Ενεργητική νομιμοποίηση εταιρείας σε περίπτωση τέλεσης εις βάρος της αδικοπραξίας
Από τα άρθρα 914 και 932 ΑΚ συνάγεται ότι, σε περίπτωση αδικοπραξίας (είτε συνιστά αξιόποινη πράξη είτε όχι), όπως είναι η υπεξαίρεση, η οποία στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, αποκλειστικά δικαιούχος για την αξίωση αποζημίωσης ή χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης είναι η ίδια η εταιρεία και όχι οι εταίροι της. Τούτο ισχύει ανεξαρτήτως του εάν η αδικοπραξία τελέστηκε από τρίτο πρόσωπο, από κάποιον από τους εταίρους ή από τον διαχειριστή της εταιρείας, εφόσον ζημιώθηκε το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Ειδικότερα, άμεσα ζημιωθείσα από την αδικοπραξία είναι η εταιρεία, ως αυτοτελές υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, και όχι οι εταίροι της. Αντίθετο συμπέρασμα δεν μπορεί να συναχθεί από το άρθρο 22 ΕμπΝ, καθώς η διάταξη αυτή ρυθμίζει αποκλειστικά την εις ολόκληρον παθητική ευθύνη των ομόρρυθμων εταίρων και όχι την ενεργητική νομιμοποίησή τους προς άσκηση αξιώσεων αποζημίωσης.
Παρατίθενται σχετικά νομολογιακά αποσπάσματα:
- 264/2015 Εφετείο Πειραιά (NOMOS)
«Επίσης από τα άρθρα 914 και 932 ΑΚ συνάγεται ότι επί αδικοπραξίας (εξ αξιοποίνου ή μη πράξεως), όπως επί υπεξαιρέσεως, στρεφομένης κατά ομορρύθμου εταιρείας μόνον η εταιρεία δικαιούται να ζητήσει αποζημίωσιν ή χρηματικήν ικανοποίησιν ηθικής βλάβης και ουχί τα μέλη αυτής είτε η αδικοπραξία έχει τελεσθεί παρά τρίτου είτε υπό μελών της εταιρείας είτε υπό του διαχειριστού αυτής, ως ζημιωσάντων το νομικόν πρόσωπον της εταιρείας, διότι εκ της αδικοπραξίας αμέσως παθών είναι το νομικόν πρόσωπον ως υποκείμενον δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και ουχί τα μέλη αυτού, ήτοι αμέσως παθούσα είναι η εταιρεία και ουχί οι εταίροι. Αντίθετο συμπέρασμα δεν δύναται να συναχθεί εκ του άρθρου 22 ΕμπΝ, διότι το υπό του συγκεκριμένου άρθρου ρυθμιζόμενον ζήτημα της εις ολόκληρον ευθύνης των ομορρύθμων εταίρων ανάγεται μόνον εις την παθητικήν και ουχί εις την ενεργητικήν νομιμοποίησιν (βλ. ΣυμβΟλΑΠ 1/1994, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 68285, ΑΠ 1648/2014, ΤΝΠΔΣΑ, ΑΠ 1831/2011, ΤΝΠΔΣΑ, ΑΠ 1296/2007, ΤΝΠΔΣΑ, ΑΠ 1947/2006, ΕλλΔνη 50: 150 & 736, ΣυμβΑΠ 1514 /1998, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 287637, ΣυμβΑΠ 236 /1997, ΤΝΠΔΣΑ, ΣυμβΑΠ 1078 /1994, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 81830, ΣυμβΑΠ 86/1993, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 57986, ΣυμβΑΠ 678/1989, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 1907, ΕφΠατρ 397 /2009, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 562032, ΕφΛαρ485 /2006, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 417470, ΕφΘεσσ 1331/2005, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 408432, ΕφΔωδ 264 /2005, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 386498, ΕφΑθ 4178/2002, ΒΝΔΝΟΜΟΣ: 331205 και Ιωάννου Ν. Κατρά «Σημείωσιν κάτωθι ΑΠ 1947 /2006», ΕλλΔνη 50: 150 – υπό προϋποθέσεις διαφόρως: Ι.Π. Μάρκου, «Παρατηρήσεις κάτωθι ΑΠ 1947/2006», ΕλλΔνη 50: 738).
[…]
- H) Ούτως, κατά τα εν τη μείζονι σκέψει αναφερόμενα, η υπ’ αριθ. καταθ. 921/2010 αγωγή της εκκαλούσης, η οποία σημειωτέον δεν έπασχεν αοριστίας εκ της μη αναφοράς εν τω αγωγικώ δικογράφω της αντιπαραβολής των κονδυλίων εσόδων και εξόδων (του ισολογισμού) εκάστης επίδικης εταιρικής χρήσεως, τυγχάνει απορριπτέα ως απαράδεκτη: […] β) ελλείψει ενεργητικής νομιμοποιήσεως εν σχέσει προς την εκτιμηθείσαν ως σωρρευομένην βάσιν την ερειδομένην επί της αδικοπρακτικής ευθύνης, διότι αμέσως ζημιωθέν εκ της περιγραφομένης πράξεως της εκ μέρους του εν τοις πράγμασιν ασκήσαντος την διαχείρισιν εφεσιβλήτου εταίρου παρανόμου ιδιοποιήσεως χρηματικού μέρους των συνολικών κερδών της ομορρύθμου εταιρείας, το οποίον ετύγχανε μείζον εν σχέσει προς την αναλογίαν του εταιρικού μεριδίου του ως άνω διαδίκου επί των κερδών της εταιρείας, είναι το νομικόν πρόσωπον της ομορρύθμου εταιρείας, ενώ, κατά τα εν τη αγωγή εκτιθέμενα, η ενάγουσα συνεταίρος είχε εκ της εταιρικής συμβάσεως ενοχικήν αξίωσιν επί των τοιούτων κερδών κατά της ομορρύθμου εταιρείας αλλά δεν είχε καταστεί κυρία των τοιούτων κερδών και ούτως δεν τυγχάνει αμέσως ζημιωθείσα εκ της παρανόμου πράξεως του εν τοις πράγμασιν ασκήσαντος διαχείρισιν και ιδιοποιηθέντος μείζον του εις το εταιρικόν του μερίδιον αναλογούντος χρηματικού ποσού εναγομένου συνεταίρου. Πρέπει, προς τούτο, να σημειωθεί ότι διά του αγωγικού δικογράφου δεν εξιστορείται ότι υπήρχε συμφωνία διά της εταιρικής συμβάσεως ή διά μεταγενεστέρου ιδιωτικού συμφωνητικού μεταξύ των αντιδίκων ομορρύθμων εταίρων, εντός του πλαισίου της οποίας η πράξις της αναλήψεως του χρηματικού ποσού των διανεμητέων κερδών από τον τραπεζικόν λογαριασμόν της εταιρείας υπό του εναγομένου (συν)διαχειριστού εταίρου, ο οποίος, κατ’ άρθρον 65 ΑΚ, ενεργεί ως καταστατικόν όργανον της εταιρείας (βλ. Βασιλείου Βαθρακολοίλη, «Αναλυτική Ερμηνεία – Νομολογία Αστικού Κώδικα», έκδοση 1989, τόμον Α΄, άρθρον 65, σελ. 138), να επιφέρει αυτοδικαίως μεταβίβασιν της κυριότητος των αναληφθέντων χρημάτων από την εταιρείαν προς την δικαιουμένην συμμετοχής επί των κερδών αλλά μη συμμετασχούσαν εις την πράξιν της αναλήψεως ενάγουσαν συνεταίρον (και δή κατά το εις αυτήν αναλογούν ποσοστόν επί των κερδών) και ότι συνακολούθως διά της πράξεως της αναλήψεως των χρημάτων από τον εναγόμενον συνεταίρον ο τελευταίος ταυτοχρόνως ενήργει αφ’ ενός ως καταστατικόν, κατ’ άρθρον 65 ΑΚ, όργανον της εταιρείας εν σχέσει προς την πράξιν παραδόσεως των κερδών από την εταιρείαν προς τους συνεταίρους και αφ’ ετέρου ως αντιπρόσωπος, κατ’ άρθρον 979 ΑΚ, της εναγούσης εν σχέσει προς την παραλαβήν υπ’ αυτού του εις αυτήν αναλογούντος μεριδίου επί των κερδών, ούτως ώστε διά της πράξεως της αναλήψεως των χρηματικών κερδών από τον εταιρικόν τραπεζικόν λογαριασμόν εκ μέρους του εναγομένου διαχειριστού συνεταίρου η ενάγουσα να έχει αποκτήσει κυριότητα επί του εις αυτήν αναλογούντος μεριδίου και να τυγχάνει αμέσως παθούσα από την εν συνεχεία ιδιοποίησιν των χρημάτων εκ μέρους του εναγομένου.»
- 347/2023 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Κατά τις διατάξεις των άρθρων 914 και 932 Α.Κ., δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση για υλική ζημία ή χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, έχει αυτός, που ζημιώθηκε από την αδικοπραξία αμέσως και όχι εμμέσως (ΑΠ ποιν 1996/2019 Νόμος, ΕφΑθ 3865/2020 Νόμος). Ειδικότερα επί αξιόποινης πράξης, που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εμπορικής εταιρίας, η οποία κατά το άρθρο 784 Α.Κ. αποτελεί νομικό πρόσωπο, διάφορο από εκείνο των ομορρύθμων εταίρων, οι ομόρρυθμοι εταίροι, στην εν λόγω περίπτωση, θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία ή ηθική βλάβη από την ανωτέρω πράξη (ΑΠ ποιν 1996/2019 Νόμος, ΕφΑθ 3865/2020 Νόμος). Εξάλλου, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 22, 28 ΕμπΝ, 72, 759, 777 εδ. α`, 780 εδ. α`, 781, 782 και 784 ΑΚ και 249 του Ν. 4072/2012, το οποίο, κατά τη διάταξη του άρθρου 294§1 του ίδιου νόμου, εφαρμόζεται και στις εταιρείες, που, κατά την έναρξη ισχύος του, δεν τελούν σε εκκαθάριση ή σε πτώχευση, καθώς και των άρθρων 18 και 42 του ΕμπΝ για την εταιρεία, που συστάθηκε πριν την έναρξη ισχύος του Ν. 4072/2012, προκύπτει ότι οι εταιρείες με νομική προσωπικότητα, όπως είναι και οι ομόρρυθμες εταιρείες, που τήρησαν τις διατυπώσεις δημοσιότητας του άρθρου 42 ΕμπΝ και έχουν νομική προσωπικότητα, την οποία διατηρούν μέχρι πέρατος της εκκαθάρισης και για τις ανάγκες αυτής, έχουν δική τους περιουσία. Κύριος των εισφορών των εταίρων, αλλά και των αποκτημάτων από τη διαχείριση και γενικότερα φορέας των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που περιλαμβάνουν την εταιρική περιουσία, είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Επομένως, επί αδικοπραξίας που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία αποτελεί πρόσωπο διάφορο από εκείνα των μελών των ομορρύθμων εταίρων, μόνον η εταιρεία νομιμοποιείται να ασκήσει τη σχετική αγωγή αποζημίωσης, γιατί αυτή είναι η αμέσως ζημιωθείσα και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη, ανεξάρτητα αν η αξίωση τούτων στρέφεται κατά τρίτων ή άλλων ομορρύθμων μελών, που ζημίωσαν το νομικό πρόσωπο της εταιρείας.
[…]
Στην προκειμένη περίπτωση η ανωτέρω αγωγή ως προς το αίτημα αυτής περί επιδίκασης στην ενάγουσα, ομόρρυθμο εταίρο, του συνολικού χρηματικού ποσού των 15.998,21 ευρώ, το οποίο φέρεται ως ιδιοποιηθέν από τον εναγόμενο, επίσης ομόρρυθμο εταίρο της ομόρρυθμης εταιρείας, απορριπτέα τυγχάνει ως ενεργητικώς ανομιμοποίητη, καθόσον, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη της παρούσας απόφασης, μόνον η εταιρεία ως νομικό πρόσωπο δικαιούται να εγείρει την αγωγή αυτή με το συγκεκριμένο αίτημα, που έχει σχέση με την εταιρική περιουσία, καθώς και με την επικαλούμενη αδικοπρακτική συμπεριφορά, που στρέφεται αμέσως κατά της περιουσίας της, της οποίας φορέας είναι η ίδια. Και τούτο διότι δικαιούχος της αγωγικής απαίτησης είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρείας, ακόμη και εάν τελέσθηκε από τον εναγόμενο το αδίκημα της υπεξαίρεσης του αναφερομένου στην αγωγή χρηματικού ποσού, καθώς, σύμφωνα με τα ιστορούμενα στο δικόγραφο, η αδικοπραξία φέρεται διαπραχθείσα σε βάρος της και, επομένως, αυτή είναι η αμέσως ζημιωθείσα, και όχι οι εταίροι της ατομικά, και εν προκειμένω η ενάγουσα, η οποία, ως ομόρρυθμος εταίρος, θεωρείται ότι υπέστη έμμεση μόνο ζημία από την ανωτέρω πράξη, εφόσον, επίσης με βάση τα εκτιθέμενα στην αγωγή, δε συντρέχουν ειδικά στο πρόσωπό της οι όροι της αδικοπραξίας ή άλλος αυτοτελής λόγος παραγωγικός υποχρέωσης προς αποζημίωση. Μάλιστα, καθώς, όπως αναφέρεται στην αγωγή, η ανωτέρω εταιρεία έχει ήδη λυθεί διά έγγραφης καταγγελίας του εναγομένου, και, συνεπώς, έχει τεθεί αυτοδικαίως και υποχρεωτικά στο στάδιο της εκκαθάρισης και δυνάμει της υπ`αριθμόν 3891/2013 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων) έχουν διορισθεί τρίτοι εκκαθαριστές, η εταιρεία διατηρεί τη νομική της προσωπικότητα για τις ανάγκες και το σκοπό της εκκαθάρισης έως του πέρατος αυτής, παραμένοντας κυρία όλων των αντικειμένων της εταιρικής περιουσίας μέχρι τη ρευστοποίηση και τη διανομή της. Ωσαύτως δε αφού παραμένει υποκείμενο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν απ’ αυτήν, δε μπορεί ο εταίρος της, ούτε κατά το εν λόγω στάδιο και ενόσω αυτό διαρκεί, εφόσον ουδέν περί του αντιθέτου διαλαμβάνεται στην αγωγή, να ασκήσει ατομικά αξίωση για αποζημίωση κατ’ άλλου εταίρου προς αποκατάσταση της θετικής ζημίας, η οποία προκλήθηκε εξ αδικοπραξίας τελεσθείσας απ’αυτόν στην εταιρική περιουσία, ει μη μόνον ο εκκαθαριστής μπορεί να ζητήσει με αγωγή ως εκπρόσωπος της υπό εκκαθάριση εταιρίας, την αποκατάσταση τέτοιας ζημίας από τον ζημιώσαντα εταίρο, πλην της συνδρομής επείγουσας περίπτωσης, επίκληση της οποίας δε γίνεται εν προκειμένω.»
- 222/2017 ΠΠρ Πατρών (NOMOS)
«Επιπλέον, σε περίπτωση αδικοπραξίας, δικαιούχος κατά τις διατάξεις του άρθρου 914 του ΑΚ αποζημίωσης είναι αυτός που προσβλήθηκε με την αδικοπραξία άμεσα στα δικαιώματα, έννομα αγαθά ή προστατευόμενα συμφέροντά του. Αντανακλαστικές συνέπειες της αδικοπραξίας στην περιουσία τρίτου δεν καθιστούν τον τελευταίο δικαιούχο αποζημίωσης, εκτός από τις εξαιρέσεις των άρθρων 928 και 929 του ΑΚ. Επομένως, επί αδικοπραξίας από το διαχειριστή της που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, μόνο η εταιρεία, η οποία αποτελεί νομικό πρόσωπο διαφορετικό από εκείνο των εταίρων της, νομιμοποιείται να ασκήσει τη σχετική αγωγή αποζημίωσης διότι αυτή είναι η άμεσα ζημιωθείσα και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι της, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη.
[…]
Κατά τη σωρευόμενη βάση περί αδικοπρακτικής ευθύνης του δεύτερου εναγομένου, ανεξάρτητα της αοριστίας της καθόσον δεν αρκεί η απλή αναφορά ότι ο δεύτερος εναγόμενος δεν έχει αποδώσει τα οφειλόμενα προς τον ενάγοντα ποσά, χωρίς να εκτίθενται συγκεκριμένες πράξεις και συμπεριφορές ιδιοποίησης που να συνιστούν αδικοπραξία δια της προσβολής του ενοχικού δικαιώματος του ενάγοντος (ΕφΠειρ 264/2015 ό.π., ΕφΑΘ 1127/2011 ό.π.), η αγωγή πρέπει να απορρι- φθεί ως απαράδεκτη λόγω έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης του ενάγοντος διότι, σύμφωνα με την ανωτέρω μείζονα σκέψη, αληθείς υποτιθέμενοι οι αγωγικοί ισχυρισμοί περί παράνομης ιδιοποίησης των αναλογούντων σ` αυτόν καθαρών κερδών και επιχειρηματικής αμοιβής από τη λειτουργία της πρώτης εναγομένης εκ μέρους του δεύτερου εναγομένου, αμέσως ζημιωθέν είναι το νομικό πρόσωπο της πρώτης εναγόμενης ομόρρυθμης εταιρείας, ως κυρίας των ποσών αυτών και υπόχρεη προς απόδοση στο ομόρρυθμο μέλος της, και όχι ο ομόρρυθμος εταίρος αυτής, ενάγων, ο οποίος θεωρείται εμμέσως ζημιωθείς.»
- 6026/2022 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Ειδικότερα επί αξιόποινης πράξης, που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εμπορικής εταιρίας, η οποία κατά το άρθρο 784 Α.Κ. αποτελεί νομικό πρόσωπο, διάφορο από εκείνο των ομορρύθμων εταίρων, οι ομόρρυθμοι εταίροι, στην εν λόγω περίπτωση, θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία ή ηθική βλάβη από την ανωτέρω πράξη (ΑΠ ποιν 1996/2019 Δημ. Νόμος, ΕφΑθ 3865/2020 Δημ. Νόμος). Εξάλλου, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 22, 28 ΕμπΝ, 72, 759, 777 εδ. α, 780 εδ. α, 781, 782 και 784 ΑΚ και 249 του Ν. 4072/2012, το οποίο, κατά τη διάταξη του άρθρου 294 § 1 του ίδιου νόμου, εφαρμόζεται και στις εταιρείες, που, κατά την έναρξη ισχύος του, δεν τελούν σε εκκαθάριση ή σε πτώχευση, καθώς και των άρθρων 18 και 42 του ΕμπΝ για την εταιρεία, που συστάθηκε πριν την έναρξη ισχύος του Ν. 4072/2012, προκύπτει ότι οι εταιρείες με νομική προσωπικότητα, όπως είναι και οι ομόρρυθμες εταιρείες, που τήρησαν τις διατυπώσεις δημοσιότητας του άρθρου 42 ΕμπΝ και έχουν νομική προσωπικότητα, την οποία διατηρούν μέχρι πέρατος της εκκαθάρισης και για τις ανάγκες αυτής, έχουν δική τους περιουσία. Κύριος των εισφορών των εταίρων, αλλά και των αποκτημάτων από τη διαχείριση και γενικότερα φορέας των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που περιλαμβάνουν την εταιρική περιουσία, είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Επομένως, επί αδικοπραξίας που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία αποτελεί πρόσωπο διάφορο από εκείνα των μελών των ομορρύθμων εταίρων, μόνον η εταιρεία νομιμοποιείται να ασκήσει τη σχετική αγωγή αποζημίωσης, γιατί αυτή είναι η αμέσως ζημιωθείσα και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη, ανεξάρτητα αν η αξίωση τούτων στρέφεται κατά τρίτων ή άλλων ομορρύθμων μελών, που ζημίωσαν το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Αντίθετο συμπέρασμα δεν συνάγεται από τη διάταξη του άρθρου 22 ΕμπΝ, γιατί το ρυθμιζόμενο από αυτή ζήτημα, της εις ολόκληρον ευθύνης των ομορρύθμων εταίρων, ανάγεται μόνο στην παθητική και όχι στην ενεργητική νομιμοποίηση αυτών (Ολ. ΑΠ 1/1994, ΑΠ 1648/2014 Δημ. Νόμος, ΑΠ 1947/2006).
[…]
Εντεύθεν έπεται, ότι σύμφωνα με το άρθρο 64, σε συνδυασμό και με το άρθρο 68 KΠολΔ, μόνη η Ομόρρυθμη Εταιρία, ως Νομικό Πρόσωπο, νομιμοποιείται ενεργητικά και παθητικά, να μετέχει στις σχετικές δίκες, που την αφορούν (βλ. σχετ. ΕφΑθ 3865/2020 ό.π., ΕφΠειρ 378/2016 Δημ. Νόμος, ΕφΛαρ 485/2006, ΕπισκΕμπΔ 2006/1125, ΕφΑΘ 7603/2005, ΕλλΔ/νη 2006.118), εκπροσωπούμενη από τον εκκαθαριστή ή τους συνεκκαθαριστές της, οι οποίοι δε νομιμοποιούνται, ενεργητικά και παθητικά, να ενάγουν και να ενάγονται, ούτε, ως μέλη της εταιρίας, ούτε ατομικά, ως προς τα αντικείμενα της εταιρικής περιουσίας, ήτοι το ενεργητικό και παθητικό αυτής, μέχρι τη ρευστοποίηση της περιουσίας και τη διανομή της, εκτός, εάν συντρέχει κατεπείγουσα περίπτωση. Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος της ομόρρυθμης Εταιρίας, που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως, τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων, σε κάθε στάση της δίκης, (άρα και στο Εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή, ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (βλ Ολ. ΑΠ 27/1987, ΝοΒ 36, 92, ΕφΑθ 3865/2020 ό.π., ΕφΠειρ 378/2016, ό.α., ΕφΑΘ 1410/2013, ΕλλΔ/νη 2013/1395).
[…]
Ειδικότερα, στο επισκοπούμενο περιεχόμενο της αγωγής, γίνεται μεν επίκληση περιστατικών της θέσεως της ομόρρυθμης εταιρίας σε εκκαθάριση, στην οποία μοναδικοί εταίροι και νόμιμοι εκπρόσωποι ήταν οι ενάγοντες, αλλά ταυτόχρονα προκύπτει ότι αυτή (εκκαθάριση) δεν έχει περατωθεί και ως εκ τούτου, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 22, 28 ΕμπΝ, 72, 759, 777 εδ. α, 780 εδ. α, 781, 782 και 784 ΑΚ και 249 του Ν. 4072/2012, το οποίο, κατά τη διάταξη του άρθρου 294 § 1 του ίδιου νόμου, εφαρμόζεται και στις εταιρείες, που, κατά την έναρξη ισχύος του, δεν τελούν σε εκκαθάριση ή σε πτώχευση, καθώς και των άρθρων 18 και 42 του Εμπ.Ν., για την εταιρεία, που συστάθηκε πριν την έναρξη ισχύος του Ν. 4072/2012, προκύπτει ότι οι εταιρείες με νομική προσωπικότητα, όπως φέρεται ότι είναι και η ομόρρυθμη εταιρεία, της οποίας μέλη ήταν οι ενάγοντες, που τήρησε τις διατυπώσεις δημοσιότητας του άρθρου 42 ΕμπΝ, διατηρεί τη νομική της προσωπικότητα μέχρι πέρατος της εκκαθάρισης και για τις ανάγκες αυτής και έχει δική της περιουσία. Κύριος δε των εισφορών των εταίρων, αλλά και των αποκτημάτων από τη διαχείριση και γενικότερα φορέας των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, που περιλαμβάνουν την εταιρική περιουσία, κατά τ’ αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη της παρούσας, είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Επομένως, επί αδικοπραξίας, που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία αποτελεί πρόσωπο διάφορο από εκείνα των μελών των ομορρύθμων εταίρων, μόνον η εταιρεία νομιμοποιείται να ασκήσει τη σχετική αγωγή αποζημίωσης, γιατί αυτή είναι η αμέσως ζημιωθείσα και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη, ανεξάρτητα αν η αξίωση τούτων στρέφεται κατά τρίτης, εν προκειμένω της εναγομένης, η οποία φέρεται ότι ζημίωσε το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Αντίθετο συμπέρασμα δεν συνάγεται από τη διάταξη του άρθρου 22 ΕμπΝ, γιατί το ρυθμιζόμενο από αυτή ζήτημα, της εις ολόκληρον ευθύνης των ομορρύθμων εταίρων, ανάγεται μόνο στην παθητική και όχι στην ενεργητική νομιμοποίηση αυτών. Συνεπώς, εν προκειμένω, μοναδική ενεργητικά νομιμοποιούμενη για την αξίωση τυχόν θετικής και αποθετικής ζημίας και χρηματικής ικανοποίησης ένεκα ηθικής βλάβης σε βάρος της εναγομένης, είναι η ίδια η ομόρρυθμη εταιρεία και όχι οι ενάγοντες. Η επικαλούμενη απώλεια διαφυγόντων κερδών, που ισχυρίζονται οι ενάγοντες ότι θα αποκόμιζαν, κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, τους καθιστά εμμέσως ζημιωθέντες, καθώς συνάπτεται αιτιωδώς προς τη γενική προσδοκία του εταίρου για τη συμμετοχή του στα μελλοντικά κέρδη, που θα ποριζόταν η εταιρεία με την προσδοκώμενη συνεχή βελτίωση των επιδόσεών της. Επίσης, δικαιούχοι της χρηματικής ικανοποιήσεως για ηθική βλάβη, κατά τ’ αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη της παρούσας, είναι μόνον οι φορείς του δικαιώματος ή εννόμου συμφέροντος, που έχει προσβληθεί, ήτοι οι αμέσως ζημιωθέντες από το έγκλημα και όχι οι εμμέσως ή εξ αντανακλάσεως ζημιωθέντες. Δικαίωμα δε επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης, έχει ο θίγόμενος και κατά τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, εφόσον η παράνομη προσβολή της προσωπικότητας συνιστά και αδικοπραξία, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ (ΑΠ 99/2019 Δημ. Νόμος). Έτσι, επί αδικοπραξίας, η οποία στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία κατά τα άρθρα 784 του Α.Κ. και 42 του Εμπ.Ν. αποτελεί νομικό πρόσωπο, διάφορο από εκείνο των ομόρρυθμων μελών της εταιρείας αυτής, εφόσον κηρύσσεται ικανό δικαίου και ικανό για δικαιοπραξία (άρθρα 61 και 70 Α.Κ.), έχει δικαίωμα επί της προσωπικότητας αυτού στην έκφανση της πίστης, της υπόληψης, της φήμης, του κύρους, του επαγγέλματος, του μέλλοντος και των λοιπών αναγνωριζόμενων σ’ αυτό άϋλων αγαθών. Συνεπώς, σε περίπτωση προσβολής της προσωπικότητας του νομικού προσώπου σε οποιαδήποτε των εκφάνσεων τούτων, δικαιούται να ζητήσει το νομικό πρόσωπο, κατά τα άρθρα 57 και 59 του Α.Κ., προστασία, καθώς και την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης, που φέρεται ότι υπέστη από την προσβολή, που μπορεί να συνίσταται και στην καταβολή χρηματικού ποσού και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη και είναι εμμέσως παθόντες, όπως οι ενάγοντες, ανεξάρτητα αν η αξίωση τούτων στρέφεται κατά τρίτης, εν προκειμένω της εναγομένης, η οποία φέρεται ότι ζημίωσε το νομικό πρόσωπο της εταιρείας.
[…]
Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος της ομόρρυθμης Εταιρίας, που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως, τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων, σε κάθε στάση της δίκης, (άρα και στο Εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή, ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (βλ Ολ. ΑΠ 27/1987, ΝοΒ 36, 92, ΕφΑθ 3865/2020 ό.π., ΕφΠειρ 378/2016, ό.α., ΕφΑΘ 1410/2013, ΕλλΔ/νη 2013/1395).»
- 2077/2023 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Κατά τη διάρκεια του σταδίου της εκκαθάρισης η ομόρρυθμη εταιρία λογίζεται υφισταμένη για τις ανάγκες της εκκαθάρισης, για την ενάσκηση δε των εν γένει αξιώσεών της νομιμοποιείται μόνο η ίδια και όχι οι εταίροι της. Έτσι, επί αδικοπραξίας που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία αποτελεί πρόσωπο διάφορο από εκείνα των μελών των ομόρρυθμων εταίρων, μόνο η εταιρεία νομιμοποιείται να ασκήσει τη σχετική αγωγή αποζημίωσης, γιατί αυτή είναι η αμέσως ζημιωθείσα και όχι οι ομόρρυθμοι εταίροι, αφού οι τελευταίοι θεωρούνται ότι υπέστησαν έμμεση ζημία από την ανωτέρω πράξη, ανεξάρτητα αν η αξίωση τούτων στρέφεται κατά τρίτων ή άλλων ομόρρυθμων μελών, που ζημίωσαν το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. […] Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος της ομόρρυθμης εταιρίας που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων σε κάθε στάση της δίκης (άρα και στο εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (ΟλΑΠ 27/1987 -ΕφΠειρ 81/2021 378/2016 – ΕφΑθ 3865/2020, 1410/2013). Περαιτέρω, με την άσκηση της έφεσης η υπόθεση μεταβιβάζεται στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, κατά τα όρια που καθορίζονται από την έφεση και τους πρόσθετους λόγους.»
- 3773/2025 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Από τα ανωτέρω, έπεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 64, σε συνδυασμό και με το άρθρο 68 KΠολΔ, μόνη η ετερόρρυθμη εταιρία, ως νομικό πρόσωπο, νομιμοποιείται ενεργητικά και παθητικά, να μετέχει στις σχετικές δίκες, που την αφορούν (βλ. ΕφΠειρ 378/2016 ΤΝΠ Νόμος, ΕφΑαρ 485/2006, ΕπισκΕμπΔ 2006/1125, ΕφΑΘ 7603/2005, ΕλλΔ/νη 2006/118), εκπροσωπούμενη από τον εκκαθαριστή ή τους συνεκκαθαριστές της, οι οποίοι δεν νομιμοποιούνται, ενεργητικά και παθητικά, να ενάγουν και να ενάγονται, ούτε, ως μέλη της εταιρίας, ούτε ατομικά, ως προς τα αντικείμενα της εταιρικής περιουσίας, ήτοι το ενεργητικό και παθητικό αυτής, μέχρι τη ρευστοποίηση της περιουσίας και τη διανομή της, εκτός, εάν συντρέχει κατεπείγουσα περίπτωση. Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος ετερόρρυθμης εταιρίας, που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως, τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων, σε κάθε στάση της δίκης, (άρα και στο Εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (βλ Ολ. ΑΠ 27/1987, ΝοΒ 36, 92, ΕφΑΘ 1510/2024, δημ. ΤΝΠ Νόμος).»
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr