Ακούσια έξοδος (αποκλεισμός) εταίρου προσωπικής εταιρείας λόγω συνδρομής σπουδαίου λόγου
Με το νόμο 4072/2012 (ΦΕΚ Α΄86/ 11-04-2012) καταργήθηκε η δυνατότητα λύσης των προσωπικών εταιρειών με μονομερή καταγγελία ενός εταίρου (εκτός της περιπτώσεως που η δυνατότητα αυτή προβλέπεται στο ίδιο το Καταστατικό – βλ. σχετική εισηγητική έκθεση του Νόμου), και προστέθηκε η δυνατότητα αποκλεισμού κάποιου εταίρου αν συντρέχει στο πρόσωπό του σπουδαίος λόγος που θα δικαιολογούσε τη λύση της εταιρείας.
Σύμφωνα, λοιπόν, με το άρθρο 263 του Νόμου 4072/2012 (ΦΕΚ Α΄ 86/ 11-04-2012) προβλέπεται η διαδικασία και οι προϋποθέσεις για τον αποκλεισμό εταίρου προσωπικής εταιρείας :
«Αν συντρέχει στο πρόσωπο ενός εταίρου περιστατικό που θα δικαιολογούσε τη λύση της εταιρείας σύμφωνα με την περίπτωση δ` της παραγράφου 1 του άρθρου 259, το μονομελές πρωτοδικείο μπορεί, ύστερα από αίτηση των λοιπών εταίρων, η οποία εκδικάζεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, αντί της λύσης της εταιρείας, να διατάξει τον αποκλεισμό του εταίρου».
Το άρθρο 259 παρ. 1 περ. δ΄ του Νόμου 4072/2012 (ΦΕΚ Α΄86/ 11-04-2012) σχετικά με τη λύση των προσωπικών εταιρειών ορίζει:
«1. Η ομόρρυθμη εταιρεία λύνεται: [..] δ) με δικαστική απόφαση ύστερα από αίτηση εταίρου, εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος. Στην εταιρική σύμβαση μπορεί να προβλέπονται και άλλοι λόγοι λύσης της εταιρείας. […]
- Η αίτηση εκδικάζεται από το μονομελές πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας».
Προβλέπεται δηλαδή από το νόμο ακούσια έξοδος ενός εταίρου από προσωπική εταιρεία λόγω αποκλεισμού του. Το ως άνω άρθρο 263 του Ν. 4072/2012 προβλέπει ότι ο αποκλεισμός διατάσσεται με δικαστική απόφαση μετά από αίτηση των λοιπών εταίρων και αποσκοπεί προφανώς να υποκαταστήσει τη ρύθμιση του άρθρου 771 ΑΚ που ισχύει επί αστικών εταιρειών και εφαρμοζόταν πριν το Ν. 4072/2012 και στις προσωπικές εμπορικές εταιρείες.
Ως προϋποθέσεις για την παραδοχή της αιτήσεως αποκλεισμού τίθενται πλέον με το νέο νόμο οι εξής:
α) η συνδρομή περιστατικού που θα δικαιολογούσε τη λύση της εταιρείας κατά άρθρο 259 παρ.1 περ. δ΄, η οποία προβλέπει τη λύση με δικαστική απόφαση για σπουδαίο λόγο, και
β) το περιστατικό αυτό του σπουδαίου λόγου να συντρέχει στο πρόσωπο του εταίρου που ζητείται να αποκλεισθεί.
Ενώ δεν αποτελεί προϋπόθεση, όπως ορθώς υποστηρίζεται, για την υποβολή αίτησης αποκλεισμού η εκκρεμότητα προηγούμενης αίτησης με αντικείμενο τη λύση της εταιρείας κατ’ αρ. 259 παρ.1 περ. δ΄. Σκοπός του νομοθέτη με τη ρύθμιση του άρθρου 263 ήταν να αποφευχθεί η λύση της εταιρείας, αν η εταιρεία μπορεί να συνεχίσει τον παραγωγικό της βίο με τον αποκλεισμό κάποιου από τους εταίρους για σπουδαίο λόγο, και συγκεκριμένα για περιστατικό αναγόμενο στο πρόσωπό του, τέτοιο που καθιστά αδύνατη τη συνέχισή της με τη συμμετοχή του, ανεξαρτήτως αν αυτό οφείλεται σε υπαιτιότητά του ή μη και υπό την περαιτέρω προϋπόθεση ότι αυτός δεν αποχωρεί εκουσίως (βλ. Κιουπτσίδου-Στρατουδάκη Ευδοξίας, Εφέτη, «Λύση Ομόρρυθμης Εταιρίας και Έξοδος Εταίρου κατά το Ν. 4072/2012», Αρμ 2014, σελ. 203-204). Άλλωστε, η παραπομπή στο σπουδαίο λόγο του άρθρου 259 παρ.1 περ. δ΄ έγινε για να παρασχεθεί ένα μέτρο σύγκρισης σχετικά με τη βαρύτητα και τη σημασία που θα πρέπει να έχει ο λόγος αυτός προκειμένου να δικαιολογήσει τον αποκλεισμό και δεν σημαίνει ότι ο σπουδαίος λόγος για τη λύση της εταιρείας και ο σπουδαίος λόγος για τον αποκλεισμό ταυτίζονται ως έννοιες.
Σχετικά με την έννοια του σπουδαίου λόγου η νομολογία έχει αποφανθεί ότι «κρίνεται κατά τις περιστάσεις και σε συνάρτηση με τη γενικότερη οργάνωση της συγκεκριμένης εταιρίας, η οποία θα αποτελεί τον κύριο οδηγό για την εκτίμηση της σοβαρότητας της κατάστασης που δημιούργησε ο επικαλούμενος σπουδαίος λόγος. Η ύπαρξη του θα πρέπει πάντως να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και σημαντικές επιπτώσεις στην ομαλή λειτουργία της εταιρίας. Αυτές οι επιπτώσεις είναι απαραίτητο να παρουσιάζουν το στοιχείο της μονιμότητας και να μην έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Εξάλλου, ο σπουδαίος λόγος πρέπει κατά βάση να αναφέρεται στις σχέσεις της εταιρίας και όχι στο πρόσωπο των εταίρων, εκτός αν στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα προσωπικά στοιχεία παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Περιστατικά που συνιστούν σπουδαίο λόγο είναι, υπό το πρίσμα των νέων διατάξεων που επικεντρώνουν στην οπτική της εμπορικής επιχείρησης, φορέας της οποίας είναι το νομικό πρόσωπο της εταιρείας, παρά στον προσωποπαγή συμβατικό εταιρικό δεσμό, η κακή πορεία των εταιρικών υποθέσεων και η έλλειψη κερδών, η αθέτηση των εταιρικών υποχρεώσεων και η κακή διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων (βλ. ΜΠρΘεσ 4842/2013 Αρμ 2013/270). Προς επίρρωση των ανωτέρω συνηγορούν και τα ακόλουθα που αναφέρονται στην αιτιολογική έκθεση του ν. 4072/2012: «… Σύμφωνα, επίσης, με τη διάταξη της ΑΚ 766, όπως αυτή πάγια ερμηνεύεται από τη νομολογία, η καταγγελία ομόρρυθμης ή ετερόρρυθμης εταιρίας ορισμένου χρόνου από έναν εταίρο επιφέρει πάντα τη λύση της εταιρίας, ακόμα δηλαδή και αν δεν υπάρχει σπουδαίος λόγος. Όπως είναι φανερό, τόσο οι ως άνω ρυθμίσεις του ΑΚ όσο και οι θέσεις της νομολογίας δεν ανταποκρίνονται στο αίτημα της διατήρησης της επιχείρησης, αφού, χωρίς να υπάρχει αποχρών οικονομικός λόγος, μπορούν να επιφέρουν τη διάλυση ακόμα και υγιών επιχειρήσεων» (βλ. την πρόσφατη ΜονΠρωτΚαρδ 22/2014).
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr