίωσης της σύμβασης, διαφέρει από την προκαταβολή, την οποία σκοπούσαν τα μέρη, κατά την κατάρτιση της σύμβασης. Την προκαταβολή κάμνει ο της εκ των συμβαλλομένων της τον άλλο όχι της κάλυψη της ζημίας αλλά έναντι της παροχής και σε εγγύηση της (ΑΠ 1500/2008 ΝΟΜΟΣ). Επομένως, ο αρραβώνας δεν πρέπει να συγχέεται με την «προκαταβολή» έναντι του τιμήματος, που καταβάλλεται από τον αγοραστή της μερική εξόφληση της χρηματικής συνήθως υποχρέωσης του της τον πωλητή, διότι στην περίπτωση της προκαταβολής δεν μπορεί να γίνει λόγος περί έκπτωσης σύμφωνα με το άρθρο 403 του ΑΚ (ΕφΠατρ 57/2004 ΝΟΜΟΣ, ΕφΠατρ 147/2001 ΝΟΜΟΣ). Έτσι, σε περιπτώσεις που δίνεται ορισμένη προκαταβολή στα πλαίσια κάποιας σύμβασης, η προκαταβολή αυτή και μόνο δεν θεωρείται αρραβώνας, αν δεν υπάρχει συγκεκριμένη σύμβαση για τον αρραβώνα, εν αμφιβολία δε, προκριτέα είναι η ερμηνεία ότι πρόκειται περί προκαταβολής (ΕφΠειρ 685/2013 ΝΟΜΟΣ, ΕφΘες 1847/2010 ΝΟΜΟΣ).»
3. 553/2024 Εφετείο Πειραιά (Σχετ. Προσθ. 14)
«Περαιτέρω, από της διατάξεις των άρθρων 402 και 403 του ΑΚ συνάγεται ότι αρραβώνας είναι η παρεπόμενη συμφωνία κάποιας τελείας συμβάσεως, της και το
προσύμφωνο, που θεμελιώνεται δια δόσεως ορισμένου περιουσιακού στοιχείου (re), με σκοπό εκπτώσεως ή αποδόσεως διπλάσιου αυτού σε περίπτωση κατά την οποία δεν θα εκπληρωθεί υπαιτίως η κυρία σύμβαση (ΕφΠειρ 685/2013 ΝΟΜΟΣ). Πάντως, ενόψει της φύσης του αρραβώνα ως εκποιητικής πράξης, δυνάμει της οποίας επέρχεται άμεση μεταβίβαση της κυριότητας του δοθέντος πράγματος, της διακρίνεται, πλην των άλλων, από την προκαταβολή μέρους της κυρίας συμβατικής παροχής. Η ανάγκη της της διάκρισης ανακύπτει οσάκις το διδόμενο αντικείμενο είναι ομοειδές της το αντικείμενο της κυρίας συμβατικής παροχής του δίδοντος, προκρίνεται δε, σε περίπτωση αμφιβολίας, η επιεικέστερη λύση, ότι δηλαδή το δοθέν είναι προκαταβολή και όχι αρραβώνας. Επομένως, κατά μείζονα λόγο, όταν προκαταβάλλεται μέρος της κυρίας συμβατικής παροχής, το ως προκαταβολή δοθέν δεν μπορεί να συμφωνηθεί ταυτοχρόνως και ως αρραβώνας, αφού η έννοια του αρραβώνα προϋποθέτει «δόση» πράγματος επιφέρουσα μετάθεση της κυριότητας αυτού, ενώ το δοθέν ως προκαταβολή εκφεύγει πλέον της εξουσίας του δίδοντος και δεν μπορεί εκ νέου να «δοθεί» στον αντισυμβαλλόμενο, αυτή τη φορά ως αρραβώνας (ΕφΠειρ 685/2013 ΝΟΜΟΣ, ΕφΘες 1847/2010 ΝΟΜΟΣ, ΜονΕφΑιγ 34/2020 ΝΟΜΟΣ).»
4. 1310/2024 Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης
«Από τη διάταξη του άρθρου 402 ΑΚ προκύπτει ότι ο ΑΚ δεν ρυθμίζει αρραβώνα που δίνεται προ της κατάρτισης της σύμβασης, αλλά εκείνον που δίνεται κατά την κατάρτιση της κύριας σύμβασης. Είναι δυνατόν ο αρραβώνας να δοθεί και σε προσύμφωνο, το οποίο είναι τέλεια σύμβαση που γεννάει τέλεια ενοχή. Ο αρραβώνας διακρίνεται σε: 1. Μεταμέλειας, ο οποίος λειτουργεί ως επιτίμιο μεταμέλειας στην περίπτωση μη κατάρτισης της σύμβασης ή παρέχει δικαίωμα υπαναχώρησης από καταρτισμένη σύμβαση. Της δύο αυτές περιπτώσεις οι συνέπειες καθορίζονται από τη συμφωνία των μερών. Ο αρραβώνας μεταμέλειας για σύμβαση, η οποία πιθανόν να καταρτιστεί δεν ρυθμίζεται από το νόμο, αποτελεί συνεπώς δικαιοπραξία αυτοτελή, παρόμοια με τη μη γνήςια ποινική ρήτρα. 2. Συστατικός, του οποίου η παροχή τηςτελεί τον τύπο κατάρτισης της σύμβασης. 3. Επιβεβαιωτικός, ο οποίος έχει χαρακτήρα και σκοπό επιβεβαιωτικό ή άλλως αποδεικτικό της κατάρτισης της σύμβασης και λειτουργεί ως δικαστικό τεκμήριο κατ` άρθρο 336 παρ. 3 KπολΔ. 4. Αποζημιωτικός, που λειτουργεί ως προκαταβολή αποζημίωσης έναντι ενδεχόμενης ζημίας του δανειστή από τη μη εκπλήρωση ή από τη μη προσήκουσα εκπλήρωση της κύριας ενοχής, οπότε και ο συμβαλλόμενος απαλλάσσεται από το βάρος απόδειξης της ζημίας. 5. Ποινικός, ο οποίος αποτελεί συνομολόγηση ποινής για την περίπτωση μη εκπλήρωσης ή πλημμελούς εκπλήρωσης της σύμβασης (Απ. Γεωργιάδης, ΣΕΑΚ, Τόμος I, έκδ. 2010, άρθρο 402, αρ. 2, σελ. 822-823). […] Της, πρέπει να διακρίνεται ο αρραβώνας από την προκαταβολή. Οι βασικές διαφορές μεταξύ προκαταβολής και αρραβώνα, που δίνεται κατά την κατάρτιση της κύριας σύμβασης, είναι: 1) Η προκαταβολή επειδή δίνεται solvendi causa, τελεί υπό τη νομική αίρεση της δημιουργίας στο μέλλον της ενοχής και όχι υπό την αίρεση της μη εκπλήρωσης της κύριας ενοχής, της ο αρραβώνας, 2) σε περίπτωση εξόδου της νομικής αίρεσης η προκαταβολή αναζητείται (άρθρο 904 ΑΚ), ουδέποτε, της, χάνεται ή επιστρέφεται στο διπλάσιο, γιατί στερείται της αμφιμερούς διαζευκτικής ευχέρειας του αρραβώνα, ενώ η τύχη του αρραβώνα ρυθμίζεται ειδικά από το άρθρο 403 ΑΚ. Για τη διάκριση του αρραβώνα και της προκαταβολής βασικά κριτήρια είναι: α) ο χαρακτηρισμός του αρραβώνα πρέπει να είναι αναμφίβολος και για τον λόγο αυτό σε περίπτωση αμφιβολίας πρόκειται για προκαταβολή (ΕφΑθ 4477/1979, ΝοΒ 28, 110, ΕφΘες 1005/1975, Αρμ. 30, 460, ΠπρΘες 33242/1999, Αρμ. 2000, 1082) και β) ο αρραβώνας δίνεται ρητά της ενίσχυση της σύμβασης, ενώ η προκαταβολή ενόψει και μόνο των υποχρεώσεων ορισμένης σύμβασης (βλ. ΕφΑθ 3885/2008, ΕλλΔνη 2008, 1476, ΕφΛαρ 674/2004, Δικογραφία 2006, 261, ΠπρΘες 33242/1999, Αρμ. 2000, 1082, Γ. Ταμπάκη σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο, «Αστικός Κώδικας , Κατ΄ άρθρο ερμηνεία», υπό άρθρο 402, σελ. 405).
5. 458/2021 Εφετείο Πατρών (Σχετ. Προσθ. 15)
«Εξάλλου, από της διατάξεις των άρθρων 402 και 403 ΑΚ προκύπτει, ότι ο αρραβώνας που δίδεται για εξασφάλιση μιας σύμβασης μπορεί, ανάλογα με το επιδιωκόμενο από τα μέρη με τη σύμβαση σκοπό, είτε να είναι επί βεβαιωτικός της κατάρτισης της συμβάσεως, είτε να έχει την έννοια του επιτιμίου μεταμέλειας, που παρέχει στο συμβαλλόμενο ή της συμβαλλόμενους δικαίωμα να υπαναχωρήσουν από τη σύμβαση χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντάς τον διπλάσιο, είτε να έχει την έννοια της ποινής και να δίνεται για να λειτουργήσει σε περίπτωση μη εκπλήρωσης ή μη προσήκουσας εκπλήρωσης της συμβάσεως κατά τρόπο ανάλογο της αυτόν της ποινικής ρήτρας. Ο αρραβώνας μεταμέλειας, της δηλαδή που δίνεται με τη συμφωνία ότι της που δίνει ή της που τον λαμβάνει μπορούν να υπαναχωρήσουν από τη σύμβαση χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντας τον διπλάσιο, είναι διαφορετικός από τον επιβεβαιωτικό, διότι ο τελευταίος δίδεται της ενίσχυση της σύμβασης, ενώ ο πρώτος (μεταμέλειας) της εξασθένηση και ανατροπή της, γι’ αυτό και απαιτείται, για τον χαρακτηρισμό του ως αρραβώνα, να συνάγεται από το δικόγραφο της αγωγής, κατά τρόπο αναμφίβολο, ότι οι συμβαλλόμενοι συμφώνησαν να έχουν το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση, χάνοντας τον αρραβώνα ή αποδίδοντας αυτόν διπλάσιο. Είναι δηλαδή ο αρραβώνας επιτίμιο μεταμελείας (ΑΚ 398), αν οι συμβαλλόμενοι συμφώνησαν να έχουν τη διαζευκτική ευχέρεια της εκτελέσεως της συμβάσεως ή της υπαναχωρήσεως από αυτή, η άσκηση του δικαιώματος της οποίας εξαρτάται από μόνη τη δήλωση του δικαιούχου και έχει ως συνέπεια την απώλεια του αρραβώνα ή την απόδοση tου διπλάσιου (Α.Γεωργιάδη-Μ.Σταθόπουλου, ΕρμΑΚ, υπ’ άρθ. 402 ΑΚ, σελ. 405, Σπυριδάκηςσε ΝοΒ 26.541, σημ. 11, ΑΠ 1339/2011, ΕφΑιγαίου 34/2020, ΕφΛαρ 325/2004, ΕφΠατρ 36/2001, δημ. Στην ΤΝΠ Νόμος). Κατά την αρχή, δε, της ελευθερίας των συμβάσεων, το είδος του αρραβώνα εξαρτάται από τη βούληση των μερών. […] Τέλος, ο διδόμενος αρραβώνας, ο οποίος σκοπεί στην κάλυψη της ζημίας στην περίπτωση υπαιτίου ματαιώσεως της συμβάσεως, διαφέρει από την προκαταβολή, στην οποία σκοπούσαν τα μέρη, κατά την κατάρτιση της συμβάσεως. Την προκαταβολή καταβάλει ο της εκ των συμβαλλομένων της τον άλλο όχι της κάλυψη της ζημίας, αλλά έναντι της παροχής και σε εγγύηση της (ΑΠ 1500/2008, δημ. Στην ΤΝΠ Νόμος). Επομένως, ο αρραβώνας δεν πρέπει να συγχέεται με την «προκαταβολή» έναντι του τιμήματος, που καταβάλλεται από τον αγοραστή της μερική εξόφληση της χρηματικής συνήθως υποχρεώσεως του της τον πωλητή, διότι στην περίπτωση της προκαταβολής δεν μπορεί να γίνει λόγος περί εκπτώσεως σύμφωνα με το άρθρο 403 ΑΚ (ΕφΑιγαίου 18/2020, ΕφΠατρ 57/2004, ΕφΠατρ 147/2001, δημ. Στην ΤΝΠ Νόμος). Συνεπώς μία από της βασικές διαφορές μεταξύ προκαταβολής και αρραβώνα πού δίνεται κατά την κατάρτιση της κύριας συμβάσεως είναι ότι σε περίπτωση εξόδου της νομικής αιρέσεως η προκαταβολή αναζητείται (ΑΚ 904) ουδέποτε της χάνεται ή επιστρέφεται στα διπλάσιο, γιατί στερείται της αμφιμερούς διαζευκτικής ευχέρειας του αρραβώνα, δηλαδή δεν τίθεται θέμα καταπτώσεως (Α.Γεωργιάδη – Μ.Σταθόπουλου, ΕρμΑΚ, υπ’ άρθ. 402 ΑΚ, σελ. 405). Έτσι, σε περιπτώσεις που δίνεται ορισμένη προκαταβολή στα πλαίσια κάποιας σύμβασης, η προκαταβολή αυτή και μόνο δεν θεωρείται αρραβώνας, αν δεν υπάρχει συγκεκριμένη σύμβαση για τον αρραβώνα, εν αμφιβολία δε, προκριτέα είναι η ερμηνεία ότι πρόκειται περί προκαταβολής (ΕφΠειρ 685/2013, ΕφΘες 1847/2010, δημ. Στην ΤΝΠ Νόμος). Επομένως, κατά μείζονα λόγο, όταν προκαταβάλλεται μέρος της κυρίας συμβατικής παροχής, το ως προκαταβολή δοθέν δεν μπορεί να συμφωνηθεί ταυτοχρόνως και ως αρραβώνας, αφού η έννοια του αρραβώνα προϋποθέτει «δόση» πράγματος επιφέρουσα μετάθεση της κυριότητος αυτού, ενώ το δοθέν ως προκαταβολή εκφεύγει πλέον της εξουσίας του δίδοντος και δεν μπορεί εκ νέου να «δοθεί» στον αντισυμβαλλόμενο, αυτή τη φορά ως αρραβώνας (ΕφΠειρ 685/2013, ΕφΘες 1847/2010, δημ στην ΤΝΠ Νόμος). Αν σε εκτέλεση τυχόν άκυρου προσυμφώνου καταβλήθηκε ολόκληρο ή μέρος του προσυμφωνηθέντος τιμήματος, αυτό αναζητείται κατά της διατάξεις των άρθρων 904 επ. ΑΚ περί αδικαιολογήτου πλουτισμού (ΑΠ 825/2019, ΑΠ 1709/2013, ΑΠ828/2003, ΕφΠειρ 258/2016, δημ. Στην ΤΝΠ Νόμος).
- 472/2011 Εφετείο Πειραιά
«Πρέπει να σημειωθεί ότι ο διδόμενος αρραβώνας, ο οποίος σκοπεί στην κάλυψη της ζημίας στην περίπτωση υπαιτίου ματαιώσεως της συμβάσεως, διαφέρει από την προκαταβολή, την οποία σκοπούσαν τα μέρη κατά την κατάρτιση της συμβάσεως. Την προκαταβολή δίνει ο της εκ των συμβαλλομένων της τον άλλο όχι της κάλυψη της ζημίας αλλ` έναντι της παροχής και σε εγγύηση της (ΑΠ 1500/2008 ό.π.). Επομένως, ο αρραβώνας δεν πρέπει να συγχέεται με την «προκαταβολή» έναντι του τιμήματος, που καταβάλλεται από τον αγοραστή της μερική εξόφληση της χρηματικής συνήθως υποχρεώσεως του της τον πωλητή, διότι στην περίπτωση της προκαταβολής δεν μπορεί να γίνει λόγος περί εκπτώσεως σύμφωνα με το άρθρο 403 ΑΚ (βλ. ΕφΠατρ 57/2004, ΕφΠατρ 147/2001 Ηλεκτρονική Συλλογή «ΝΟΜΟΣ», Μπαλή, Ενοχ. Δίκαιο σελ. 333, πρβλ. Ταμπάκη, στον ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου ό.π., υπ` αρθρ. 403 αριθ. 13 επ.)».
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr