Συνεισενεκτέα παροχή σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1895 ΑΚ
Στο άρθρο 1895 Α.Κ., όπως ίσχυε πριν την τροποποίηση του με τον ν. 1329/1983, καθορίζονταν περιπτωσιολογικά αλλά και περιοριστικά (βλ.Μιχ. Αυγουστιανάκη, Συνεισφορά κατιόντων στην εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή έκδοση 1998, σελ.94) οι συνεισενεκτέες παροχές, οι οποίες ειδικότερα ήσαν: 1) παροχές «εν ζωή» με σύσταση προίκας ή άλλες αποκαταστατικές παροχές, 2) δυσανάλογες δαπάνες επαγγελματικής μορφώσεως υπερβαίνουσες δηλαδή το ανάλογο προς την περιουσιακή κατάσταση του κληρονομούμενου μέτρο, εκτός αν αυτός κατά την παροχή όρισε αλλιώς, καθώς και 3) δωρεές, εφόσον όμως ο κληρονομούμενος διέταξε την συνεισφορά της δωρεάς (Εφ.Πατρ. 117/2009 ΑχαΝομ 2010, 239). Εξάλλου, κατά τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 88 του ίδιου νόμου 1329/1983 ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας, το τι καταλογίζεται σ’ αυτήν καθώς και η συνεισφορά προικών ή άλλων παροχών γίνεται, προκειμένου για παροχές, που δόθηκαν από τον κληρονομούμενο εν ζωή πριν από την έναρξη ισχύος αυτού του νόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1831, 1833, 1834 και 1895 του ΑΚ, όπως αυτές ίσχυαν πριν από την τροποποίηση τους από τον ως άνω νόμο.
Στο άρθρο 1895 Α.Κ., όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 28 του ν. 1329/1983 ορίζεται ότι: «Οι κατιόντες, όταν κληρονομούν εξ αδιαθέτου, έχουν την υποχρέωση να συνεισφέρουν ο ένας στον άλλον ο,τιδήποτε τους δώρησε ή οπωσδήποτε τους παραχώρησε χωρίς αντάλλαγμα ο κληρονομούμενος, όσο ζούσε, καθώς και ό,τι δαπάνησε για την επαγγελματική μόρφωσή τους, εφόσον αυτό υπερέβαινε ό,τι θα ήταν σύμφωνο με την οικονομική κατάσταση του κληρονομουμένου. Δεν υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς, αν ο κληρονομούμενος το όρισε, όταν έδωσε την παροχή ή έκανε τη δαπάνη». Επομένως συνεισενεκτέα παροχή αποτελεί, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1895 Α.Κ. ό,τι ο κληρονομούμενος δαπάνησε για την επαγγελματική μόρφωση του κατιόντος του, εφόσον αυτό ήταν δυσανάλογο προς την περιουσιακή κατάσταση του κληρονομούμενου μέτρο, για τις παροχές που έλαβαν χώρα πριν την έναρξη ισχύος του ν. 1329/1983 (ήτοι την 18-2-1983) ή υπερέβαινε ό,τι θα ήταν σύμφωνο με την οικονομική κατάσταση του κληρονομούμενο, για τις παροχές που έλαβαν χώρα μετά την 18-2-1983. Οι κατά τη διάταξη του άρθρου 1895 Α.Κ. δαπάνες επαγγελματικής μόρφωσης υπόκεινται σε συνεισφορά μόνο όταν συνιστούν χαριστική επίδοση προς τον κατιόντα και μόνο κατά το ποσό που υπερβαίνουν ό,τι θα ήταν σύμφωνο με την οικονομική κατάσταση (δηλαδή περιουσία και εισοδήματα) του κληρονομουμένου κατά το χρόνο που έγιναν, αφού ληφθούν υπόψη οι η επίδοση και η κλίση προς ορισμένο επάγγελμα του κατιόντος υπέρ του οποίου έγιναν και οι τυχόν ανάγκες των λοιπών κατιόντων για επαγγελματική μόρφωση (Απ. Γεωργιάδης, Σύντομη Ερμηνεία του Αστικού Κώδικα, 2013, τ. II, υπό άρθρο 1895, σελ. 1453-1454). Για να είναι ορισμένος ο ισχυρισμός κατιόντος να συνεισφέρει άλλος κατιών στην κληρονομιά, ό,τι δαπάνησε ο κληρονομούμενος για την επαγγελματική μόρφωση του, επειδή η εν λόγω δαπάνη υπερέβη το ανάλογο με την περιουσιακή κατάσταση του κληρονομουμένου μέτρο (για τις γενόμενες πριν την 18-2-1983 παροχές) ή ό,τι θα ήταν σύμφωνο με την οικονομική κατάσταση του κληρονομουμένου (για τις γενόμενες μετά την 18-2-1983 παροχές), απαιτείται, να αναφέρεται, εκτός από άλλα και ότι η σχετική δαπάνη υπερέβη το παραπάνω μέτρο ή ό,τι θα ήταν σύμφωνο με την οικονομική κατάσταση του κληρονομουμένου, όπως και οι πρόσοδοι του κληρονομουμένου από την περιουσία του κατά την κρίσιμη εποχή, προκειμένου να διαπιστωθεί, με βάση τις προσόδους αυτές και την τυχόν ύπαρξη και άλλων κατιόντων με όμοιες ανάγκες, αν, πράγματι, έλαβε χώρα υπέρβαση του ανωτέρω μέτρου και, σε καταφατική περίπτωση, το μέγεθος της υπέρβασης αυτής [Εφ. Ιωαν. 48/2009, ΕλλΔνη 2009, 1500, ΕΦ ΠΑΤΡΩΝ (ΜΟΝ) 442/2023 – δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].
Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος